De deelname van het Israëlische wielerteam 'Israel-Premier Tech' is een schoolvoorbeeld van 'sportswashing', het gebruiken van sport om een kwalijk imago te verdoezelen. Dat zeggen journalist Pieter Stockmans (MO*) en sporthoogleraar Jeroen Scheerder (KU Leuven). De Ronde van Spanje, de Vuelta, wordt dit jaar opgeschud door pro-Palestijnse protesten door de deelname van dat team.
Protest in Vuelta legt volgens experts 'sportswashing' bloot: "Sport misbruikt om internationale misdaden te normaliseren"
In het kort:
Pro-Palestijnse protesten tijdens de Vuelta richten zich op het Israëlische wielerteam 'Israel-Premier Tech'.
Experts noemen de deelname van het team een voorbeeld van 'sportswashing', waarbij sport wordt gebruikt om een negatief imago te verdoezelen.
"Het team normaliseert kolonisatie en bezetting", zegt journalist Pieter Stockmans (MO*), die wijst op contractuele verplichtingen van renners om bezette gebieden te promoten.
Sporthoogleraar Jeroen Scheerder (KU Leuven) benadrukt dat sportswashing een eeuwenoud fenomeen is en sport vaak als propaganda wordt ingezet.
Beiden pleiten voor een striktere ethische code in de sport, omdat sport en politiek volgens hen onlosmakelijk verbonden zijn.
Sportswashing is het fenomeen waarbij landen, organisaties of bedrijven sport inzetten om hun imago op te poetsen en kwalijke praktijken — zoals oorlog, corruptie of mensenrechtenschendingen — te verdoezelen. Dat kan door grote sportevenementen te organiseren, teams te sponsoren of bekende atleten aan zich te binden.
Een voorbeeld daarvan is dus volgens Stockmans en Scheerder de wielerploeg 'Israel-Premier Tech'. De ploeg ontstond in 2015, met zware investeringen van de Israëlisch-Canadese zakenman Sylvan Adams. Hij wilde Israël via wielrennen op de wereldkaart zetten en haalde in 2018 zelfs de Giro d'Italia naar Israël, met etappes door bezet Oost-Jeruzalem.
Renners werken nauw samen met het ministerie van Toerisme en zijn contractueel verplicht om deel te nemen aan evenementen in bezette gebieden en '#VisitIsrael' te gebruiken. "Dat is normalisering van internationale misdaden", zegt Stockmans in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Kolonisatie en bezetting met militaire macht zijn verboden in het internationaal recht. Israël promoten als toeristische bestemming kan nog, maar gebiedsuitbreiding normaliseren kan niet."
Waarom is er protest?
Stockmans spreekt over een "cocktail van factoren" die het protest doet oplaaien. "Het eerste ingrediënt is de ploeg zelf. Maar die rijdt al jaren mee. Het tweede is de normalisering: het team normaliseert kolonisatie en bezetting. Het derde, cruciale element is de escalatie richting genocide. En het vierde: het stilzwijgen van sportinstituten. Daardoor nemen burgers het heft in eigen handen, met alle risico’s voor de veiligheid van de sporters."
Politiek misbruikt de sport om internationale misdaden te normaliseren
Pieter Stockmans, MO* journalist
Volgens hem is de framing verkeerd: "Het zijn niet de demonstranten die de sport misbruiken voor politiek. Het is de politiek die de sport misbruikt om internationale misdaden te normaliseren. Dáárop reageren de demonstranten."
Beluister: MO* journalist Pieter Stockmans in 'De wereld van Sofie'
Sportswashing: een oud fenomeen
Hoogleraar Scheerder ziet dit in een bredere historische traditie. "Sportswashing is een vorm van soft power. Het is de zachte manier om macht uit te oefenen. Niet met wapens of oorlog, maar met symbolen en emoties. Sport is daar ideaal voor."
De term sportswashing wordt pas gebruikt sinds 2015, maar het fenomeen is volgens hem eeuwenoud. "Al in de Romeinse tijd werden gladiatorenspelen ingezet om de aandacht af te leiden. De Olympische Spelen van 1936 in nazi-Duitsland zijn een bekend voorbeeld. Vandaag zien we hetzelfde: sport als propaganda, als diplomatiek instrument of als afleider."
Sportswashing is niet efficiënt, wel effectief
Jeroen Scheerder, sporthoogleraar (KU Leuven)
Hij noemt sportswashing niet efficiënt (goedkoop of eenvoudig), maar wel effectief: "Het werkt. Sport brengt emotie, prestige en internationale aandacht. Dat is precies wat landen of regimes willen."
Voorbeelden wereldwijd
Er zijn meerdere historische en recente voorbeelden:
Mobutu en de 'Rumble in the Jungle' (1974): de Zaïrese dictator haalde Muhammad Ali en George Foreman naar Kinshasa om internationale erkenning te krijgen, ondanks grove mensenrechtenschendingen in eigen land.
Kazachstan en Astana: een wielerploeg die rechtstreeks wordt aangestuurd door de regering om nationale trots uit te dragen.
Rusland: de Internationale Wielerunie (UCI) trok de licentie in na de inval in Oekraïne, omdat militaire agressie het imago van de sport schaadde.
"Bij Israël zien we die consequentie niet, zelfs tijdens een genocide", zegt Stockmans. "Dat is inconsequent beleid." Ook Rwanda wordt genoemd. Het land organiseert eind deze maand het WK wielrennen, terwijl het volgens VN-rapporten betrokken is bij militaire operaties in Oost-Congo.
"Als extreme misdaden samenvallen met sportevenementen, wringt dat met het imago van de sport", zegt Stockmans. "Dan zou de UCI moeten ingrijpen."
Moeten atleten kleur bekennen?
De vraag blijft of sporters zelf een rol kunnen spelen.
Voetballer Romelu Lukaku een statement.
Het Iraanse elftal weigerde de hymne te zingen op het WK in Qatar, als protest tegen het regime.
Ex-renner Alessandro De Marchi zei na zijn contract bij Israel-Premier Tech: "Ik voelde me nooit op mijn gemak met die naam op mijn trui."
Volgens Scheerder is dat moedig, maar niet evident: "Atleten hebben een korte carrière en zijn afhankelijk van sponsors. Toch moeten ook sponsors zich de vraag stellen of ze dit soort projecten nog willen ondersteunen."
Communicerende vaten
Beiden pleiten voor een striktere ethische code. Die moet duidelijk maken waar de grens ligt tussen normale promotie en het normaliseren van oorlog, bezetting of kolonisatie.
Sport en politiek zijn communicerende vaten
Jeroen Scheerder, sporthoogleraar (KU Leuven)
Ze stellen dat sport nooit volledig los gezien kan worden van politiek. "Sport en politiek zijn communicerende vaten", zegt Scheerder. "Politici associëren zich graag met de emoties van sport. Sport is afhankelijk van subsidies, infrastructuur en internationale erkenning. Je kan dus niet zeggen: laat ons het alleen over de sport hebben."
De Vuelta toont hoe sport steeds vaker gekaapt wordt door geopolitieke belangen. Sportswashing is geen nieuw fenomeen, maar de protesten in Spanje maken duidelijk dat het steeds moeilijker wordt om sport en politiek gescheiden te houden.
Of het nu gaat om Israël in de Vuelta, Rusland in Oekraïne of Rwanda in Oost-Congo: de discussie over sport en politiek zal de komende jaren alleen maar scherper worden.
Beluister: Sporthoogleraar Jeroen Scheerder in 'De wereld van Sofie'
