Jonas, Elliot en Rita werden gepest op het werk: "Die emotionele schade gaat nooit meer weg"

3 jaar lang gepest op het werk: het overkwam Rita (62), Jonas (43) en Elliot (63). Of het nu 3 jaar lang buitensluiten, 3 jaar lang afgeblaft worden of 3 jaar lang opmerkingen krijgen over het privéleven is: alle 3 vonden ze het een hel om elke dag te gaan werken. 

De hele carrière van de 43-jarige Jonas speelt zich af bij de politie. Het pesten start wanneer hij opkomt voor een van zijn collega's die gepest wordt door andere medewerkers. "Er werden vergaderingen ingepland om te bashen op haar. Daar wilde ik niet aan meedoen." Gevolg: de pesters gaan hem viseren. 

Buitensluiten, commentaar geven op zijn privéleven, maar ook zijn werk boycotten. "Wanneer ik hulp vroeg bij een project waarvoor ik verantwoordelijk was, vertelden ze me dat er geen voorbereiding nodig was", herinnert hij zich. "Op de vergadering zelf werd ik dan voor schut gezet omdat ik niets had om voor te leggen." 

Negeren en buitensluiten is ook iets wat Elliot (63) ervaart wanneer hij zijn huisartsenpraktijk uitbreidt door 2 nieuwe artsen aan te nemen. "Al snel wilden ze me buiten en met een tweederdemeerderheid namen ze beslissingen zonder met mij te spreken. Zelfs een goedemorgen kon er niet vanaf." 

Een nieuw computersysteem, verandering van labo, aanpassingen aan het nieuwe praktijkgebouw: allemaal beslissingen die ze zonder hem nemen. "Daar kwam nog eens bij dat ze mijn patiënten tegen mij probeerden op te zetten. Ze kwamen zelfs stiekem mijn praktijkruimte binnen in de hoop me te betrappen op fouten."

Ook de leidinggevenden van Rita, zelf commercieel directeur, overspoelen haar met werk in de hoop haar te betrappen op fouten. Zo hopen ze haar buiten te pesten, omdat ze haar niet willen ontslaan en uitbetalen. "Dat was met roepen en tieren, soms letterlijk in mijn oor. Vaak maakten ze ook opmerkingen waaruit bleek dat ze dachten dat ik de werkdruk niet aankon." 

"'Rita, jij bent nu bomma, zou je niet beter een beetje bomma spelen?': constant stelden ze mijn capaciteiten in vraag en maakten ze me belachelijk. Beetje bij beetje namen ze mijn verantwoordelijkheden af." 

3 jaar lang dingen naar je hoofd geslingerd krijgen, wat doet dat met een mens? "Het beheerste mijn leven", vat Jonas samen. "Mijn harde schijf is gekraakt en dat komt nooit meer goed", vult Rita tekenend aan. 

Dat de mentale gevolgen niet te onderschatten zijn, legt ook het onderzoek van UGent bloot. "Pesten zorgt voor frustratiegevoelens, slaapstoornissen, angstaanvallen en zelfs burn-outs", weet Eveline Schollaert, professor humanresourcesmanagement aan de UGent. 

"Over alles hadden ze een mening", getuigt Jonas verder. "Daardoor begon ik me in mijn privé ook angstig te gedragen. Mijn vrouw en kinderen werden slachtoffer van de stress die ik mee naar huis nam. Wanneer het einde van mijn verlof in zicht was, zat ik al vol zorgen omdat ik terug naar die pestomgeving moest."

Elliot had ook een echtscheiding te verwerken en was daardoor minder weerbaar tegen het zware pestgedrag. "Ik heb een drietal psychologen gezien. Ik neem antidepressiva. Ik word wekelijks wakker van de nachtmerries. Pas op, ik heb geluk: vroeger was dat dagelijks." 

Voor Rita heeft het een blijvende impact gemaakt op haar als persoon. "Mijn man zei me onlangs nog dat hij merkte dat ik minder zelfvertrouwen heb. Dat is het gevolg: ik ben mentaal gewoon helemaal kapotgemaakt. Die emotionele schade gaat nooit meer weg." 

Iets wat bij alle 3 terugkomt, is het gevoel van eenzaamheid. "Ik raakte op het werk helemaal geïsoleerd", zegt Jonas. Iets wat Elliot herkent. "Constant 2 tegen 1, dan ben je elke dag eenzaam. Zeker als jouw patiënten je beginnen te wantrouwen omdat de andere 2 artsen leugens verspreiden."

Collega's die hun lippen stijf op elkaar houden, terwijl ze voelen dat er iets gaande is, versterkt dat gevoel van eenzaamheid. "Niet ingrijpen is bijna even erg als pesten zelf, zo toonde ons onderzoek", zegt Schollaert. "Als iemand het voor je durft opnemen, kan dat echt een buffer zijn voor de stress." 

"Mijn collega's vreesden ook voor hun job, dus ze durfden niets zeggen", herinnert Rita zich. "Ze hadden het gevoel dat het alles erger zou maken", vult Jonas aan. Ze begrijpen de terughoudendheid van hun collega's, maar het geeft hen beiden wel het gevoel dat ze niet gesteund worden.

Het is één ding dat collega's de moed niet vinden, maar wat met leidinggevenden? In België is elke werkgever namelijk verplicht een antipestbeleid te hebben. "Mijn leidinggevende durfde zelf niet ingrijpen", getuigt Jonas.

Pas wanneer er een nieuwe leidinggevende komt en hij daarmee buiten het werk kan afspreken, gaat de bal aan het rollen. "Ik sprak vervolgens een vertrouwenspersoon aan en die combinatie heeft ervoor gezorgd dat een van de pestkoppen overgeplaatst werd."

Bij Elliot is er geen sprake van een duidelijk antipestbeleid. "Als huisarts heb je dat niet. Ik zou het een goede zaak vinden als daar toch een verplichting over komt." Rita werkt in een kleiner bedrijf. "Er was niemand extern om mee te praten en de leidinggevenden waren degenen die me buiten wilden." 

"Van het moment dat er 1 schakel is uitgehaald, is alles verbeterd", blikt Jonas nu terug. Maar waarom zou iemand überhaupt pesten op de werkvloer? Het onderzoek van UGent haalt jaloezie aan als hoofdreden en dat herkent Jonas. "Hun werk was hun leven en als iemand een leven daarbuiten had én het ook goed deed op het werk, raakten ze gefrustreerd." 

Bijkomend hebben de pesters bij Jonas op het politiebureau het moeilijk met confrontatie. "Dat ik hen een spiegel heb voorgehouden door te tonen dat pesten niet oké is en ik er niet aan zou meedoen, konden ze niet aanvaarden." 

Bij Elliot en Rita willen de pesters vooral zelf meer macht. "Dat is een managementtechniek om mensen buiten te krijgen bij reorganisaties", denkt Rita. "Ze wilden het me zo moeilijk maken dat ik uiteindelijk zelf zou zeggen 'ik neem ontslag'."

Dat is dan ook wat zowel Rita als Elliot hebben gedaan. Net als 43 procent van de respondenten uit de studie van de UGent die gepest werden op het werk, hebben ze hun job verlaten. 

"18 jaar lang heb ik me vastgehouden aan de passie en verantwoordelijkheid die ik voelde voor mijn job. Na 3 jaar pesten was mijn passie op en was ik doodmoe", vertelt Rita met een krop in haar keel. 

"Ik had niet door hoe erg het was toen ik verplicht een week thuis moest blijven omdat ik corona had opgelopen. Na die week kon ik gewoon niet terugkeren naar die vijandelijke omgeving. Ik was kapotgepest", vertelt ook Elliot. Hij is nu, enkele jaren later, nog in ziekteverlof. "Ik voel me niet in staat iets anders te doen."

Jonas zit wel nog in zijn positie bij de politie. "Mijn vrouw heeft vaak aan mij gevraagd hoe ik dat volhield, maar bij de politie werken is echt mijn roeping. Ik moet toegeven dat ik voor andere jobs gesolliciteerd heb, maar ik ben uiteindelijk blij dat ik heb volgehouden, want nu loopt alles beter."