Aan het front in Oekraïne klinkt steeds vaker Spaans (en Portugees). Colombianen, Mexicanen en Brazilianen sluiten zich aan bij het Oekraïense leger. Niet uit idealisme, maar vooral om een inkomen te verdienen dat in hun thuisland onbereikbaar is. Voor dat salaris riskeren ze hun leven tussen artillerievuur en kamikazedrones. Hun inzet is voor Kiev cruciaal, maar de prijs is hoog. En er blijkt ook een onverwachte link te zijn met de drugskartels.
In het Oekraïense leger vechten steeds meer Latijns-Amerikaanse soldaten: "We doen het voor ons gezin"
Arnaud De Decker
Gepubliceerd:
In het kort:
Steeds meer Latijns-Amerikaanse soldaten, vooral Colombianen, Mexicanen en Brazilianen, vechten in het Oekraïense leger.
Hun motivatie is vooral financieel: "Ik doe dit voor ons gezin," zegt Andrés uit Bogotá.
Volgens bronnen komt 4 op de 10 buitenlandse strijders in Oekraïne uit Latijns-Amerika; hun militaire ervaring is waardevol voor Oekraïne.
Er zijn zorgen over de betrokkenheid van Mexicaanse drugskartels, die mannen sturen om moderne oorlogstechnieken te leren.
Aan het front in de Oekraïense regio Soemy klinkt zacht Spaans door de ether. Andrés uit Bogotá belt zijn vrouw, vlak voor hij zijn kogelvrije vest aantrekt en in een gepantserde wagen stapt. "Ik doe dit voor ons gezin", zegt hij aan VRT NWS.
Hij maakt deel uit van een eenheid binnen de Oekraïense 47e Brigade die volledig bestaat uit Latijns-Amerikaanse soldaten. Samen verdedigen ze de linies tegen Russische aanvallen, op amper enkele kilometers van de grens.
Andrés vertegenwoordigt een opvallende trend die zich sinds 2023 aftekent aan het Oekraïense front. Waar in 2022 vooral Polen, Britten, Canadezen of Amerikanen naar Oekraïne trokken, vullen vandaag Colombianen, Mexicanen, Ecuadorianen en Brazilianen de gaten. Volgens verschillende bronnen komen 4 op de 10 buitenlandse strijders in Oekraïne uit Latijns-Amerika.
Van idealisme naar pragmatisme
Na de Russische invasie van 24 februari 2022 stroomden duizenden buitenlandse vrijwilligers naar Oekraïne, vol idealen over democratie en vrijheid. Maar de eerste golf idealisten dunde snel uit. Velen sneuvelden in bloedige gevechten in de Donbas, anderen raakten zwaargewond of keerden gedesillusioneerd terug. De harde realiteit van moderne oorlogsvoering brak de motivatie van West-Europese en Noord-Amerikaanse vrijwilligers.
Latijns-Amerikanen vullen nu dat vacuüm op. Duizenden Colombianen vormden de eerste golf, gevolgd door Ecuadorianen, Venezolanen, Brazilianen en Mexicanen. Hun aanwezigheid groeide zo sterk dat de 47e gemechaniseerde brigade nu een volledig bataljon Colombianen telt.
"Het is goed voor de cohesie van de groep", analyseert professor Tom Simoens van de Koninklijke Militaire School. "Ze verstaan elkaar en komen goed overeen." Volgens de militair expert is zo'n homogene eenheid uitzonderlijk, maar heeft het ook nadelen: "Als ze beslissen om er de brui aan te geven, dan zijn ze mogelijk allemaal in één keer weg."
Elite-eenheden bemannen
Oekraïne benut hun militaire expertise ten volle. De 47e Brigade richtte recent een nieuwe elite-aanvalscompagnie op: de Reconnaissance and Assault Group (RAG). De eenheid bestaat voornamelijk uit Colombiaanse veteranen, aangevuld met strijders uit Peru, Brazilië, Zimbabwe, Italië en Mexico.
Deze compagnie vocht al tegen Russische elitebrigades en Noord-Koreaanse speciale eenheden in de Koersk-regio. Een Colombiaanse commandant met roepnaam "Hamlet" leidt de eenheid en organiseert de reis van nieuwe vrijwilligers vanuit Zuid-Amerika.
"Je hebt extra mankrachten, soldaten. Dat is al iets. Oekraïne heeft grote tekorten", verklaart Simoens hun waarde. "Bovendien zijn ze reeds getraind. Het zijn mannen die toch al het een en het ander hebben meegemaakt, met kartels en guerrilla-oorlogen. Dat is onbetaalbaar."
De professor nuanceert wel: "Er is een verschil tussen de conflicten in Colombia en een conventionele oorlog tegen Russen in Oost-Oekraïne. Over het algemeen is het mooi meegenomen voor Oekraïne."
Geld motiveert meer dan ideologie
Hun drijfveer verschilt fundamenteel van eerdere vrijwilligers. Waar Europeanen en Noord-Amerikanen ideologisch gemotiveerd waren, zoeken Latijns-Amerikanen vooral financiële zekerheid. In Colombia verdient een sergeant tussen 370 en 830 euro per maand. In Oekraïne loopt dat op tot 3.050 euro.
"Ze verdedigen niet zozeer de democratie, ze zoeken financiële zekerheid", zegt een voormalige Colombiaanse gevechtsspecialist uit Bogotá aan VRT NWS. "Voor veel families is dit de enige uitweg uit de armoede."
"Op de internationale militaire markt is een Colombiaanse soldaat van onschatbare waarde", bevestigt Carlos Velasquez, een 35-jarige Colombiaan die sinds het begin van de Russische invasie in Oekraïne vecht. Volgens hem gelden Colombiaanse ex-militairen wereldwijd als professionele strijders vanwege hun expertise, discipline en bescheiden looneisen.
Hoge prijs
De prijs die deze Latijns-Amerikanen betalen is hoog. Tot februari 2025 sneuvelden minstens 155 Colombiaanse vrijwilligers aan Oekraïense zijde, het hoogste dodental van alle buitenlandse nationaliteiten.
Verschillende bronnen schatten het werkelijke aantal veel hoger, mogelijk boven de 300. In zwaar betwiste gebieden zoals Avdiivka en Bachmoet keerden in sommige gevallen slechts enkele overlevenden terug van complete compagnieën.
Onverwachte gevolgen
Zorgwekkend zijn berichten dat Mexicaanse drugskartels bewust mannen naar Oekraïne sturen om moderne oorlogstechnieken te leren. Volgens de Mexicaanse inlichtingendienst willen criminele organisaties expertise in droneoorlogsvoering en stedelijke guerrillatactieken vergaren.
Oekraïense veiligheidsdiensten onderzoeken deze claims maar erkennen dat grondig screenen praktisch onmogelijk is, gezien de urgente behoefte aan manschappen.
Aanpassingen en waardering
De groei van Spaanstalige vrijwilligers dwong Kiev zijn rekrutering aan te passen. Zo verscheen de website van het Oekraïense Vreemdelingenlegioen volledig in het Spaans, met de banner: "Vanaf nu aanvaarden we legionairs die alleen Spaans spreken."
Aan het front waarderen Oekraïense collega's de latino-strijders, blijkt uit een rondvraag. Volgens officieren ter plaatse prijzen ze hun discipline, professionaliteit en kameraadschap. Colombiaanse strijders verwerven een bijzondere reputatie: "Ze evacueren niet alleen eigen gewonden, maar riskeren hun leven voor gewonde Oekraïners", klinkt het aan het front.
Onzekere toekomst
Voor Oekraïne vormen de Latijns-Amerikaanse strijders vandaag een onmisbare schakel tegen de Russische invasie. Hun professionaliteit en beschikbaarheid maken hen waardevolle bondgenoten. Maar in hoofdsteden zoals Bogotá, Mexico-Stad en Quito rijzen vragen over de langetermijngevolgen van deze trend.
Wat gebeurt wanneer duizenden getrainde strijders met moderne oorlogsexpertise terugkeren naar landen met geweld en georganiseerde misdaad? Expertise in droneoorlogsvoering en stedelijke guerrillatactieken kan dramatische gevolgen hebben voor de veiligheidssituatie in een regio die al kampt met hoge criminaliteit – met consequenties die decennia zullen doorwerken.
Zijn buitenlandse soldaten huurlingen?
Volgens het internationaal humanitair recht (IHR) worden buitenlandse strijders geen huurlingen zolang ze formeel worden ingelijfd bij de strijdkrachten van een staat, zoals Oekraïne, benadrukt Chris De Cock, expert militair recht aan de Vrije Universiteit Brussel en Universiteit Gent.
Dit geldt ook voor buitenlandse soldaten die door hun eigen regering aan een bondgenoot ter beschikking worden gesteld, bijvoorbeeld Noord-Koreaanse soldaten die Rusland ondersteunen.
Indien zo’n soldaat gevangen wordt genomen, valt hij onder de bescherming van de Derde Conventie van Genève en de aanvullende protocollen, en heeft hij recht op krijgsgevangenenstatus met bijbehorende rechten, zoals humane behandeling, medische zorg en communicatie met familie.
Hoewel Rusland buitenlandse strijders vaak als “huurlingen” of “terroristen” bestempelt, is dit juridisch incorrect. Huurlingen worden volgens het Protocol I strikt gedefinieerd en vallen juist niet onder de beschermingen van de Conventies van Genève, een categorie waarin de meeste buitenlandse vrijwilligers in Oekraïne niet vallen.
