"Israëlische dirigent is géén vertegenwoordiger van zijn land": is geannuleerd concert van Gent Festival Vlaanderen terecht? 

Het regent al de hele dag politieke reacties over de beslissing van Gent Festival van Vlaanderen om Lahav Shani niet meer uit te nodigen naar de Bijloke. In Duitsland beschuldigt de minister van Cultuur het festival van "puur antisemitisme".

In ons land betreuren Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) en minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) de beslissing. Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) spreekt dan weer haar steun uit voor het festival.

Is de beslissing van Gent Festival nu terecht, of gaat ze te ver? "Het is vreemd om iemand al bij voorbaat uit te sluiten van een bepaald evenement", zegt professor Ethiek Ignaas Devisch (UGent) in de podcast Het Kwartier . "Het gaat hier namelijk niet over een representant van Israël of de Israëlische regering. Shani is een individuele burger, die zich ook niet heeft uitgesproken vóór de oorlog in Gaza."

"Lahav Shani heeft zich in het verleden trouwens wel al nadrukkelijk uitgesproken voor vrede en verzoening", zegt professor Devisch. "Erg onduidelijk vind ik dat niet."

In een reactie op de commotie die is ontstaan rond hun beslissing, laat de organisatie van Gent Festival weten dat Shani meermaals de kans heeft gekregen om zijn standpunt te verduidelijken, maar dat de dirigent liet verstaan dat verdere verduidelijking niet zou komen. De organisatie blijft dus achter haar beslissing staan.

"Hij heeft inderdaad geen expliciete uitspraak gedaan over het conflict in Gaza", aldus Devisch. "Maar dan blijft de vraag: moet elke Israëli expliciet een standpunt innemen voor we er contact mee hebben?"

De professor vergelijkt deze discussie binnen de culturele sector met de discussie die er ook is geweest aan zijn universiteit. "De UGent heeft uiteindelijk beslist om geen nieuwe samenwerkingen met Israël meer op te zetten, want sommige instituten zijn te nauw verbonden met de Iraëlische regering."

"Maar op individuele contacten is geen enkele rem gezet", aldus Devisch. "Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Ik ben ook niet verantwoordelijk voor wat mijn federale regering beslist. In het buitenland hoef ik me dan ook niet te verantwoorden voor deze of gene beslissing die de regering in mijn land heeft gemaakt."

Is deze zaak te vergelijken met de deelname van Israël aan het Songfestival, waar ook tot een boycot werd opgeroepen? "Toen kon je spreken over een delegatie uit Israël, een muziekgroep die het land zou vertegenwoordigen. Zij staan op dat moment symbool voor Israël."

"Deze dirigent vertegenwoordigt echter geen land, maar een orkest. Zelfs als Lahav Shani als dirigent van een Israëlisch orkest naar België zou komen, is dat nog iets anders."

Is de vergelijking met de Israëlische dj die op Tomorrowland zou spelen dan wél te maken? "Die man had zich dan weer uitdrukkelijk uitgesproken vóór de oorlog in Gaza", legt de professor uit. "Ook dat kun je dus niet zomaar vergelijken met deze zaak."

En dan is er nog de commotie rond de deelname van wielerploeg Israël Premier Tech aan de Vuelta. "Opnieuw een kanttekening: de wielermanager van die ploeg heeft uitdrukkelijk gezegd dat hij Israël vertegenwoordigt. Hij betrekt de politiek er dus zélf bij."

Conclusie: elke zaak is anders en heeft een eigen kanttekening. "Toch kun je een grens stellen", zegt Devisch. "Zegt iemand dat hij achter de oorlog staat of zegt hij dat niet? In dat laatste geval hoef je geen represailles te nemen."

"En nogmaals: Shani is geen vertegenwoordiger van de regering-Netanyahu. Hij vertegenwoordigt alleen zichzelf en is dan ook nog eens in dienst van een Duits gezelschap. Al deze argumenten pleiten tegen het annuleren van zijn optreden in Gent." 

Voor de professor kan deze beslissing van het Gent Festival van Vlaanderen de 1e stap zijn van een "culturele boycot". "Die is er tot nu toe nog niet geweest in België tegen Israël", aldus Devisch. "Er is wel een wetenschappelijke discussie geweest en sinds kort heeft de federale regering ook een akkoord gesloten om enkele ministers uit de regering-Netanyahu uit ons land te weren."

"Maar dat zijn compleet andere discussies", vindt de professor. "In zo'n gevallen gaat het om instellingen en regeringen. Dat zijn dus discussies op het politieke niveau."

Tot slot wijst de professor nog op een ander element: "Het is vandaag niet gemakkelijk om je kritisch te tonen tegenover de regering-Netanyahu in Israël. Enkele wetenschappers die ik ken blijven het dan wel doen, maar zij komen in moeilijk vaarwater."

"Ik kan me goed inbeelden dat het ook voor culturele instellingen in Israël niet makkelijk zou zijn", aldus nog Devisch. "Voor ons is het nogal makkelijk om te eisen dat iedereen zijn kritiek op de Israëlische regering van de daken schreeuwt en dat we hen anders zullen cancellen. Al zou iedereen het wel moeten proberen."