Premier De Wever over annulatie concert met Israëlische dirigent: "Reputatie Vlaanderen en België besmeurd"

Het Duitse orkest Münchner Philharmoniker zou op 18 september in Gent optreden onder leiding van zijn toekomstige chef-dirigent, de Israëlische Lahav Shani. Het optreden zou "een van de artistieke hoogtepunten" van het festival worden. 

Maar de organisatie van Gent Festival van Vlaanderen heeft nu beslist dat dat concert niet zal doorgaan. Volgens een verklaring van het festival komt de beslissing er "vanuit de diepste overtuiging dat muziek een bron van verbinding en verzoening moet zijn".

De organisatie verwijst naar zijn rol als chef-dirigent van het Israëlisch Filharmonisch Orkest. "In het licht van die functie kunnen wij onvoldoende duidelijkheid verschaffen over zijn houding ten opzichte van het genocidaire regime in Tel Aviv", klinkt het bij de organisatie.

Het festival benadrukt wel dat Shani zich in het verleden meermaals heeft uitgesproken voor vrede en verzoening, maar zegt niet voorbij te kunnen aan de bredere context.

Daarbij verwijst de organisatie ook naar de oproep van de Vlaamse minister van Cultuur Caroline Gennez en van de Gentse cultuursector om geen samenwerkingen aan te gaan met partners die geen ondubbelzinnige afstand nemen van dat regime.

"Gezien de huidige onmenselijke situatie, die ook in onze samenleving tot emotionele reacties leidt, vinden wij het niet wenselijk dit concert te laten doorgaan", aldus de organisatie. Ze wil met de annulering "de sereniteit van het festival bewaren en de concertbeleving voor bezoekers en musici waarborgen".

Aangekochte tickets voor het geannuleerde concert worden terugbetaald, tickethouders worden persoonlijk gecontacteerd.

Verschillende leden van de Raad van Bestuur, dat de beslissing nam, benadrukken dat het niet puur om een boycot gaat. Ze vreesden acties bij het concert, de annulatie volgt ook uit veiligheidsoverwegingen. "We willen toestanden zoals in de Ronde van Spanje vermijden", zegt een bestuurslid. 

De organisatie stelde het Duitse orkest voor om de dirigent een statement te laten ondertekenen over de situatie in Gaza of eventueel de dirigent te vervangen. Om te bemiddelen werd zelfs de Duitse ambassadeur betrokken. Het Münchner Philharmoniker ging niet in op de voorstellen. Uiteindelijk viel dinsdagavond de beslissing om het concert te annuleren.  

In Duitsland wekt de beslissing intussen heftige reacties op, in eerste instantie bij het orkest zelf, maar ook bij de Duitse politiek.  

"De Münchner Philharmoniker en ik zijn diep geschokt dat een festival in België — in het hart van Europa en het land waar het hoofdkwartier van de Europese Unie gevestigd is — zo'n ondenkbare beslissing zou nemen", zegt Florian Wiegand, uitvoerend directeur van de Münchner Philharmoniker.

Der Spiegel citeert de burgemeester van München Dieter Reiter (SPD), die zegt dat hij "de beslissing van de organisator op geen enkele manier kan begrijpen".

"De Münchner Philharmoniker staat als culturele ambassadeur van de stad München voor openheid, diversiteit en dialoog – of ze nu thuis zijn of op tournee langs concertzalen in heel Europa en de rest van de wereld. Ik vind de beslissing van de festivalorganisatoren volkomen onbegrijpelijk."

Ook de Duitse minister van Cultuur Wolfram Weimer is verontwaardigd. Volgens hem wordt er "onder het mom van vermeende kritiek op Israël een culturele boycot uitgevoerd". "Dit is puur antisemitisme (discriminerende en racistische behandeling van Joden) en een aanval op de fundamenten van onze cultuur. Als het aanvaardbaar wordt om Duitse orkesten en Joodse artiesten collectief te weren, is er een rode lijn overschreden."

Weimer benadrukt dat de Münchner Philharmoniker "een vlaggenschip van de Duitse cultuur" is. "Europese podia mogen geen plekken worden waar antisemieten het programma bepalen. Duitsland tolereert dit niet – we zullen dit onderwerp ook meenemen in het Europese cultuurbeleid."

"Wie het orkest en zijn toekomstige chef-dirigent een podium ontzegt, schaadt Israël niet, maar schaadt Europa en zijn eigen geloofwaardigheid. Onze boodschap is duidelijk: we zullen niet toestaan ​​dat onze orkesten of onze Joodse artiesten gemarginaliseerd worden."

Ook Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) betreurt de beslissing. "Kunst en cultuur hebben als essentieel doel om mensen te verbinden. Zij moeten net bruggen bouwen. De cultuursector kan zich toch niet gaan opwerpen om artiesten zomaar op basis van hun nationaliteit of afkomst gelijk te stellen met de zwaarwichtige daden van bepaalde machthebbers."

"De beslissing van Gent Festival van Vlaanderen is dan ook gewoonweg onbezonnen en ondoordacht. Dit importeert een buitenlands conflict en, in dit specifieke dossier, ook de polarisatie errond. Ik begrijp nog enigszins dat de organisatie een signaal wilde geven, maar er zijn genoeg andere manieren om te reageren op deze gruwel. Zo’n reactie of signaal mag nooit ten koste gaan van een individu, een internationaal gerenommeerd dirigent in dit geval, louter op basis van zijn afkomst. Dit is een weg die we als democratische en moderne samenleving niet mogen inslaan."

Zijn partijgenoot premier Bart De Wever sluit zich aan bij Diependaele. "Iemand louter omwille van zijn afkomst een beroepsverbod opleggen is op zijn zachtst gezegd onbezonnen en onverantwoord", klinkt het in een schriftelijke mededeling. "Het is ook redelijk ongezien dat artiesten hun gedachten schriftelijk zouden moeten staven. Dat lijkt me het tegenovergestelde van artistieke vrijheid. De reputatie van Vlaanderen en het land wordt hierdoor besmeurd."

Ook minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) heeft zijn twijfels bij de beslissing.

"Laten we niet veralgemenen en denken dat elke Israëliër of jood automatisch het beleid van Benjamin Netanyahu steunt", zegt Prévot bij de Franstalige radiozender La Première. "We mogen geen veralgemening maken tussen de joodse gemeenschap, de Israëlische bevolking en het beleid van Netanyahu."

Op sociale media klinkt ook bij andere politici verontwaardiging. Ben Weyts en Annick De Ridder, N-VA-ministers in de Vlaamse regering, spreken allebei over discriminatie.

Federaal MR-parlementslid Denis Ducarme vraagt zich op X af of België een antisemitisch land is. Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) noemt de beslissing van het festival een "pure schande".

Vlaams minister van Cultuur Caroline Gennez (Vooruit) steunt het festival: "De Vlaamse en Belgische regering hebben hun verantwoordelijkheid genomen en een krachtig signaal gegeven tegen de horror in Gaza. Ik heb de culturele sector opgeroepen hetzelfde te doen", zegt ze aan onze redactie.

Door heel concreet de werking van hun huizen kritisch tegen het licht te houden en niet meer samen te werken met partners en bedrijven die weigeren om ondubbelzinnig afstand te nemen van het genocidaire regime in Tel Aviv. Hoe de culturele sector daarmee aan de slag gaat, is hun keuze en hun artistieke vrijheid. De sector, en dus ook Gent Festival van Vlaanderen, kunnen op onze steun rekenen"