Jarenlang kon Didier Reynders honderdduizenden euro’s cash geld op zijn bankrekening storten, zonder dat dat gemeld werd aan het gerecht. Falen de controles op politici door de banken dan? Neen, allesbehalve lijkt het, na een rondvraag door onze redactie. Politici zeggen ons dat ze onder een stevig vergrootglas liggen. Zes banken worden vandaag gehoord in het federaal parlement over hoe zij die controles aanpakken.
Hoe kon Reynders onder radar blijven terwijl andere politici scherp gecontroleerd worden: "We worden gestalkt"
Anne Vanrenterghem
Gepubliceerd:
De strijd tegen witwassen en corruptie: hij staat al een hele tijd hoog op de prioriteitenlijst bij het gerecht, en ook bij de wetgevende macht. Sinds de antiwitwaswetgeving van 2017 is er een verhoogde waakzaamheid voor zogenoemde 'Politically Exposed Persons' of PEP’s. Dat zijn bijvoorbeeld regeringsleden, parlementsleden, maar evengoed ook mensen met een hoge functie bij justitie, ambassadeurs of consuls. De banken moeten hun financiële doen en laten nauwgezet controleren.
En toch gebeurde de zaak-Didier Reynders. Uit het gerechtelijk onderzoek naar witwassen dat tegen hem loopt, blijkt dat Reynders tussen 2008 en 2018 700.000 euro aan cash geld stortte op een ING-rekening. Daarnaast kocht hij ook jarenlang massaal loterijbiljetten aan, mogelijk voor een bedrag tot 200.000 euro.
De bank zou wel vragen gesteld hebben in 2018, maar meldde de verdachte transacties pas in 2023 aan de CFI, de Cel voor Financiële Informatieverwerking.
Die melding kwam er pas nadat de Nationale Loterij zélf al alarm had geslagen over de loterijbiljetten aan diezelfde CFI. In tegenstelling tot de bank, heeft de Nationale Loterij nochtans geen meldingsplicht. Het parket van Brussel voert daarom nu ook een onderzoek naar de rol van ING in de zaak Reynders.
Controles door banken: van vragen over spaargeld kinderen tot geblokkeerde rekening
Hoe konden jarenlange verdachte transacties zo lang onder de radar blijven? Veel politici kijken met argusogen naar het verhaal. "Als ik zie hoe vaak ik word bevraagd, dan denk ik, what the hell happened?", zegt Groen-parlementslid Meyrem Almaci.
"We worden gestalkt, mevrouw", beweert Jean-Marie Dedecker van Lijst Dedecker. "Ik krijg halfjaarlijks telefoon van ING, waar ik overigens zelf jarenlang directeur ben geweest. Maar blijkbaar staan sommige anderen boven de wet."
Het heeft een jaar geduurd voor mijn rekening gedeblokkeerd werd
Wim Van der Donckt, N-VA
"Ik ben zelf slachtoffer geweest van die strenge controles, toevallig bij ING", zegt Wim Van der Donckt van N-VA. "Ze hadden me een brief gestuurd omdat de bank vragen had. Maar die was niet aangekomen, of ik had die in elk geval niet gezien. En van de ene dag op de andere was mijn rekening geblokkeerd. Het heeft bijna een jaar geduurd voor die gedeblokkeerd werd.”
Ook cash geld storten, passeert niet zomaar. "Je moet eens proberen als politicus om 1.000 euro op je rekening te zetten. Dat lukt van geen kanten", zegt Stefaan Van Hecke van Groen. "Er wordt vaak onderling over gesproken tussen politici, over wat iedereen meemaakt. Ik ben geen pleitbezorger om het af te zwakken, zeker niet na de zaak-Reynders, maar ik begrijp écht niet dat hij dit heeft kunnen doen."
Heel de familie wordt daarmee lastiggevallen
Alexia Bertrand, Open VLD
Ook familieleden, zoals de kinderen, van politici ervaren de impact van de strenge controles. "Het is soms overdreven. Heel de familie wordt daarmee lastiggevallen", zegt Alexia Bertrand van Open VLD. "Zo kreeg ik een vraag over de oorsprong van het geld op een rekening van mijn tienerkind. Ik moest binnen de maand antwoorden, anders werd de rekening afgesloten."
"Ik heb dan maar geantwoord dat die 200 euro op de rekening gewoon wat spaargeld was dat van kerstcadeaus kwam. Ik onderschrijf de doelen van de antiwitwaswetgeving, maar ik vrees dat de slinger dus wat is doorgeslagen. Er is ook absoluut geen harmonisatie tussen verschillende banken. Overal interpreteert men de wetgeving anders.”
Controles door de banken: 40.000 meldingen en stress bij de CEO's
Het is niet louter een gevoel: ook uit de statistieken kunnen we afleiden dat de financiële instellingen hun controletaak ernstig nemen. De controles gebeuren door heel wat medewerkers van de banken, onder leiding van zogenoemde Chief Compliance Officers en Chief Risk Officers.
"10 procent van alle bankmedewerkers zijn op dit moment bezig met de strijd tegen witwassen en financiering van terrorisme”, zegt Philippe de Koster van de CFI. De Cel voor Financiële Informatieverwerking is de instantie waar de banken verdachte transacties moeten melden. En dat doen ze ook massaal, en steeds meer.
In 2021 waren er 21.624, vorig jaar al 40.129. Hoeveel van die meldingen over zogenoemde PEP's gingen, wordt niet gecommuniceerd. Maar het gaat wellicht maar om een fractie, mogelijk een honderdtal.
Door verhoogde waakzaamheid en AI wordt het makkelijker om verdachte patronen op te sporen
Geert Sciot, Nationale Bank België
Verdachte transacties worden in elk geval dus steeds meer gedetecteerd. "Daar zijn een aantal redenen voor", zegt Geert Sciot van de Nationale Bank van België. "Er is zeker verhoogde waakzaamheid door de strengere wetgeving, maar ook omdat er nu vaak artificiële intelligentie (AI) wordt gebruikt, wat toelaat om makkelijker verdachte patronen op te sporen.”
Die zware verantwoordelijkheid legt wel veel druk op de financiële instellingen. "Het is voor veel CEO’s een topprioriteit geworden die hen erg bezighoudt, omdat ze persoonlijk aansprakelijk kunnen zijn", zegt Sciot. De Nationale Bank kijkt er overigens op toe dat de banken de strijd tegen witwassen voldoende goed voeren en controleert hen geregeld via onder meer audits en steekproeven.
Vraag blijft: waarom kon Didier Reynders ongemerkt voortdoen?
In de commissie Financiën vandaag zijn in totaal medewerkers van 6 verschillende banken uitgenodigd. Niet enkel ING wordt dus gehoord - tegen wie nu een gerechtelijk onderzoek loopt door de zaak-Reynders - maar ook Belfius, BNP Paribas Fortis, KBC, Argenta en Crelan verschijnen op de zitting. In de zitting wordt bekeken of er nog pijnpunten zitten in het systeem van witwascontroles.
Maar de zaak-Reynders lijkt dus in schril contrast te staan met de strenge toepassing van de antiwitwasregeling door de banken. Verzweeg ING dan moedwillig de verdachte transacties? Of ging het eerder om organisatorische onkunde? Het zijn vragen die het Brussels parket mee zal moeten helpen beantwoorden.
De zaak Reynders: hoe zat die ook alweer in elkaar?
Didier Reynders was een bekend politicus bij MR met jarenlange ervaring op de teller. Zo was hij in het verleden federaal minister van Financiën en Buitenlandse Zaken, en hij was Eurocommissaris Justitie tot eind vorig jaar.
Enkele dagen nadat zijn laatste mandaat afliep, startte het Brussels parket een onderzoek naar witwaspraktijken tegen hem. Het gerecht verdenkt hem ervan geld te hebben witgewassen via de aankoop van loterijbiljetten, en mogelijk ook via de aankoop van kunst en vastgoed. In totaal zou het gaan om een bedrag van bijna 1 miljoen euro, waarvan speurders vragen hebben over de herkomst.
Van 2008 tot 2018 is er in totaal 700.000 euro cash geld gestort op zijn ING-rekening. De bank stelde daarover in 2018 wel vragen aan hem, maar deed pas in 2023 officieel een melding over de verdachte transacties. Om die reden loopt nu ook naar ING zelf een onderzoek over “handel in invloed”, een vorm van omkoping. Daarnaast had Reynders ook spelersrekeningen bij de Nationale Loterij, waar hij 5 jaar lang elk jaar de maximumlimiet op stortte, samen goed voor zo’n 200.000 euro. De Nationale Loterij meldde dat in 2022 aan de Cel voor Financiële Informatieverwerking.
Naar aanleiding van de witwaszaak rond Reynders is ook een andere zaak heropend: die rond de Russische oligarch Deripaska. Deripaska werd ervan beticht geld te hebben witgewassen via een vzw in Ukkel, die een museum uitbaatte. Reynders was daar kind aan huis.
Door het gerechtelijk dossier moest Reynders zijn lidkaart bij de MR afgeven. Reynders ontkent alle aantijgingen, maar zegt dat hij een gokprobleem had.
