In Noorwegen heeft de centrumlinkse coalitie van 5 partijen de parlementsverkiezingen gewonnen. De Arbeidspartij van huidig premier Jonas Gahr Støre is met ongeveer 28 procent van de stemmen de grootste, waardoor Støre naar alle waarschijnlijkheid zal kunnen aanblijven als eerste minister.
"We hebben het gedaan": Centrumlinkse coalitie wint nipt verkiezingen in Noorwegen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
"We hebben het gedaan", zei een goedgemutste Jonas Gahr Støre gisterenavond toen de verkiezingsresultaten binnenliepen. Ondanks sterke opmars van de rechtse Fremskrittspartij (Vooruitgangspartij), blijft zijn Arbeidspartij met zo'n 28 procent van de stemmen de grootste, waardoor Støre met de steun van 4 kleinere centrumlinkse partijen kan aanblijven als eerste minister.
Met bijna alle stemmen geteld, haalt de centrumlinkse coalitie een nipte meerderheid binnen van 87 zetels, slechts 2 zetels meer dan de nodige 85. Daardoor zal Støre sterk afhankelijk zijn van de kleinere partijen om grote wetgevingen door te voeren zoals de fiscale regulering.
Rijkenbelasting
De Noorse verkiezingen stonden opnieuw in het teken van de klassieke strijd tussen links en rechts. "Je hebt dus twee grote blokken in Noorwegen", legt correspondent Jeroen Visser uit in De ochtend op Radio 1. "Dat is heel erg gebruikelijk in Scandinavië. Dat je een links blok en een rechts blok hebt, en die gaan eigenlijk samen de verkiezingen in. Dus dan gaat het vooral over links of over rechts."
De onderwerpen waarover werd gedebatteerd, raakten aan de kern van die tegenstelling. Zo speelde de vermogensbelasting een prominente rol. "Er zijn nogal wat rijken die naar Zwitserland verhuizen, omdat ze vinden dat ze in Noorwegen te veel belasting betalen", vertelt Visser. "Rechts vond dat de vermogensbelasting moest verdwijnen, links wilde die behouden. En nu lijkt het erop dat die belasting gewoon blijft."
Ook de relatie met de Europese Unie was een belangrijk thema. Noorwegen is geen EU-lid, maar handelt intensief met de Unie en volgt daardoor veel Brusselse regels. "Als het rechtse blok had gewonnen, had dat er weleens anders uit kunnen zien", zegt Visser. "Maar de Arbeiderspartij, die nu gewonnen heeft, is traditioneel pro-EU. Dus ook daar zal weinig veranderen."
Meer van hetzelfde?
Daarnaast klonk er stevige kritiek op de export van Noorse stroom. Noorwegen, dat dankzij waterkrachtcentrales enorme hoeveelheden elektriciteit produceert, levert veel energie aan andere Europese landen.
"Ondanks dat er zoveel stroom is, betalen Noren de marktprijs. Dat frustreert veel mensen", aldus Visser. Steeds meer stemmen gaan daarom op om die export te beperken, een beslissing die ook in Europa voelbaar zou zijn.
Opvallende rol in de verkiezingen speelde Jens Stoltenberg, de voormalige NAVO-topman. In februari maakte hij een verrassende comeback als minister van Financiën. "Hij is heel erg populair", zegt Visser. "Het ging niet zo goed met de sociaaldemocraten, maar sinds hij er weer bij is gaat het crescendo. Je kunt wel zeggen dat hij een positieve invloed heeft gehad op deze campagne."
Vooral de oorlog in Oekraïne gaf de sociaaldemocratische partij van Stoltenberg een stevige boost, maar ook de oorlog in Gaza blijft de gemoederen verhitten. Met het staatsinvesteringsfonds kan Noorwegen veel druk uitoefenen op Israël door miljoenen euro's terug te trekken uit Israëlische bedrijven.
Met de overwinning van de Arbeiderspartij en het linkse blok lijkt Noorwegen voorlopig te kiezen voor stabiliteit. Grote koerswijzigingen richting Brussel of op het vlak van belastingen blijven uit, al kan het energiedossier de komende jaren nog voor flinke spanningen zorgen.
