Als het van minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) afhangt, zullen er nog voor eind dit jaar soldaten met de politie mee op patrouille gaan in een aantal Brusselse probleemwijken. Op die manier hoopt Quintin de uitwassen van de drugscriminaliteit aan te pakken en te tonen aan de burgers dat de overheid hun angst voor het geëscaleerde geweld serieus neemt. Maar klopt dit wel? Of is er méér nodig om het drugsgerelateerde geweld aan te pakken? 5 vragen en pogingen tot een antwoord.
Is de inzet van militairen op straat wenselijk? "Ik betreur dat we plannen zien die niet doordacht zijn"
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
Waarom wil men nu militairen de staat op sturen?
Sinds begin dit jaar lijkt het drugsgerelateerde geweld te escaleren, vooral in enkele probleemwijken in Anderlecht, Sint-Jans-Molenbeek en Sint-Gillis. Vorig jaar vielen er op zijn minst 21 dodelijke slachtoffers en minstens 80 gewonden bij wapengeweld in onze hoofdstad. Sinds begin dit jaar zijn er al minstens 57 schietpartijen geweest.
Vroeger ging het meestal om nachtelijk geweld, maar de laatste weken wordt de trekker ook bij klaarlichte dag overgehaald. Grote razzia's - zoals in Peterbos enkele maanden geleden - blijken in de praktijk weinig uit te halen. Buurtbewoners worden stilaan radeloos.
"De situatie is heel uitzonderlijk, zeker in Brussel", geeft minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) toe. "We moeten dus uitzonderlijke maatregelen nemen. Het is belangrijk dat de staat haar macht gebruikt om het verschil te maken."
Quintin bouwt voort op een maatregel die hij eerder al nam. Toen besliste de regering dat militairen mogen worden ingezet voor de bewaking van kerncentrales. Daardoor kunnen in totaal zo'n 200 politieagenten door militairen worden vervangen. Die kunnen nu worden ingezet voor de begeleiding van gevangenentransporten en bij de strijd tegen drugs.
Wat zullen die militairen mogen/kunnen doen?
Dat hangt ervan af welk mandaat ze zullen hebben. Nu kunnen ze in principe alleen maar patrouilleren, en hun wapens gebruiken kan in principe alleen maar als ze zichzelf moeten verdedigen. "Dat was ook zo de vorige keer, na de aanslagen van 2016", zegt Kamerlid Axel Weydts (Vooruit). "We moeten daar lessen uit trekken."
Mogen de militairen alleen worden ingezet voor statische bewakingsopdrachten, zoals Jürgen De Landsheer van de politiezone Zuid en de Brusselse burgemeester Philippe Close (PS) willen? Of is het beter om te werken met gemengde patrouilles van politieagenten en militairen, zoals minister Bernard Quintin (MR) wil?
Quintin heeft zijn voorstel al doorgesproken met zijn collega van Defensie Theo Francken (N-VA). Die volgt hem wel. "Terug kaki op straat kan maar onder expliciete voorwaarden", schrijft Francken op X. "Onze militairen moeten effectief politietaken kunnen uitvoeren." Dat betekent in mensentaal: ze moeten bijvoorbeeld iemand kunnen fouilleren, zijn/haar identiteit kunnen controleren en eventueel iemand kunnen arresteren." Francken is dat wettelijke kader in elk geval aan het uitwerken.
"Ze moeten dingen effectief kunnen doen, anders is het gewoon window dressing", zegt Kamerlid Axel Weydts (Vooruit). Al zit niet iedereen bij de meerderheid nu al op dezelfde lijn. "Iemand aanhouden is geen opdracht van het leger", horen we bij de woordvoerder van vicepremier Maxime Prévot (Les Engagés). "Het moet goed gekaderd zijn", laat hij een opening voor een compromis.
Zo'n wettelijke kader noemt criminoloog Jelle Janssens (Universiteit Gent) een goede zaak. "Als je dan toch militairen inzet, is het goed dat zij weten wat zij moeten doen en waarom."
Wanneer verschijnen de soldaten in het straatbeeld?
Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) probeert vaart te maken. "We zijn nu aan het wettelijke kader aan het werken en ik hoop dat dat nog deze maand vastgelegd wordt. Ons doel is om zeker voor het einde van het jaar militairen op straat in te zetten", zegt hij in Terzake. Hij heeft het over een "politieke beslissing".
Maar de beslissing is nog niet genomen, horen we bij Vooruit en bij Les Engagés. "Wij zijn bereid om daarover te praten", laat de woordvoerder van vicepremier Prévot weten. Volgens hem is het nog niet duidelijk wanneer er knopen worden doorgehakt. "Ik heb het nog niet op de agenda gezien."
Kunnen militairen op straat ook een oplossing zijn?
"Als de minister zegt dat de staat de macht moet terugnemen, dan vraag ik waar men die macht dan verloren heeft en hoe lang weet je dat eigenlijk al", denkt advocaat Walter Damen luidop. "Ik had liever andere signalen gezien: een opvulling van het politiekorps, tegemoetkomen aan de eisen van de procureur des konings, voldoende middelen voorzien. En eigenlijk toegeven dat men gedurende tientallen jaren wijken en hun politionele werking heeft verwaarloosd."
"Nu zegt men dat men militairen inzet. Dat is misschien oppervlakkig een heel goed signaal, maar dat zal het probleem niet oplossen."
Ik heb de indruk dat het meer een symbolische daad is om de mensen gerust te stellen
Criminoloog Jelle Janssens (Universiteit Gent)
Criminoloog Jelle Janssens zit op dezelfde lijn . "Het is wel goed om aan de voorkant te werken, maar criminaliteit krijg je niet aangepakt met ordehandhaving alleen", zegt hij in De ochtend. "Je moet heel de keten bekijken. Je moet dan nadenken over meer capaciteit voor het parket, maar ook voor de gevangenissen. Wat ga je doen met opgepakte drugsdealers? Dat lees ik dus allemaal niet."
Vorige maand nog slaakte de Brusselse procureur Julien Moinil een noodkreet over het gebrek aan middelen om de drugscriminaliteit aan te pakken. "Er is geluisterd naar mij, maar behalve de 30 extra mensen bij de Federale Gerechtelijke Politie zie ik niks", aldus Moinil. En dat onze gevangenissen overbevolkt zijn, is al langer bekend. Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) stelt nu een expertengroep samen die de overbevolking moet aanpakken.
"Ik heb een beetje de indruk dat het meer een symbolische daad is om de mensen gerust te stellen", denkt Jelle Janssens. "Maar of het fundamenteel iets oplost, betwijfel ik ten zeerste. Ik ben heel blij dat de minister aandacht heeft voor de problematiek, maar ik ben een wetenschapper en betreur dat we plannen zien die niet doordacht zijn."
Zijn er ook risico's aan verbonden?
"Het is een signaal, maar het kan bijzonder slecht uitdraaien", waarschuwt oud-generaal Marc Thys. " Ik ben er bijna zeker van dat de militairen zullen getest worden door de drugscriminelen. Ik vrees dat er een groot schietincident zou kunnen plaatsvinden waar er mogelijk burgerslachtoffers kunnen vallen. Ik maak mij daar zorgen over en het is niet geruststellend."
Ook advocaat Walter Damen waarschuwt: "De drugscriminelen hebben handgranaten en andere zware wapens. Wat gaat er dan gebeuren bij een confrontatie?" Oud-kolonel Roger Housen vraagt zich dan weer af of militairen niet te schietgraag zijn om gewoon op straat te patrouilleren .
"Door de militarisering van de problematiek worden ook sociale problemen meer gemilitariseerd", vindt Jelle Janssens. "Je ziet dan een beeld ontstaan waarbij mensen niet meer moeten worden geholpen, maar worden afgeschrikt of moeten worden geneutraliseerd."
"We moeten erover waken dat de onderliggende sociale problematiek - ook de migratieproblematiek - niet onderbelicht raakt", geeft Janssens nog mee.
