Begroting is 'col buiten categorie': waar kan federale regering het geld halen? 

Nee, zo zegt Willem Sas, professor publieke economie aan de UHasselt, in De Ochtend op Radio 1, al is het tekort nog altijd erg groot. "Het Monitoringcomité moet nog de laatste bijsturing doen, dus we kennen het exacte tekort nog niet. Maar het meest recente rapport van het Planbureau (over de economische groei, red.) is eigenlijk wel goed."

"Onze groei wordt voor dit jaar op 1,2 procent geschat en voor volgend jaar op 1,1 procent. Doe daar de inflatie bij, die stabiel blijft rond 2 procent, en je zit aan een nominale groei van 3,1 à 3,2 procent. Dat is toevallig ook de interestvoet die we betalen op onze overheidsschuld. Dat betekent dat die schuld theoretisch gezien houdbaar is, omdat je evenveel overheidsinkomsten binnenkrijgt als je er moet afgeven aan interestlasten."

Sas benadrukt wel dat het geen ideale situatie is dat je zoveel geld moet geven aan de interestlasten op je schuld. "Zeker als er zich nieuwe crisissen aandienen - zoals covid of Oekraïne in het verleden - moet de overheid diep in de buidel tasten. We hebben dat nu 2 keer moeten doen. Die derde keer kan er te veel aan zijn en dan zouden de financiële markten misschien wel in paniek kunnen schieten. Dat wil je voorkomen."

Het is dus nu vooral een kwestie om te vermijden dat we in die afgrond belanden, zegt Sas. "En wat dat betreft, is de regering niet slecht bezig. We hebben al veel hervormingen gedaan die die houdbaarheid van de schuld garanderen. De pensioenhervorming is daar de grootste van: die heeft al een groot stuk weggehaald van de vergrijzingskost die ons te wachten staat."

Niet alle begrotingsbeslommeringen zijn daarmee plots verdwenen. "Je wilt vooral vermijden dat er een regeringscrisis zou ontstaan, zoals in Frankrijk. Het ergste dat er kan gebeuren, is dat de regering zou vallen."

"Dat is een politiek schot voor de boeg", analyseert Sas. "Want de essentie zit in de staart van deze legislatuur. Dan is de belastingvermindering in de personenbelasting gepland. Het gaat dan over de belastingvrije som die wordt opgetrokken om werken meer lonend te maken."

En dat kost veel geld. "Die maatregel moet nog gefinancierd worden. Als we die belastingvermindering aan iedereen cadeau willen doen - politiek een speerpunt van Bouchez - moet het geld natuurlijk van ergens anders komen."

"Je kunt je ook de vraag stellen of het nodig is dat iedereen die belastingvermindering krijgt. Hebben mensen die 3.500, 4.000 of 5.000 euro verdienen die 100 euro extra nodig? Of zetten we dat beter in op de lagere inkomens? Dat is een politieke keuze."

"Het zou zeker niet slecht zijn", geeft Sas toe. "Maar om nu te focussen op 20 miljard euro?" Hijzelf wijst dan liever naar de economie. 

"Onze handelsbalans staat momenteel negatief (we importeren meer dan we exporteren, red.). Dat baart mij meer zorgen dan het tekort momenteel. Uiteindelijk moet je dat tekort financieren met je economie. En als die sputtert, heb je een problemen."

"De export hangt af van de energieprijzen. Dus als we die kunnen drukken en onze bedrijven beter doen boeren, zal alles beter gaan en kan je dat tekort makkelijker financieren. In die zin moeten we vooral het laaghangend fruit plukken."

Dat voorstel kreeg vanochtend nog veel kritiek van Luc Van Gorp, voorzitter van de christelijke mutualiteit CM, die spreekt van "een verdoken belasting op kwetsbare mensen". "Ik wil niet dat het remgeld wordt gebruikt om de kas te vullen, zodat we daarmee dan de kosten van defensie kunnen betalen." 

Van Gorp vindt dat er veel meer winst kan gehaald worden bij meer fundamentele hervormingen van de gezondheidszorg, zoals het aanpakken van onnodige behandelingen en onnodig voorgeschreven medicatie.

Sas heeft er persoonlijk minder problemen mee dat er nog naar extra inkomsten wordt gezocht. "We hebben die buffer nodig. Maar de hervorming van de ziekenhuisfinanciering zal mogelijk een veel grotere efficiëntiewinst met zich meebrengen. Dat zijn politieke keuzes en daar zie ik Georges-Louis Bouchez minder makkelijk in meegaan."

Sas vindt dat niet zo'n slecht idee. "De situatie in België is dat de federale overheid heel veel geld ophaalt met belastingen, zoals de btw, de personenbelasting of de vennootschapsbelasting. Maar dan moet die automatisch veel van dat geld afgeven aan de gewesten en gemeenschappen. Dat wordt bepaald in die bijzondere financieringswet."

"Dat is eigenlijk een heel royaal systeem: we geven heel veel geld aan onze gewesten en gemeenschappen. Maar kijk je dan naar waar we, in vergelijking met onze buurlanden, veel geld aan uitgeven, dan is dat niet de sociale zekerheid of de gezondheidszorg, maar eerder de zaken die we gedecentraliseerd hebben, zoals onderwijs of subsidies als dienstencheques."

"Moest je die uitgaven op dezelfde hoogte brengen als in onze buurlanden, zit je automatisch aan je doel: de Maastrichtnorm van een maximaal tekort van 3 procent van het bbp. Anders gezegd: een hervorming van de financieringswet zou ook veel geld opleveren. Ook dat is een politieke keuze."