Militaire kampen voor burgers, noodpakketten en EHBO-cursussen: zo reageren Polen op Russische dreiging

NAVO-baas Mark Rutte zegt dat we ons mentaal moeten voorbereiden op oorlog. De Nederlandse regering raadt haar bevolking aan om cash geld in huis te halen en Zweden heeft een brochure uitgebracht, getiteld: 'In geval van crisis of oorlog'. Door de oorlog in Oekraïne en de dreiging vanuit Rusland klinkt in heel Europa de roep om meer militaire paraatheid. Vandaag nog zijn er verschillende Russische drones het Poolse luchtruim binnengevlogen en neergehaald.

In de documentaire 'Polen paraat!' reist VRT NWS-reporter Yassine Atari naar Polen, het NAVO-lid dat al jaren proportioneel gezien het meeste uitgeeft aan defensie. Hij ontdekt er hoe een land zonder dienstplicht toch inzet op 'mental readiness'. Van bunkers en civiele bescherming tot militaire zomerkampen zoals Holidays with the Army: Polen heeft al langer een shift gemaakt en bereidt zich voor op iets groters.

"Die shift is overal in Polen duidelijk voelbaar", vertelt Atari. "Dat is ook niet heel verwonderlijk door wat er zich in buurland Oekraïne afspeelt. Maar de Polen kampen ook nog met historische trauma's aan de Koude Oorlog en de Tweede Wereldoorlog."

De omslag naar meer militarisering in Polen is al langer bezig, maar de oorlog in Oekraïne heeft voor een stroomversnelling gezorgd. Polen ving sinds het begin van de oorlog in 2022 al meer dan 1 miljoen Oekraïense vluchtelingen op. 

Vorig jaar heeft de Poolse overheid de 'Shelter Act' in het leven geroepen, een plan waarbij bijna 4 miljard euro wordt geïnvesteerd in civiele paraatheid, trainingen, noodplannen en infrastructuur. Daarbovenop investeert de overheid meer dan 45 miljard euro in Defensie, dat is 4,7 procent van het bbp, de hoogste bijdrage van alle NAVO-lidstaten.

"Toen we vertrokken dachten we dat we heel wat tegenstemmen gingen horen, maar die waren er nauwelijks. Zelfs onze fixer, een Poolse die al jaren in Frankrijk woont, was sceptisch en vond het allemaal weggesmeten geld, maar tegen het einde van onze reis was ze volledig bijgedraaid."

Atari ontmoet in 'Polen paraat' mensen die hun leven omgooien voor het leger, zoals Weronika (21), die al sinds haar 16e lid is van een pro-defensiegroep en schietlessen volgt en geeft. "Ik wil gewoon trainen en goed voorbereid zijn", zegt ze. "Onze eenheid is begonnen kort nadat de oorlog in Oekraïne is uitgebroken. Het had er niet rechtstreeks mee te maken, maar mensen willen de nodige kennis opdoen. Bijvoorbeeld hoe je een vuurwapen gebruikt."

Hij bezoekt ook militaire kampen waar onervaren burgers 3 weken lang bikkelharde militaire training krijgen. Ze ontvangen daarvoor 1.400 euro en worden aan het einde van de opleiding ingeschreven als reservist bij het leger, of ze kunnen zich aanmelden als beroepsmilitair.

Het valt Atari vooral op hoeveel jongeren en vrouwen aan al die initiatieven deelnemen. "Het zijn duidelijk niet alleen de machomannen die zich geroepen voelen om hun land te verdedigen. Op een van de militaire zomerkampen sprak ik met meisjes van 16 jaar oud. Er liep zelfs een jongen van 12 rond."

Atari gaat ook op bezoek bij een gezin waar de tienerkinderen thuis oefenen op noodscenario’s. Er is genoeg voedsel in huis om enkele weken te overleven en de noodrugzakken liggen klaar. "Een doodnormaal gezin", benadrukt Atari. "Niet de diehard-preppers zoals ze soms worden voorgesteld."

"Het verandert ons leven niet, dus waarom niet", klinkt het bij een van de dochters van het gezin. Ook bij ons roept het nationaal crisiscentrum op om thuis een noodplan op te stellen. "Het duurt slechts 10 minuten." Atari vindt dat een heel goed idee.

"Het hoeft geen oorlog te zijn, een ramp is zo gebeurd. Denk maar aan de overstromingen in Verviers enkele jaren geleden. Het kan geen kwaad om voorbereid te zijn op een ramp. Zo'n noodrugzak kan exact zijn wat je nodig hebt om enkele uren of dagen te overleven."

Het Belgische leger hoopt de komende 10 jaar het aantal militairen te kunnen verdubbelen en volgens minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) is het onvermijdelijk dat ons land 5 procent van zijn bruto binnenlands product (bbp) aan defensie zal moeten besteden.

"We weten dat de 5 procent - die 3,5 procent voor militairen aan de ene kant en 1,5 procent voor andere investeringen (cyber, infrastructuur, ...) een doel zal zijn, maar we pleiten duidelijk voor een spreiding van de inspanningen over een langere periode." Hoe lang dan? "10 jaar", aldus Prévot in De Afspraak op VRT CANVAS begin juni.

Volgens Atari zijn vooral die 'andere investeringen' interessant. "De Russen zullen hier morgen niet voor de deur staan. Het heeft bij ons geen zin om al bunkers te gaan bijbouwen of renoveren, maar Polen investeert ook enorm in opleidingen: dat gaat dan over burgerzin, maar ook over EHBO-cursussen, lessen wondverzorging en het aanleren van survivalskills."

"Dat zijn allemaal zaken die voor iedereen nuttig kunnen zijn, niet alleen voor dokters, verplegers, ambulanciers en militairen."