De Noren trekken vandaag naar de stembus. Kan premier Støre aanblijven of komt het rechtse blok aan de macht? Het belooft een spannende strijd te worden waarbij vooral de uitslag van een aantal kleinere partijen doorslaggevend kan zijn.
Verkiezingen in Noorwegen: premier Støre voorop in peilingen, maar strijd belooft spannend te worden
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
In het Noorse kiessysteem is het bijna onmogelijk om een absolute meerderheid te halen, dus moeten er steeds coalities gevormd worden. Tot begin dit jaar vormde de Arbeiderspartij van premier Jonas Gahr Støre een centrumlinkse coalitie met de centrumpartij Senterpartiet. Die partij stapte echter uit de regering, na een conflict over het energiebeleid. Sindsdien regeert de Arbeiderspartij alleen, maar met gedoogsteun van een aantal kleinere linkse partijen. Met die partijen hoopt Støre nu ook de verkiezingen te winnen.
Premier Støre wordt uitgedaagd door een rechts blok, dat onder leiding staat van Erna Solberg en de conservatieve partij Høyre. Solberg hoopt om een meerderheid te halen met de Vooruitgangspartij (FrP) en kleinere partijen zoals de Christelijke Volkspartij (KrF) en de liberale partij Venstre.
Energie, vermogensbelasting en investeringen in Israël
De belangrijkste verkiezingsthema’s zijn de economie en het energiebeleid. Sinds de Russische inval in Oekraïne is Noorwegen de voornaamste gasleverancier van de Europese Unie geworden.
Een belangrijke kwestie tijdens deze verkiezingen is dan ook of Noorwegen nieuwe gasvoorraden gaat aanboren of niet. Volgens rechts zijn die nieuwe boringen nodig om energieonafhankelijk te blijven, maar links ziet liever een transitie naar hernieuwbare energiebronnen.
Daarnaast heeft Noorwegen een vermogensbelasting van 1,1 procent voor alle bezittingen boven de 1,76 miljoen Noorse kronen (ongeveer 150.000 euro). De rechts-populistische Vooruitgangspartij wil die belasting volledig afschaffen, omdat volgens hen te veel Noren de vermogenstaks moeten betalen, terwijl ze daar eigenlijk niet de liquide middelen voor hebben. De centrumlinkse Arbeiderspartij wil de belasting wél behouden en zegt dat het afschaffen van de belasting de Noorse overheid 3,3 miljard euro per jaar zou kosten.
Een ander heet hangijzer zijn de investeringen van het Noorse staatsinvesteringsfonds. Dat fonds is bijna 2 triljoen euro waard en wordt voornamelijk opgebouwd uit olie- en gasinkomsten. Het maakt Noorwegen een van de rijkste landen ter wereld. De voorbije maanden kwam er vanuit linkse hoek aanhoudende kritiek over beleggingen van het fonds in Israël, waarna de regering aankondigde zich terug te trekken uit zeker 11 Israëlische bedrijven.
Het linkse blok ziet het staatsinvesteringsfonds vooral als een instrument voor sociale herverdeling. De Arbeiderspartij wil 43 miljoen euro uit het fonds halen om overheidsuitgaven te dekken. Het rechtse blok wil het fonds vooral zoveel mogelijk laten renderen, waarbij het voor hen niet van groot belang is of dat ook via Israëlische bedrijven gebeurt.
Kleinere partijen maken het spannend
Volgens de laatste peilingen lijkt het er op dat Støre aan de macht zal kunnen blijven, al zal dat waarschijnlijk met een zeer nipte meerderheid zijn. Het linkse blok zou volgens de peilingen op 88 zetels uitkomen, 3 meer dan nodig is voor een meerderheid. Dat is heel wat minder dan de 100 zetels die de vorige linkse coalitie in 2021 behaalde en Støre zal in dat geval ook rekening moeten houden met een groter aantal coalitiepartners.
Toch kan het nog zeer spannend worden. In Noorwegen geldt er namelijk een kiesdrempel van 4 procent. Verschillende kleinere partijen, zowel linkse als rechtse, dreigen niet boven die drempel uit te komen. Ook de Centrumpartij moet oppassen om niet onder de kiesdrempel te zakken. Welk blok er aan het langste eind trekt, zal waarschijnlijk van die kleinere partijen afhangen.