Hoe massabetogingen politieke impact kunnen hebben: "Protest moet verrassen"

Eerder deze week bereikten de Vlaamse en federale regering een akkoord over sancties tegen Israël en over een voorwaardelijke erkenning van een Palestijnse staat. Volgens politiek socioloog Ruud Wouters hebben de massabetogingen daartoe bijgedragen.

"Regeringen willen zich tonen als een sterk, eensgezind team, maar protest legt vaak de interne breuklijnen bloot. Dat kan leiden tot verdeeldheid en zelfs tot beleidswijzigingen", zegt hij in 'De wereld van Sofie'

De recente Gaza-protesten zijn daar een duidelijk voorbeeld van, legt hij uit. "Er is duidelijk gemaakt dat de regering niet op één lijn zat, dat er een duidelijke breuklijn was, en dat bepaalde partijen – omwille van het protest – hun nek hebben uitgestoken en gezegd: dit kan niet zo verder."

"Protest is slechts het topje van de ijsberg", stelt de politiek socioloog. "Er zit een stille massa achter die het protest steunt, maar niet meeloopt. Politici proberen in te schatten hoe groot die groep is."

Hij sprak zelf ook met Vlaamse en federale parlementsleden over de invloed van protest. "Vaak klonk het: protest verandert niets, het is gewoon business as usual. Sommigen vergeleken het met een toeterende auto: je kijkt even op, maar meestal blijkt er niets aan de hand."

Toch erkenden ze dat protest wél impact kan hebben. "Vooral wanneer het onverwacht komt of een breed publiek aanspreekt. Dan beschouwen politici het als een signaal van diepere onvrede in de samenleving."

Wanneer maakt protest écht indruk? "Als het verrast. Wanneer er meer mensen op straat komen dan verwacht, of als de groep duidelijk breder en diverser is dan de klassieke vakbondsbetogers, voelen politici dat er iets beweegt."

Ook online activisme speelt een rol. Hashtags en petities kunnen mobiliseren, maar volgens Wouters tonen mensen pas écht hun betrokkenheid wanneer ze fysiek op straat komen. "Bewegingen zoals #MeToo en Black Lives Matter zijn online gestart, maar kregen pas echt gewicht toen ze ook de straat op gingen."

Meer radicale acties, zoals klimaatactivisten die zich vastlijmen of soep naar schilderijen gooien, zorgen voor veel aandacht – maar ook voor negatieve reacties. Toch kunnen ze volgens hem onrechtstreeks bijdragen. "Radicale acties kunnen gematigder organisaties net meer legitimiteit geven. En wanneer de overheid disproportioneel hard reageert, slaat de publieke opinie vaak om in sympathie voor de betogers."

Internationaal zie je het recht op protest vaker onder druk staan, zoals bij Trump of de Hongaarse premier Orban. Ook in België waren er pogingen om het recht in te perken. "De voorstellen van minister Van Quickenborne om relschoppers het recht op betogen te ontnemen. Dat lijkt misschien logisch, maar dat kan gevaarlijk worden. Het kan een hellend vlak vormen richting inperking van de vrije meningsuiting", waarschuwt Wouters.

Hij stelt dat protest altijd een afspiegeling is van wat er leeft in de samenleving. "Begin jaren 2000 protesteerden mensen massaal tegen de oorlog in Irak, later tegen de economische crisis, en de laatste jaren vooral rond het klimaat." De meest succesvolle betoging noemt hij de Witte Mars van 1996. "Die heeft, samen met andere factoren, daadwerkelijk geleid tot structurele hervormingen, zoals de hervorming van de politie."

Toch leidt niet elk protest meteen tot verandering. Desondanks ziet hij waarde in de betoging van vandaag. "De situatie in Gaza is ongewijzigd, dus het blijft belangrijk om druk uit te oefenen. Maar een betoging is ook een moment van verbondenheid: mensen halen er vertrouwen en energie uit voor de toekomst. Dat vormt de brandstof voor verdere mobilisatie."