Xi en Poetin die filosoferen over 150 jaar oud worden: is langer leven droom of werkelijkheid? (en hoe kan dat eventueel?)

Het gesprek tussen Xi en Poetin tijdens een militaire parade in Peking was niet bedoeld voor de microfoons, maar werd toch opgevangen door een zogenoemde hot mic die continu aan blijft staan en omgevingsgeluid opneemt. "Sommigen voorspellen dat mensen in deze eeuw wel 150 jaar kunnen worden", zou Xi onder meer gezegd hebben. 

Poetin verwees naar de biotechnologische vooruitgang, en noemde concreet orgaantransplantatie en cellulaire veroudering. "Hoe langer mensen leven, hoe jonger ze worden", zou hij gezegd hebben. "Ze kunnen zelfs onsterfelijkheid bereiken". 

Hoe oud we worden, heeft te maken met hoe gezond we leven, maar even goed met onze genen. Bij dat laatste komen we al snel aan bij de zogenoemde telomeren. Dat zijn beschermkapjes aan het einde van onze chromosomen, die ons DNA beschermen tegen schade tijdens celdeling.

Vergelijk het met een schoenveter met aan beide uiteinden een plastic deeltje dat beschermt tegen ontrafelen. Hoe langer die uiteinden (de telomeren) zijn, hoe beter. Ze bepalen mee hoe lang iemand leeft. En dat is genetisch bepaald, heeft onderzoek bij baby's al uitgewezen. Het verklaart waarom mensen met eenzelfde leeftijd, er toch (veel) jonger of ouder kunnen uitzien. 

"Zoals het uiteinde van een schoenveter beschermt tegen ontrafelen, zo zullen de telomeren onze chromosomen beschermen. Naarmate we verouderen, of naarmate cellen gaan delen, zullen de telomeren korter worden", vertelt moleculair epidemioloog Dries Martens (UHasselt).

"Als we kijken naar de telomeren van iemand die jong is, dan zien we dat die lange telomeren hebben. Mensen die biologisch iets ouder zijn, hebben kortere telomeren. Bij nog oudere mensen kunnen de telomeren zelfs volledig weg zijn." 

Je zou dus kunnen redeneren: als we erin slagen om onze telomeren te verlengen tijdens ons leven, kunnen we ook ouder worden. Een soort gentherapie dus. "Er bestaan al producten die zogezegd een enzym zouden activeren om je telomeren te verlengen, of om ze beter in vorm te houden. Maar of je daardoor langer leeft, is nog niet duidelijk. Daarvoor is een langere opvolging van een proefpersoon nodig tot hij of zij sterft", vertelt Martens. 

Het is dus nog niet aangetoond dat je er langer van zou leven, en er kleeft een risico aan. Als cellen langer blijven leven, kan ook het risico op kanker toenemen. Toch is het booming business, zegt Martens. Hij verwijst naar de experimentele antiverouderingsgoeroes zoals David Sinclair.

De bedoeling is om onze cellen te herprogrammeren naar jonge cellen, of om ze langer gezond te houden. Het is een tak die in volle ontwikkeling is. "Aging science is heel groot en er wordt veel geld in gestopt. Wereldwijd, dus niet enkel in China of Rusland," benadrukt Martens. Of zij eventueel verder staan dan het Westen, is moeilijk te zeggen. "Stel dat ze de heilige graal hebben gevonden, dan gaan ze dat wellicht niet meteen zomaar prijsgeven. Zij niet, maar andere landen wellicht ook niet." 

Wat met de orgaantransplantatie? Verouderingsonderzoeker Sven Bulterijs (UGent) ziet daar toch wel wat problemen. "Hart, lever, nieren... Dat kan. Maar wat zou je bijvoorbeeld gaan doen met je hersenen? Die kan je niet vervangen, of je bent jezelf niet meer. En wat met je spieren? We hebben honderden spieren, maar ouder worden, betekent spierverlies. Ook beenderen en bloedvaten verouderen, net als onze huid." 

Poetins gedachte over orgaantransplantaties lijkt dus redelijk naïef. Maar toch is er een goede kans dat onze levensduur aanzienlijk verlengd wordt, zegt Bulterijs. Hij denkt dan in de eerste plaats aan geneesmiddelen die het verouderingsproces tegengaan.

Zo is er metformine, dat ontwikkeld werd tegen diabetes maar bij gezonde mensen veroudering zou kunnen tegengaan. Zou, want momenteel wordt het getest bij muizen en andere proefdieren. Bredere tests op mensen volgen.

Of er is rapamicyne, een middel dat op het Paaseiland (Rapa Nui) werd ontdekt. Het was bedoeld om tegen schimmels te worden ingezet, maar bleek ook het immuunsysteem te ondermijnen waardoor het op het schap verdween. "Maar net om die reden werd het interessant bij orgaantransplantaties. Nu zien we dat het bij muizen levensverlengend werkt. De resultaten zijn daar heel duidelijk, het lijkt altijd te werken", zegt Bulterijs. Ook hier zijn verdere studies op mensen nodig. 

Of mensen dan 150 jaar kunnen worden, zoals Xi hoopte, is nog verre van duidelijk. "Het is eigenlijk pure speculatie. Maar goed, als je de resultaten van dieren zou doortrekken op mensen, dan is die 150 jaar niet onmogelijk", vertelt Bulterijs.

Hij wijst nog op een andere optie, die van gentherapie. Daarbij zit ook telomerase, de therapie om de telomeren in vorm te houden. Die is succesvol bij muizen, die met een enzymentherapie 13 procent langer (2 jaar oude muizen) tot zelfs 24 procent (1 jaar oude muizen) kunnen leven.

Maar ook hier moet, zoals eerder geschetst, nog veel onderzoek op mensen volgen. De droom van Xi en Poetin lijkt voorlopig dus nog een utopie, tenzij ze veel verder met hun onderzoek zouden staan dan de westerse wereld.