Zweden heeft een canon van 100 zaken uitgebracht die cultureel erfgoed zijn. In de lijst staan zaken als Pippi Langkous, de Nobelprijs en Ikea. Popgroep ABBA, maar ook enkele bekende culturele producten zoals kebabpizza, haalden de lijst niet. Volgens de makers omdat items ouder moeten zijn dan 50 jaar, volgens critici omdat de lijst "nationalistisch" en "zeer uitsluitend" is.
IKEA en Pippi Langkous, maar geen ABBA: Zweden publiceert omstreden canon van cultureel erfgoed
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
In het kort:
Zweden heeft een lijst met 100 cultureel erfgoed-items voorgesteld, met onder meer Pippi Langkous, de Nobelprijs en Ikea, maar zonder popgroep ABBA.
Critici noemen de canon "nationalistisch" en "zeer uitsluitend" omdat moderne en multiculturele elementen, zoals de kebabpizza en de eerste moskee, ontbreken.
Verschillende Zweedse organisaties, waaronder de Zweedse Academie en vertegenwoordigers van de inheemse groepen Sami en Tornedalen, bekritiseren het project en noemen het te beperkt en niet inclusief.
Wat betekent het om Zweeds te zijn? Die vraag stelt de overheid van het land zich al sinds 2023 om nu tot een culturele canon te komen. Die lijst met 100 culturele werken, merken en ideeën is nu eindelijk voorgesteld.
De canon is onderdeel van het verkiezingsprogramma van de rechtse regeringscoalitie en is een stokpaardje van de Sverigedemokraterna (SD, Zweden-democraten), een radicaalrechtse en nationalistische partij. Zij zitten niet in de regering, maar steunden het idee van de canon wel vanuit het parlement.
De lijst bestaat uit 50 culturele artefacten zoals romans, films, toneelstukken en muzikale composities. De 50 andere plekken worden ingevuld met items in de maatschappelijke categorie, denk dan aan religie, recht, economie, uitvindingen, plaatsen of producten.
De lijst bevat enkele - ook voor ons - bekende Zweedse items zoals de Nobelprijs, Pippi Langkous en IKEA. Andere items die de lijst hebben gehaald: vaderschapsverlof, werken van Ingmar Bergman, het huis Lilla Hyttnäs, het stadhuis van Stockholm, de langlaufwedstrijd Vasaloppet en een Kakelugn (een populaire kachel uit de 18e eeuw).
Minstens 50 jaar oud
Een opvallende misser is de popgroep ABBA. De reden: om de shortlist te halen, moet het item minstens 50 jaar oud zijn. Aangezien hun bekendste album 'Abba' met hits als 'Mamma mia' en 'SOS' dateert van april 1975, haalde de band de lijst net niet.
Het is niet het enige cultureel erfgoed dat de lijst net niet haalt omdat het niet oud genoeg is. Critici zien er zelfs een patroon in: de meeste van de Zweedse immigranten - 1 op 5 inwoners van het land - kwamen pas naar het land na 1975.
Marlen Eskander, de oprichter van het Reading Promotion Institute, die vorig jaar besliste niet meer mee te werken aan het project, vindt de canon daardoor zeer uitsluitend. "Door een limiet van 50 jaar te hanteren, worden hedendaagse ervaringen bewust uitgesloten", zegt ze in het dagblad Svenska Dagbladet.
Weinig diversiteit
De "gedeelde kaart en kompas", zoals de makers het werk noemen, negeert op die manier al het erfgoed dat Zweden heeft sinds het een internationale, multiculturele samenleving is geworden.
Zo wordt de categorie religie - met uitzondering van Marstrand, een van de eerste Zweedse synagogen - gedomineerd door christelijke inzendingen. Dat terwijl het land een aanzienlijke moslimpopulatie heeft. "Maar de Nasir-moskee, de eerste van Zweden, werd 49 jaar geleden in 1976 gebouwd", klinkt het bij de Zweeds-Arabische nieuwssite Alkompis.
Dat er meer nood is aan diversiteit, maakte het Zweedse publiek bovendien zelf duidelijk wanneer ze online een 'volkscanon' konden creëren. Tussen de 10.000 inzendingen stond onder andere rapper Silvana Imam, die muziek maakt tegen racisme en de extreemrechtse SD, en de kebabpizza, een van de favoriete gerechten van Zweden. Toch haalden deze inzendingen de lijst niet.
"Nationalistische onderwijsproject"
De Zweedse Academie (die de Nobelprijs voor literatuur toekent), de Zweedse Schrijversvereniging en enkele andere Zweedse instanties waaronder de groep waartoe de inheemse Sami behoren, hebben door de commotie beslist niet mee te werken aan de lijst van cultureel erfgoed. Ze spreken van een project dat te beperkt en uitsluitend is.
Ons uitgangspunt is altijd geweest dat een Zweedse culturele canon een levend en nuttig instrument moet zijn
Parisa Liljestrand, de Zweedse minister van Cultuur.
De vereniging die de inheemse bevolking van Tornedalen vertegenwoordigt, mocht niet deelnemen aan het project. Zij omschrijven dit als "voortdurende onderdrukking". Andere critici spreken over een "nationalistisch onderwijsproject".
Historicus Lars Trägårdh, de commissievoorzitter van het project, vindt net dat Zweden het "democratisch nationalisme" moet omarmen. Hij nuanceert wel door te benadrukken dat de Zweedse canon een "bewegend project" moet zijn dat regelmatig wordt bijgewerkt.
Dat idee volgt ook Parisa Liljestrand, de minister van Cultuur. "Ons uitgangspunt is altijd geweest dat een Zweedse culturele canon een levend en nuttig instrument moet zijn voor educatie, gemeenschap en inclusie."
