Veroordeeld, uitgeleverd, vrijgesproken en weer opgesloten: wat moet er na 24 jaar kopzorgen gebeuren met terrorist Trabelsi?

Het was niet bepaald een warm onthaal dat Nizar Trabelsi in ons land kreeg begin deze maand. De man was op vrijdag 8 augustus opgestegen vanop de luchthaven van Dulles nabij Washington met United Airlines-vlucht 950. Hij werd stevig geëscorteerd door twee mensen van Staatsveiligheid en acht mensen van I.C.E., de Amerikaanse immigratiedienst onder de vleugels van Homeland Security. Trabelsi had nochtans vooraf verklaard dat hij niet voor heibel zou zorgen, integendeel, hij wou niet liever dan vertrekken uit de States richting België. 

Vandaar dus een gewone, civiele vlucht, en geen speciale FBI-vlucht zoals in 2013, toen het de andere kant uitging. België had toen besloten, na tien jaar gevangenschap, Nizar Trabelsi uit te leveren aan Amerika. Daar zou hij moeten terechtstaan voor dezelfde feiten waarvoor hij in ons land al veroordeeld was. Het was om die reden een erg omstreden beslissing, waarvan de gevolgen zich tot op de dag van vandaag laten voelen.  

Een collega-politicus die ook advocaat is en toenmalig minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open VLD) adviseerde, herinnert zich dat over het dossier gesproken werd in termen van een "koppijn-dossier". 

Ook het federaal parket speelde daarin een rol. Al in oktober 2004 vonden er verschillende vergaderingen plaats tussen het federaal parket, de federale politie en de Amerikaanse autoriteiten. Daar vroeg FBI special agent M.O. aan Y., de vertegenwoordiger van het federaal parket, wat België zou doen als Trabelsi zijn straf helemaal zou uitgezeten hebben.

De procureur van het federaal parket antwoordde dat hij er alles aan zou doen om Trabelsi uit België te krijgen. Omdat Amerika eigenlijk de enige optie was, bood het federaal parket de Amerikanen dan ook alle hulp aan om het juridisch zo te formuleren dat dat ook zou lukken.    

Maar wat niemand verwacht had, gebeurde toch: Nizar Trabelsi werd in juli 2023, na tien jaar voorhechtenis in de VS, over de hele lijn vrijgesproken door een volksjury. En de man die de Amerikaanse justitie koste wat het kost wou hebben, willen ze nu zo snel mogelijk weer kwijt. Maar waar? Trabelsi heeft de Tunesische nationaliteit, maar in het uitleveringsverdrag tussen België en Amerika staat expliciet dat hij nooit aan dat land mag worden uitgeleverd. Waar dan wel? 

Een juridische strijd geleverd door Trabelsi’s advocaten in zowel België als de VS, leverde het antwoord op: België. Zowel in Brussel als Washington zei een rechter dat Nizar Trabelsi terug moest naar het land waar hij eigenlijk nooit had mogen vertrekken. 

Met de wijsheid van achteraf zou je zelfs kunnen zeggen dat dat in 2013 al duidelijk was. Ons land had de man niet mogen uitleveren en die ‘fout’ moest nu rechtgezet worden. Dat is de meest eenvoudige verklaring voor een dossier dat onvoorstelbaar ingewikkeld is en eigenlijk al een kwarteeuw blijft voortduren.  

Veel bagage had Trabelsi niet bij zich toen hij landde op Zaventem. MP3-oortjes, 1 kam, geneesmiddelen, 1 inhalator, 185 Amerikaanse dollar en welgeteld 5 muntstukken. Maar het belangrijkste was misschien wel het papier waarop hij weken, zelfs maanden moest wachten: een laissez-passer.  De Belgische staat had lang getalmd om dit belangrijke document af te geven.

Verschillende rechtbanken hadden nochtans ondubbelzinnig geoordeeld dat ons land daartoe verplicht was. Op de duur werd de rechter het blijkbaar een beetje beu en legde de Belgische staat dwangsommen op om te doen wat gedaan moest worden.  

In afwachting van de uitvoering van de terugkeer, kreeg Trabelsi in Amerika voor zijn vertrek nog herhaaldelijk het bezoek van de Belgische consul en van enkele mensen van Staatsveiligheid. De eerste keer gebeurde dat al in maart 2025. Want ons land wou natuurlijk wel weten wie ze terug moesten nemen. Hij was hier inmiddels al 12 jaar weg en voor de Belgische inlichtingendienst was het dus niet zo makkelijk om een goed beeld te krijgen. Er wordt evident verwezen naar zijn veroordeling in België, in 2003, en alles wat daarmee samenhing. 

Ondanks de vrijspraak in Amerika blijft de Belgische juridische waarheid dat Nizar Trabelsi veroordeeld is voor het beramen van een aanslag op de luchtmachtbasis van Kleine Brogel. Dat deed hij in opdracht van Al Qaïda. Na die veroordeling volgde een problematische detentie. De man werd op 12 jaar tijd liefst 36 keer getransfereerd van gevangenis. Dat op zich is al een indicatie. 

Was de detentie in België moeilijk, dan was die in Amerika nog veel moeilijker. De laatste twee jaar van zijn detentie in Amerika stond Trabelsi onder SAM, Special Administration Measures. Die maatregelen komen erop neer dat hij onderworpen werd aan een geïsoleerd gevangenisregime en dat hij van dichtbij gecontroleerd werd. Niettemin, zo rapporteert de F.B.I. aan de Belgische collega’s dat Trabelsi’s tuchtdossier aantoont dat “hij nog steeds een gevaar vormt”. Dat zou onder andere blijken uit afgetapte telefoongesprekken waar Trabelsi beweert andere gedetineerden te hebben geradicaliseerd. 

“Gedurende zijn verblijf in de gevangenis heeft Trabelsi een slechte institutionele aanpassing gehad en is hij trouw gebleven aan Al Qaida en is hij blijven aantonen dat hij bereid was geweld te gebruiken. Trabelsi heeft nooit zijn gewelddadige jihadistische ideologie verloochend,” zo schrijft de FBI in een nota aan de Staatsveiligheid. 

Anderzijds stelt de verdediging van Trabelsi ernstige vragen bij de juistheid van die informatie. Zo beweert de FBI ook dat Trabelsi zou getracht hebben in Amerika iemand te huwen. Dat is pertinent onwaar zegt zijn verdediging.  “Het is hem (Trabelsi – nvdr) onbekend van waar deze informatie afkomstig is, tenzij het gaat om een leugen die tot doel heeft hem te schaden.”

Hoe dan ook, tussen 18 maart en 14 juli van dit jaar schreven staatsveiligheid en OCAD, het orgaan voor de dreigingsanalyse, in totaal vier nota’s. In al die nota’s wordt de dreiging die uitgaat van Trabelsi ingeschaald op niveau 2 (gemiddeld) op een schaal van 4.  De veiligheidsdiensten geven wel toe dat “zijn actuele intenties niet met precisie gekend” zijn. De wereld is veranderd sinds 2013, het jaar dat Trabelsi aan Amerika werd uitgeleverd.

De propaganda van Al Qaïda heeft in tegenstelling tot die van Islamitische Staat nauwelijks nog iets te betekenen in ons land. “We hebben geen informatie die actueel aantoont dat er een extremistische / terroristische intentie uitgaat van Nizar Trabelsi om op een of andere manier tot actie over te gaan in België,” zo schrijft OCAD. 

Men vreest eigenlijk vooral de reputatie van Trabelsi. “Vrijwillig of onvrijwillig heeft Nizar Trabelsi gedurende de jaren heen een extremistisch en/of crimineel netwerk rond zich opgebouwd. Naast de contacten die hij had of nog heeft met bepaalde personen die negatief gekend zijn in de documentatie van het OCAD (…), heeft Nizar Trabelsi ook een bepaald aura in de extremistische en terroristische kringen".

"Een aura dat sommigen (of hemzelf) zou kunnen aanmoedigen om bijvoorbeeld de rol van ideoloog, trainer of recruiter op zich te nemen,” zo staat er te lezen in een dreigingsevaluatie van het OCAD.  

Wanneer Trabelsi op 8 augustus 2025 een voet op Belgisch grondgebied zet, wordt hij onmiddellijk afgeleid naar het kantoor van de luchthavenpolitie. Daar krijgt hij een “Bevel om het grondgebied te verlaten met vasthouding met het oog op verwijdering.”  

Ook al spreekt Trabelsi geen Nederlands, hij begrijpt wel wat er staat. “De dienst Vreemdelingenzaken is van oordeel dat u, gelet op uw gedrag voor en tijdens uw opsluiting alsook uw ideologie, het feit dat u uzelf nooit in vraag heeft gesteld, gelet op uw entourage en gelet op de recente dreigingsevaluaties van het OCAD, nog steeds een gevaar vormt voor de openbare orde en nationale veiligheid, hetzij rechtstreeks hetzij onrechtstreeks.”

Hij wordt die namiddag overgebracht naar het gesloten centrum voor illegalen in Merksplas.  Daarmee herhaalt de geschiedenis zich. Trabelsi zit net zoals in Amerika opnieuw vast in afwachting van een uitwijzing.

En opnieuw stelt zich de vraag naar waar? 

Zijn advocaten starten voor de zoveelste keer een procedure. In eerste instantie krijgen ze gelijk. Op vrijdag 22 augustus spreekt de Raad voor vreemdelingenbetwistingen zich heel duidelijk en gemotiveerd uit in een 50 pagina’s tellend arrest.  Het verdict in enkele woorden samengevat luidt dat Trabelsi moet vrijgelaten worden. En datzelfde verdict wordt diezelfde dag bevestigd door een uitspraak van de raadkamer in Brussel.  

Ondanks de twee eensluidende uitspraken laat de Belgische staat Trabelsi niet vrij. De procedureslag wordt verdergezet. Deze week alleen al liepen er drie procedures met een zitting maandag, dinsdag en woensdag. 

De vraag die voorligt is deze: waar moet of kan Trabelsi naartoe? De man heeft de Tunesische nationaliteit. In die zin lijkt het logisch dat hij naar Tunesië gaat. Maar daar hangt hem nog een straf van 20 jaar boven het hoofd. En omdat deze straf werd uitgesproken door een militaire rechtbank wordt ze niet erkend bij ons. Bovendien riskeert Trabelsi bij een uitwijzing naar Tunesië daar niet alleen van zijn vrijheid beroofd te worden, maar ook gefolterd.

Om die redenen besloot toenmalig minister van Justitie Stefaan De Clerck destijds al dat Trabelsi zeker niet aan Tunesië mag uitgeleverd worden. Bovendien werd in 2011 tussen België en de VS overeengekomen dat die laatste Trabelsi niet aan Tunesië mag uitleveren. Gaat België dan nu doen wat het tien jaar geleden zelf verbood? 

Bovendien besliste de Amerikaanse rechter recent eigenlijk hetzelfde: de man kan niet terug naar Tunesië want zijn veiligheid en fysieke integriteit is er niet gegarandeerd. Denkt België daar dan wezenlijk anders over? Blijkbaar wel, want er werd recent openlijk gecommuniceerd door de FOD Buitenlandse zaken dat men hem naar Tunesië wil sturen.

De vraag is wel op basis van welke informatie men deze beslissing steunt want Tunesië heeft niet bepaald de beste reputatie op het gebied van mensenrechten. Kreeg ons land garanties dat die straf van 20 jaar niet zal worden uitgevoerd?   

Anderzijds heeft Trabelsi geen enkele titel om hier te verblijven. Kan je van België verwachten dat ze een visum geven aan iemand die hier veroordeeld is voor terrorisme, ook al heeft de man zijn straf helemaal uitgezeten? Overigens vroeg Trabelsi in 2005 ook al asiel aan en toen werd het hem geweigerd precies omwille van zijn veroordeling voor terrorisme. Waarom zou België nu geven wat ze in het verleden geweigerd heeft.

Of moet België alsnog toestaan wat ze in 2013 heimelijk verhinderde: Trabelsi laten huwen met een Belgische vrouw? Of beschouwt men dat als een schijnhuwelijk? Andere hypothese: moet ons land bij wijze van rechtzetting of compensatie voor de onwettige uitwijzing in 2013 Trabelsi hier alsnog laten verblijven?  

De haast 25-jarige geschiedenis van het dossier Trabelsi leert dat het zich voortdurend beweegt op het raakvlak van justitie en politiek. En de politieke wereld heeft het blijkbaar erg moeilijk om zich te schikken naar de uitspraken van justitie. Dat was in 2013 al zo toen ons land eigenlijk zijn figuurlijke middenvinger opstak naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ondanks de vraag van dit Hof om Trabelsi niet uit te leveren aan de VS deed ons land dat toch. Die omstreden politieke beslissing keert 12 jaar later als een boemerang terug. Trabelsi return to sender.

Ondertussen is het dossier Trabelsi een symbooldossier geworden en zit de man die die naam draagt al 24 jaar vast terwijl hij feitelijk ‘slechts’ veroordeeld is tot 10 jaar. “Moet ik dan van mijn vrijheid beroofd blijven voor iets wat zich 24 jaar geleden heeft afgespeeld,” zo vraagt hij zich luidop af.