De mogelijkheden om veilig en op een praktische manier CO2 onder de grond op te slaan in de strijd tegen de klimaatverandering zijn bijna 10 keer kleiner dan eerder aangenomen. Dat blijkt uit een studie in Nature, die in kaart bracht welke plekken echt geschikt zouden zijn rekening houdend met de bevolkingsdichtheid. "Het is een schaars middel, waar we verstandig moeten mee omspringen", zeggen de onderzoekers. VRT NWS sprak met een van de co-auteurs van de studie, klimaatwetenschapper Joeri Rogelj.
10 keer minder plaats om CO2 ondergronds op te slaan dan geschat: "Beperkt instrument, best verstandig gebruiken"
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In een notendop:
de capaciteit om CO2 veilig in de grond op te bergen, is volgens een nieuwe studie 10 keer kleiner dan eerder aangenomen
die opslag is een deel van de oplossing in het hele klimaatverhaal
de mens zou in de toekomst enorme hoeveelheden CO2 zelf actief uit de lucht plukken en dan (veilig) opslaan
zo zou de klimaatopwarming beperkt kunnen worden teruggedraaid
maar de onderzoekers waarschuwen ervoor om daar niet te veel op te rekenen, en de opslag te bekijken als een "beperkt instrument"
voorkomen (door minder uit te stoten) blijft dus veruit de beste oplossing
Voor een goed begrip: dit gaat over de laatste schakel in het verhaal. De wereld stoot jaar na jaar nog altijd veel te veel broeikasgassen uit om de klimaatopwarming binnen de perken te houden. Voorkomen is dus nog altijd het beste, maar genezen kan ook, tenminste voor een deel.
Dat kan bijvoorbeeld via Direct Air Capture (DAC) of Carbon Capture and Storage (CCS). We zouden daarbij massaal CO2 opnieuw uit de lucht kunnen plukken met machines, zoals in IJsland, of CO2 meteen opvangen aan de schouw van grote fabrieken die met fossiele brandstoffen blijven werken.
Het gaat om dure technieken, die soms wel genoemd worden als een hoopgevende oplossing op langere termijn. Maar om die technieken succesvol in te zetten en echt een verschil te maken voor het klimaat, moet het op bijzonder grote schaal gebeuren.
Momenteel is dat (nog) geen realistisch scenario. En je moet de gevangen CO2 ook ergens veilig kunnen opslaan, zodat ze niet opnieuw vrijkomt of een gevaar vormt voor drinkwater of milieu (en dus de bevolking). Het is dat laatste dat van naderbij is onderzocht.
10 keer kleiner
Onderzoekers van de University of Maryland in de VS en het Imperial College in Londen hebben over de hele wereld in kaart gebracht wat goede plekken zouden kunnen zijn om koolstof onder de grond te stoppen.
Die is beperkt, zeggen ze, en ongeveer 10 keer kleiner dan vroegere inschattingen. Er zou plaats zijn om 1.460 miljard ton CO2 op te slaan. Dat lijkt veel, maar eerdere schattingen hadden het over ongeveer 14.000 miljard ton. De opties zullen dus veel kleiner zijn in de toekomst.
"Het verschil zit erin dat we al de potentiële plaatsen hebben afgetoetst op verschillende parameters. We hebben een crosscheck gedaan op risicofactoren, zoals de nabijheid van grote bevolkingscentra. Daardoor verdwijnt bijvoorbeeld veel capaciteit op land." Dat zegt Joeri Rogelj, klimaatwetenschapper en professor aan het Imperial College in Londen, en tevens mede-auteur van de studie.
Niet ongelimiteerd, wel een beperkt instrument om verstandig mee om te gaan
Joeri Rogelj, mede-auteur van de studie
Rogelj vindt dat het onderzoek een gamechanger is voor de opslag van koolstof. "Je kan dit niet langer naar voren schuiven als een onbeperkte oplossing om ons klimaat weer naar een veilig niveau te brengen. Je moet het veeleer zien als een beperkt instrument waarmee verstandig moet worden omgegaan."
"Het opslaan van koolstof is een gelimiteerde bron. Er zullen harde keuzes moeten worden gemaakt over welke landen, welke sectoren en zelfs welke generaties dit instrument kunnen inzetten", concludeert hoofdauteur Matthew Gidden van de University of Maryland.
Risico's, gezondheid en de praktische kant
Hoe gingen de onderzoekers dan precies te werk? Eerst keken ze naar geschikte geologische gelaagdheden. Ondergrondse steenlagen waar zich over miljoenen jaren modder, zand of ander materiaal hebben opgehoopt, zijn in principe ideaal om koolstof op te slaan. Maar ze keken ook naar andere factoren:
er mag geen koolstof opnieuw kunnen ontsnappen
er mag geen te groot risico zijn op aardschokken
het grondwater mag niet vervuild kunnen raken
het mag niet te dicht bij dicht bewoonde gebieden zijn, of niet te dicht bij beschermd natuurgebied
de plaatsen mogen zich niet te diep in de grond bevinden, of te ondiep
in de oceaanbodem zou het dan weer te duur of te risicovol worden, en dus te onpraktisch
Veel minder capaciteit in de EU
Gebieden of landen die volgens de nieuwe studie veel minder capaciteit toebedeeld krijgen, zijn onder meer Noorwegen, de EU, Canada en India. "De EU is dichtbevolkt", verklaart Rogelj. "Daardoor verdwijnt veel capaciteit. Maar je hebt ook landen in de EU die niet staan te wachten op dat CO2 en het liever niet zien komen."
"Een risico is bijvoorbeeld dat seismologische activiteit kan verergeren op plaatsen die sowieso al gevoelig zijn voor aardschokken. Of het grondwater kan vervuild raken omdat de zuurtegraad verhoogt." CO2-opslag kan daardoor gevoelig liggen bij beleidsmakers. In het verleden waren landen als Oostenrijk, Duitsland, Finland, Ierland, Slovenië en de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen geen grote fan.
Landen die volgens de studie wel nog veel capaciteit hebben, zijn onder meer de VS, Rusland, China, Brazilië en Australië, net als ook Saudi-Arabië, Congo en Kazachstan.
Belgische CO2 in een oud olieveld voor de Deense kust
Oude olie- en gasvelden zijn potentiële opslagplekken bij uitstek. In 2023 werden op die manier containers met vloeibaar CO2, in de vorm van een proefproject, vanuit België verscheept naar een plek voor de Deense kust, om daar 1.800 meter diep in de zeebodem te worden opgeslagen. De techniek is handig voor industrieën die moeilijk of maar traag kunnen overschakelen naar groene alternatieven.
Ook olievelden die nog gebruikt worden, zijn een optie. Daarbij wordt de CO2 geïnjecteerd aan 1 kant, waardoor de druk verhoogt aan de andere kant en er zelfs meer gas en olie ontgonnen kan worden, enhanced oil recovery in het jargon. Maar de winst voor het klimaat is dan beperkt, want het betekent dat je verder voor fossiel gaat en voor nieuwe uitstoot zal zorgen.
0,7 graden 'corrigeren'?
Is de overblijvende capaciteit dan nog een klein beetje een 'wonderoplossing'? Ook dit verhaal is genuanceerd. "Het blijft een hele opdracht, een enorme uitdaging. Je moet weten dat er grote investeringen nodig zijn om de plaatsen ook effectief te vullen met CO2. Denk aan pijpleidingen die moeten worden gebouwd. Er zal een langetermijnvisie voor nodig zijn, waarbij investeerders op voorhand weten dat ze een return krijgen, dat ze er later betaald voor kunnen worden," zegt Rogelj.
Momenteel ziet hij nog niet zoveel vooruitgang in het hele verhaal van CO2-opslag. Hij blijft dan ook voorzichtig. De veilige opslag van CO2 zou de wereldwijde opwarming (op de lange termijn) met 0,7 graden kunnen terugdraaien, "maar dat is een maximum. Het is het plafond van onze schattingen. Het moet gaan om effectief uit de atmosfeer verwijderde CO2, en er mag intussen geen nieuwe uitstoot bijkomen."
Zoals het er nu naar uitziet, bij ongewijzigd beleid, zal de planeet tegen 2100 met 2,6 graden tot zelfs 3 graden opgewarmd zijn tegenover de referentieperiode 1850-1900.
Reality check
Bovendien moet de technologie om CO2 uit de lucht te halen dus nog verder worden ontwikkeld. Het kost momenteel nog enorm veel energie en geld, en kan praktisch gezien niet worden uitgerold op de grote schaal die nodig zou zijn om enig verschil te maken.
2 jaar geleden berekenden onderzoekers in het Global Carbon Budget-rapport dat de nieuwe technieken om CO2 opnieuw uit de atmosfeer te plukken minder dan een miljoenste bedroegen van de jaarlijkse uitstoot. Klimaatwetenschapper Peter Landschützer van het Vlaams Instituut voor de Zee noemde het onderzoek toen "een reality check." De uitstoot zelf zo snel mogelijk aan banden leggen blijft dus het belangrijkst.
