Wat is er precies beslist? En gaat dit Israël raken? 5 vragen over de Belgische importban op producten uit bezette gebieden

De regering heeft deze nacht vastgelegd dat er "een nationale importban voor goederen die geproduceerd, ontgonnen of verwerkt zijn in de door Israël bezette gebieden door de bezettende macht" komt. 

Concreet wil dat dus zeggen dat producten van Israëlische bedrijven in nederzettingen in bijvoorbeeld de Westelijke Jordaanoever ons land niet meer binnen mogen en dus niet meer te koop zullen zijn. Het gaat enkel om de Palestijnse bezette gebieden. Bijvoorbeeld de Golanhoogte, bekend voor zijn wijnbouw, valt niet onder de importban. Israël bezet het gebied, maar het is officieel Syrisch grondgebied.

Dat de regering die beslissing genomen heeft, maakt van ons land een van de voortrekkers van economische sancties. In Europa hebben enkel de Sloveense en Ierse regering ook een akkoord om een importban in te voeren.

Wanneer de boycot precies zal ingaan, is nog onduidelijk. Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot (Les Engagés) en minister van Financiën Jan Jambon (N-VA) gaan de beslissing van de regering uitwerken. Details over de boycot zijn er dus nog niet.

België importeert op dit moment vooral fruit en noten uit de bezette gebieden. In mindere mate gaat het ook om groenten, oliën en textiel. 

Het is de bedoeling dat de overheid nu een concrete lijst maakt met een overzicht van welke producten uit de bezette gebieden precies te koop zijn in ons land. Pas dan kan er effectief een importban komen.

Hoe groot de omvang van de import uit de bezette gebieden precies is en om welke producten het allemaal gaat, weten we eigenlijk niet met zekerheid.

Sinds ongeveer 10 jaar is het verplicht om op een product aan te geven of het uit de bezette gebieden komt, zodat consumenten die dat willen daar rekening mee kunnen houden. Maar de invoerders moeten daarbij afgaan op wat Israël op die producten aangeeft. 

"In de praktijk zie je dat Israël daar op grote schaal mee knoeit en zo Europa en de consumenten misleidt", zegt Willem Staes van 11.11.11.

"Een manier om dat te doen, is bijvoorbeeld om op het product niet de locatie te zetten van de echte oorsprong van het product, maar van de plek waar het officieel geëxporteerd wordt. Dat bedrijf ligt dan bijvoorbeeld in Tel Aviv. Zo kan de importeur en dus ook de consument niet weten waar het product precies vandaan komt."

Dat bleek ook uit een onderzoek uit 2019 van de denktank European Middle East Project. In ons land werden op dat moment (bij winkels online) 502 wijnen uit de bezette gebieden verkocht. Slechts 2 daarvan waren correct gelabeld.

Uit onderzoek van RTBF bleek dat Delhaize en Carrefour vorig jaar confituur verkochten die gemaakt werd in bezette gebieden. 

Dat valt af te wachten. Bij de regeringspartijen is er vertrouwen dat er wel degelijk voor een waterdicht systeem gezorgd kan worden. In de tekst die deze nacht is goedgekeurd legt de regering ook de nadruk op het belang van "de nodige controle en naleving".

"Het staat vast dat dit wat werk zal vragen, maar ik denk zeker dat het mogelijk is", zegt CD&V-parlementslid Els Van Hoof. Zij pleit al een jaar voor de boycot en schreef er een wetsvoorstel over. "Internationale agentschappen weten perfect welke producten daar geproduceerd worden. We hebben ons daar gewoon nog nooit op toegelegd", zegt ze.

Een efficiënte boycot wordt alleszins een uitdaging, denkt ook professor internationale economie van de UGent Bruno Merlevelde. "Je ziet dat ook bij de Russische sancties. Veel producten gaan via derde landen. Via die omwegen en het verleggen van handel omzeilen ze een deel van de sancties."

Economisch zal de impact minimaal zijn. Volgens officiële cijfers van het Agentschap voor Buitenlandse Handel van de federale overheid bedroeg de totale waarde van de import vorig jaar 2,6 miljoen euro.

Dat we hier Israël economisch echt pijn mee doen, is uitgesloten. "Netanyahu gaat zich hier niet door laten tegenhouden", zegt Merlevelde. "Maar het is natuurlijk symbolisch belangrijk om deze stap te zetten."

"De impact op de economie zal klein zijn", geeft ook Van Hoof toe. "Maar het signaal is groot. We geven hiermee heel duidelijk aan dat wat Israël daar doet illegaal is en dat we dat niet aanvaarden." 

"Ik hoop dat dit tot een sneeuwbaleffect in Europa gaat leiden. Zo werkt het. Wij doen dit omdat Slovenië dit doet, het is te hopen dat nu nog meer landen zullen volgen. Zo kan de economische impact groter worden."

Ook 11.11.11 is voorzichtig positief. "We zijn blij dat er eindelijk concrete actie wordt ondernomen en vanuit Europees perspectief speelt België nu een voortrekkersrol", zegt Staes. "Maar langs de andere kant blijft het bescheiden. Eigenlijk zijn we volgens het internationaal recht niet enkel verplicht tot een importban van goederen, maar ook van diensten en zou er een verbod moeten komen op investeringen die de bezetting in stand houden."

Ja. De federale regering heeft ook besloten dat er strengere regels komen voor de doorvoer en export van wapens en zogenoemde dual-use goederen. Dat zijn producten die zowel voor civiele als militaire doeleinden gebruikt worden. Denk bijvoorbeeld aan medische beeldschermen die ook voor drones gebruikt worden.

De regering zal binnen de EU ook pleiten voor een volledige opschorting van het handelsdeel uit het associatieverdrag met Israël. Dat verdrag levert Israël verschillende voordelen op in handel met Europa.

Voor een effectieve opschorting van het volledige associatieakkoord is de goedkeuring van alle EU-landen nodig. Dat lijkt voorlopig onhaalbaar.