Het Kremlin schakelt een versnelling hoger om de bewegingsvrijheid van de Russen op het internet verder in te perken. Vandaag treedt een wet in werking die het zoeken naar 'extremistische' inhoud strafbaar maakt. Bovendien moet op alle nieuwe smartphones een nieuwe Russische chatapp geïnstalleerd staan.
Rusland legt internetgebruik verder aan banden met nieuwe chatapp en wet die zoeken naar 'extremisme' verbiedt
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Rusland voert de controle op internetgebruik op met een nieuwe wet die het zoeken naar 'extremistische' inhoud strafbaar maakt.
Op alle nieuwe smartphones moet voortaan de Russische chatapp Max geïnstalleerd staan, die toegang biedt tot overheidsdiensten en volgens critici gebruikt kan worden voor toezicht.
Boetes voor het overtreden van de wet lopen op tot 2.000 euro bij gebruik van VPN-diensten; reclame maken voor VPN's en toegang tot geblokkeerde websites via VPN is verboden.
Censuur is niet nieuw in Rusland, maar het internet bleef voor Russen lange tijd een manier om de propagandakanalen te ontwijken.
Veel Russen halen hun informatie van onafhankelijke websites die weliswaar grotendeels worden geblokkeerd door de overheid en enkel kunnen worden bezocht met behulp van een Virtual Private Network (VPN) (waarmee het IP-adres van de gebruikers wordt verborgen zodat ze anoniem kunnen surfen).
Maar ook het internetgebruik wordt voortaan nog moeilijker gemaakt, nu een nieuwe wet in werking treedt én een nieuwe, aan de overheid gelinkte berichtenapp zijn intrede doet.
Zoeken naar 'extremistische' info is strafbaar
De nieuwe wet werd eerder deze zomer goedgekeurd in de Doema, het Russische parlement. Opvallend was dat dat gebeurde met méér tegenstand dan gewoonlijk het geval is. Bovendien werd buiten het parlementsgebouw geprotesteerd tegen de wet.
De wet bepaalt dat wie op het internet op zoek gaat naar ‘extremistische’ informatie, kan worden vervolgd.
Maar 'extremisme' wordt in Rusland breed gedefinieerd. Zo wordt de LGBTQ+-beweging beschouwd als een 'extremistische organisatie, net als veel oppositiegroepen, minderheden, activisten en andere groeperingen die in strijd zijn met de 'Russische waarden'.
In 2022 werd ook Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, aangemerkt als extremistische organisatie. In totaal staan zowat 6.000 websites te boek als 'extremistisch'. Maar zelfs informatie die niet als dusdanig is geregistreerd, zou onder de wet kunnen vallen.
Ook zoeken naar informatie over de overleden oppositieleider Aleksej Navalny of naar sommige muziek - zoals die van Pussy Riot, of liedjes die Oekraïne bezingen, is voortaan strafbaar.
Op straat spreken Russen in Moskou zich niet uit tegen de nieuwe wet
De boetes voor individuele gebruikers zijn nog relatief mild, tot een bedrag van omgerekend zo'n 50 euro.
Wie VPN inzet om verboden diensten te gebruiken, kan de boetes zien oplopen tot 2.000 euro. Het gebruik zelf van VPN is vooralsnog niet strafbaar, al is dat de voorbije jaren sowieso moeilijker gemaakt, en worden de providers vaak gehinderd.
Reclame maken voor VPN-diensten is voortaan dan weer wél verboden. Net als toegang verlenen, als provider, tot geblokkeerde websites via VPN's.
De wet staat wettelijke instanties ook toe om zoekmachines, telecombedrijven en mobiele operators te vragen om gegevens over het surfen van gebruikers te verstrekken.
Kremlin schuift Russische berichtendienst naar voren
Opvallend is dat de chatdienst Whatsapp, ook van Meta, wel nog in de lucht is. Zo'n 84 miljoen mensen, meer dan de helft van de Russische bevolking, maken gebruik van de applicatie.
De voorbije maanden beperkte de overheid wel al de mogelijkheid om te telefoneren met Whatsapp. Bovendien wordt in de Doema al geruime tijd gesproken over een verbod op de berichtenapp.
Dat dreigt dichterbij te komen nu het Kremlin een berichtendienst van Russische makelij naar voren schuift. Max, zo heet de alles-in-eenapp die vanaf vandaag op alle nieuwe smartphones vooraf geïnstalleerd moet staan.
Eerder deze maand tekende president Vladimir Poetin het decreet voor de lancering van Max. De toepassing moet Whatsapp en Telegram vervangen en combineert tal van functies. Niet enkel chatten, ook video's bekijken, eten bestellen en online betalen.
Max moet ook toegang bieden tot verschillende overheidsdiensten. De app zal gekoppeld zijn aan het overheidsportaal waarmee Russen onder meer een paspoort kunnen aanvragen, documenten ondertekenen en afspraken met overheidsinstellingen kunnen maken.
Precies daar knelt het schoentje: critici waarschuwen dat de overheid straks het hele doen en laten van de Russen kan volgen. Ze vrezen dat Max een controleorgaan wordt, vergelijkbaar met de Chinese app WeChat, waarin ook alle online diensten zijn ondergebracht.
WeChat krijgt regelmatig het verwijt censuur toe te passen en de gebruikers te bespieden. Critici vrezen dat Max net zo toegankelijk wordt voor de Russische staatsveiligheidsdienst FSB als WeChat dat is voor de Chinese staatsveiligheid.
