Tweede keer, goeie keer? Costa-proces tegen drugsbendes rond ex-rijkswachter en beruchte criminelen opnieuw van start

Een drugsproces waar een heleboel beklaagden zijn? Dan kan je er tegenwoordig bijna vanuit gaan dat er wel één advocaat een procedurekwestie op tafel legt. Ook het Costa-dossier bleef daar niet van gespaard. 

Het omvangrijke dossier met 55 beklaagden moest in maart van start gaan. Maar op dag twee werd het stil gelegd, door de advocaat van hoofdbeklaagde Tom Bastiaanse. Die Bastiaanse werd nog maar een maand voor het proces opgepakt in Spanje.

De advocaat had aan de rechtbank gevraagd niet als eerste te moeten pleiten, maar de rechtbank ging daar niet op in. De advocaat wraakte daarop de rechtbank en het proces werd stilgelegd. De rechters besloten te blijven zitten, en ook het hof van beroep ging niet in op het wrakingsverzoek, maar ondertussen waren er weken verstreken en stonden er in Tongeren andere processen op de kalender.

Een nieuwe startdatum werd geprikt op vandaag, 2 september. Het proces zou weken in beslag kunnen nemen. Al blijft het maar de vraag of andere advocaten vandaag niet opnieuw een procedurekwestie op tafel zullen leggen. 

'Costa' is een afkorting voor Costa Rica, een verwijzing naar de onderschepte lading drugs waar het allemaal mee begon. In de herfst van 2019 ontdekt de politie in de haven van Antwerpen 2.700 kilogram cocaïne in een container met tropisch hout. Concreet gaat het om 89 zwarte sporttassen met daarin 2.220 ingetapete blokken cocaïne. 

Afkomst? Costa Rica, jawel. Bestemming? Een bedrijf in Maasmechelen (al gaat dat scenario niet door en moet de container uitwijken naar Nederland). Het is het begin van een grootschalig onderzoek, dat als een olievlek uitbreidt. 

Het blijft niet bij die ene lading. In het jaar dat volgt, houden 8 speurders van de federale gerechtelijke politie zich non-stop bezig met het dossier. Ze willen minutieus in kaart brengen wie allemaal deel uitmaakt van de bende, en wat ze mogelijk op hun conto hebben.

Al is dat hoe dan ook geen sinecure, want de criminelen maken gebruik van versleutelde telefoons en tegenobservaties - contrastrategieën, zoals dat in politietermen mooi heet. In de loop van het onderzoek werden de Sky-ECC-telefoons gekraakt, wat voor heel wat bijkomende informatie van onschatbare waarde bleek in dit dossier. 

Pas op 29 september 2020 krijgt de pers er lucht van. In de laatste dagen van september en de eerste dagen van oktober valt de politie op tientallen adressen binnen in ons land, maar ook in Nederland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

Het is niet min wat de politie daar aantreft: onder meer 1,3 miljoen euro aan cash geld, 700.000 euro op bankrekeningen, aandelen, wapens, goud, schilderijen, dure horloges en 40 luxe-auto's. 

"Een internationale, goed gestructureerde, criminele organisatie die in staat zou zijn om op zeer regelmatige basis grote partijen cocaïne vanuit Zuid-Amerika naar België te verschepen", klinkt het bij het federaal parket.

Er zouden samenwerkingsverbanden zijn met verschillende andere drugsbendes. "Om elkaar te versterken." Want: meer bendes, betekenen een groter netwerk en meer middelen. Bovendien zouden er ook vertakkingen naar de bovenwereld zijn. 

We zijn intussen bijna 5 jaar verder. Er zijn door de jaren heen nóg huiszoekingen gebeurd, nóg verdachten opgepakt, nóg ladingen onderschept - verstopt tussen bananen, avocado's of schroot.

Voor de goede verstaander: het is dus niet bij die ene oorspronkelijke lading gebleven. 2.800 kilogram cocaïne werd (minstens) 25.000 kilogram cocaïne. Straatwaarde? Ettelijke miljoenen euro's. Het zijn cijfers om van te duizelen. Het federaal parket vermoedt dat de bende maar liefst 3,5 miljard euro winst gemaakt heeft. 

In totaal konden de speurders 4 bendes in kaart brengen, die allemaal op een of andere manier aan elkaar gelinkt zouden worden en/of elkaar hand-en-spandiensten zouden hebben verleend. "Crime service", wordt het genoemd. Het motto? Meer winst met minder inspanning en minder risico. Bij de verschillende bendes zitten heel wat beruchte criminelen.

De eerste organisatie draait rond ex-rijkswachter Willy Van Mechelen en zijn zakenkompaan Tom Bastiaanse - bijgenaamd 'Escobar van Kasterlee'.

Bastiaanse wordt gezien als de spilfiguur. Hij kent de haven als zijn broekzak: ooit werkte hij er zelf, en hij heeft er nog vele connecties. 

Tijdens een van de inleidende zittingen vorig jaar bleek dat hij zijn enkelband doorgeknipt had en naar het buitenland gevlucht was. Pas enkele weken voor het Costa-proces van start ging in maart konden speurders hem oppakken, in de buurt van Alicante. Hij is net op tijd overgeleverd aan ons land om zijn rechtszaak bij te wonen. Ook in Spanje hangt er hem trouwens een rechtszaak boven het hoofd. 

Van Mechelen is zijn rechterhand. 81 is hij intussen en in een ver verleden was hij paracommando en later rijkswachter bij de Antwerpse BOB. Bij de drugssectie zowaar. Een topflik, die onder meer een doorbraak forceerde in het onderzoek naar de ontvoerders van Anthony De Clerck.

Maar de topflik donderde van zijn voetstuk, toen hij in 1995 voor een eerste keer opgepakt werd in een drugsonderzoek. Spoiler: het zou niet de laatste keer zijn. 

Al heeft hij dat zelf altijd met klem ontkend. In 1997 schreef hij een boek om zijn onschuld uit te schreeuwen. "Ik zou een van de grootste gangsters van België zijn. Ik kan het mij niet permitteren dat de mensen dat idee over mij blijven houden", zei hij toen in een interview. 

In 2002 werd hij in Antwerpen uiteindelijk tot 5 jaar cel veroordeeld voor drugssmokkel, maar meteen na die uitspraak vluchtte hij weg. Hij zou uiteindelijk pas in 2011 gevat worden in een appartement in Dordrecht. Na zijn gevangenisstraf werd hij enkele jaren later opnieuw opgepakt. En ook in dit dossier lijkt hij een van de spilfiguren. 

Minstens 10 cocaïnetransporten schrijven de speurders aan hen en verschillende andere beklaagden toe (onder hen ook een advocaat van een boekhoudkantoor, een dokter, een autohandelaar ...). Vanuit Costa Rica, Guyana of Brazilië, samen goed voor zo'n 8.800 kilogram.

Tussen die 10 transporten zitten ook een heel aantal uithalingen, waarbij de hoeveelheid drugs niet meer exact kon bepaald worden. De drugs worden uitgehaald met onopvallende autootjes: een Citroën Berlingo bijvoorbeeld, of een Peugeot Partner. 

De illegale winst zou vervolgens witgewassen zijn door investeringen in vastgoed in België en Spanje, een carrosseriebedrijf, gouden munten of boten. In de tegengewichten van garagepoorten werd ook cash geld teruggevonden. 

Op het moment dat hij en zijn zakenpartner opgepakt werden, zouden ze bezig geweest zijn met het opzetten van nieuwe invoerlijnen vanuit Zuid-Amerika. Er waren al testladingen geweest met containers vol ijzer en hout.

Volgens het onderzoek zouden Van Mechelen en Bastiaanse de spilfiguren zijn in het dossier, maar ze zouden wel regelmatig een beroep gedaan hebben op andere criminele bendes. 

Een van die andere organisaties draait rond Jos Leijdekkers - bijnaam: Bolle Jos - en Nathan Steveniers. 

Een ding is zeker: Leijdekkers zal niet aanwezig zijn op het proces. Hij is al ettelijke jaren onvindbaar en staat al even lang op de most wanted-lijst van Europol. 

In het verleden werd Leijdekkers al gespot in Spanje, Dubai en Turkije, maar enkele maanden dook Leijdekkers plots op in Sierra Leone. Op beelden is te zien hoe hij een kerkdienst bijwoont, en vlak achter president Julius Maada Bio zit. Naast hem zit de dochter van de president - met wie hij een relatie zou hebben. Al ontkent de president in alle toonaarden dat hij Leijdekkers kent. 

Nederland was al een tijd op de hoogte dat hij in het West-Afrikaanse land verblijft en zet "alles op alles" om hem terug te halen.

Voorlopig zonder succes. Hij slaagt er tot nu toe in om telkens tussen de mazen van het politienet te glippen. 

Dat de politie de 33-jarige Nederlander graag zou willen spreken, is een understatement. Hij wordt gezien als een van de hoofdrolspelers in de internationale cocaïne, en daarbij hoort natuurlijk ook witwassen op grote schaal - denk aan tientallen miljoenen euro's en honderden kilo's goud. 

Hij heeft intussen ook al (tientallen) jaren aan celstraffen op zijn conto staan. Velen daarvan werden bij verstek uitgesproken, want Leijdekkers daagt om evidente redenen nooit op aan de rechtbank. Alleen al vorig jaar liep hij zo 3 extra veroordelingen op. 

In Nederland staat er zo nog een celstraf van 24 jaar open voor cocaïnesmokkel en een moordopdracht. In ons land kreeg hij recent nog 10 jaar cel voor drugssmokkel en de mishandeling van een brandwacht. Nog in ons land kreeg hij onlangs 13 jaar voor de mislukte diefstal van 10 ton cocaïne.

Hij wordt ook genoemd in verschillende dossiers met zeer zwaar geweld. Op een van zijn processen vatte het openbaar ministerie het samen: "Hij beslist over leven en dood". En zo lijkt het wel. Zo zou hij onder meer de verdwijning en de dood van drugsbazin 'tante' Naima Jillal op zijn geweten hebben.

Zij stapte in 2019 in Amsterdam in een auto en werd sindsdien nooit meer gezien. Al is de kans dat ze nog leeft zowat onbestaande, want op een telefoon werden foto's van (vermoedelijk) een gemartelde Jillal aangetroffen. In 2021 werd nog gezocht in de betonvloer van een havenloods. Haar lichaam werd niet gevonden, wel een handtas en kledingstukken. 

Allerminst een kleine garnaal dus. En dat is ook te merken: er is een beloning van 200.000 euro beloofd aan tipgevers. 

In dit dossier houdt de politie hem mee verantwoordelijk voor enkele cocaïnetransporten - bijna 1,5 ton - in de zomer van 2020. De drugs zaten verstopt in vrachtwagens. 

In één adem met hem wordt ook Nathan Steveniers genoemd, de zoon van basketballer Willy Steveniers. De familie kwam enkele maanden geleden nog in het nieuws, na een aanslag op het restaurant De Nachtegaal dat de familie uitbaat. De link met het drugsmilieu werd daar al snel gelegd - en onlangs werd een Nederlander veroordeeld tot 6 jaar cel voor de aanslag. 

De 2 zouden ook contact gehouden hebben met Van Mechelen en zijn kompaan. 

Ook bij de derde bende hoort een klinkende naam, die van Lucio Aquino (62) deze keer. De op een na oudste broer van Silvio Aquino, die in 2015 in koelen bloede doodgeschoten werd.

'De bende van de kletskoppen' of 'de Soprano's aan de Maas': de familie-Aquino is bekend en berucht in Limburg. Verschillende leden van de familie werden in het verleden al veroordeeld voor drugssmokkel. 

Cassant detail: terwijl hij in de gevangenis in voorhechtenis zat, voorzag een Limburgse cipier hem van merkkleren, kebab en versleutelde gsm's. Daarmee blijft hij zijn lopende drugstransporten mee opvolgen.

In mei 2023 werd hij alweer opgepakt - in een internationaal onderzoek naar de Ndrangheta. Aquino zou nauwe banden hebben met de Italiaanse maffiaclan. Hij zat op dat ogenblik thuis met een enkelband (in het Costa-dossier). Speurders verdenken hem ervan dat hij vanuit zijn cel nog drugstransporten op poten zette - dankzij de gsm's die hij via een cipier verkreeg. 

Hij belandde opnieuw in de gevangenis, maar kreeg pal op zijn verjaardag te horen dat hij opnieuw onder elektronisch toezicht geplaatst zou worden. Doordat hij nu nog moet terechtstaan in het Costa-dossier is hij voorlopig nog niet overgeleverd aan Italië. 

Een laatste bende die de politie in kaart kon brengen, is opgebouwd rond Geert Frisson. 51 jaar, lid van motorbende Bandidos en versierd met enkele opvallende tatoeages. "Fuck the police" staat er onder meer in zijn nek. Of wat dacht je van de kalasjnikov die op zijn voorhoofd getatoeëerd staat?

Ook hij zou de afgelopen jaren opgeklommen zijn tot de top van de cocaïnewereld. Pas in oktober 2021 kon hij gevat worden in Marbella - de Spaanse badplaats die wel vaker in het nieuws komt als het over drugsbaronnen gaat. Hij baadde daar in luxe, tot de politie aan zijn deur stond. Hij werd linea recta overgebracht naar België, achter de tralies. 

In een andere drugszaak werd hij onlangs door het Luikse hof van beroep veroordeeld tot 40 maanden cel. In deze zaak zou hij verantwoordelijk zijn voor de grootste (ontdekte) cocaïnelading ooit in ons land, die de politie opnieuw ook aan Van Mechelen en zijn partner linkt. In oktober 2020 werd in de haven van Antwerpen tussen een lading ijzer maar liefst 11.500 kilogram cocaïne aangetroffen. 

En ook hier zou stevig witgewassen zijn, onder meer via de aankoop van vastgoed in Spanje en luxehorloges. 

Aan de vier organisaties worden in totaal 55 beklaagden gelinkt. En opvallend, het gaat niet alleen om figuren uit de onderwereld. Al in oktober 2020 zei federaal procureur Frédéric Van Leeuw: "Er zouden ook sterke vertakkingen in de bovenwereld zijn. De medeplichtigheid zit tot op alle niveaus en dat is verontrustend."

Lees: medewerkers of zaakvoerders van bijvoorbeeld transportfirma's, maar ook de topman van een groot havenbedrijf, advocaten (voor het schenden van hun beroepsgeheim), een juwelier, of familie en vrienden die cash, goud of wapens verstopten.

Wat dit proces zal geven, is nog af te wachten. In maart was er de valse start, of het vandaag een echte start wordt, is nog af te wachten.