Tijdens de tweedaagse topontmoeting van wereldleiders in de Chinese havenstad Tianjin, zullen de Chinese president Xi Jinping en de Indiase minister-president Narendra Modi proberen hun banden opnieuw aan te halen. De Amerikaanse importtarieven veroorzaken heel wat chaos en ontevredenheid in Eurazië, en bij veel landen heerst het gevoel dat ze op elkaar aangewezen zijn.
Leiders van bijna helft van wereldbevolking samen in China: hoe Amerikaanse importtarieven (aarts)rivalen rond de tafel brengen
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
In het kort:
In de Chinese stad Tianjin vindt vandaag en morgen een top plaats van de Shanghai Cooperation Organization (SCO), met leiders uit 20 landen, waaronder China, Rusland en India.
De top wil eenheid tonen binnen het Globale Zuiden, ondanks spanningen tussen lidstaten zoals China en India, en de recente Amerikaanse importheffingen op Chinese en Indiase producten.
President Xi Jinping benadrukt het belang van samenwerking: "Het succesvol afwerken van deze top is de hoogste prioriteit," aldus Xi, die zich wil profileren als verbindende kracht.
In de Chinese havenstad Tianjin komen de eerste leiders aan voor wat een 'overvolle topontmoeting' wordt genoemd. Vorig jaar, toen de top plaatsvond in Kazachstan, kwamen niet eens alle vaste lidstaten opdagen. Nu verwacht China leiders uit 20 verschillende landen, zelfs aartsrivaal India woont de top bij.
Wat is de SCO?
De SCO, voluit de Shanghai Cooperation Organization, werd in 2001 opgericht door China, Rusland, Kirgizië, Kazachstan, Tadzjikistan en Oezbekistan (de zogeheten 'Shanghai Six') om de veiligheid, de economische samenwerking en het politiek en diplomatiek overleg te bevorderen. Later sloten ook India, Pakistan, Wit-Rusland en Iran zich aan.
Er zijn ook waarnemende landen en meer dan 10 dialoogpartners (waaronder Turkije, Egypte en Saudi-Arabië).
De SCO-leden bezitten samen zo'n 23 procent van het wereldwijde bbp (de economie zeg maar) en 43 procent van de wereldbevolking.
De ambities voor de SCO liggen dan ook erg hoog: de Chinese president en roterend voorzitter van dit jaar Xi Jinping heeft gezegd dat het succesvol afwerken ervan "de hoogste prioriteit" heeft. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, want veel leden van de veiligheidsorganisatie kregen het in het verleden al meermaals aan de stok met elkaar.
Neem nu SCO-lid India. Het is de eerste keer in 7 jaar tijd dat Indiaas minister-president Modi een bezoek brengt aan China. De relatie tussen China en India is slecht door hardnekkige grensconflicten, groeiende geopolitieke en economische rivaliteit, en doordat India steeds dichter bij het Westen en andere tegenstanders van China staat.
Ook tussen India en Pakistan, net als India vast lid van de SCO, liepen de spanningen eerder dit jaar op en bestookten beide landen elkaar met raketten en drones. De 2 landen strijden al sinds hun onafhankelijkheid in 1947 over Kasjmir, een betwiste regio tussen India, Pakistan en deels China. India vraagt zijn SCO-partners nu om Pakistan 'een educatieve tik' te geven, omdat het naar eigen zeggen terrorisme ondersteunt.
Amerikaanse tarieven
Het water tussen veel SCO-landen is duidelijk diep, maar een gedeelde frustratie doet hen twistpunten (deels) bijleggen: de Amerikaanse sancties. Veel landen worstelen met de chaos die de handelstarieven en dreigementen van Donald Trump veroorzaken. Op Chinese producten zegt Trump 30 procent te willen heffen, voor Indiase producten spreekt de Amerikaanse president zelfs van 50 procent.
Analisten verwachten dat Chinees president Xi Jinping de top zal aangrijpen om zich te profileren als een stabiliserende en verbindende kracht om het mondiale Zuiden te verenigen.
Hoewel Xi meent alle landen te verenigen, zijn de ogen toch vooral gericht op India en China. Vanuit de Chinese overheid zouden verschillende pogingen ondernomen zijn om het ijs tussen de 2 grootmachten te breken.
Het Amerikaanse nieuwsmedium Bloomberg schrijft dat Xi Jinping in maart een brief zou geschreven hebben naar zijn Indiase ambtgenoot Droupadi Murmu om de eerste stappen te zetten naar een betere relatie.
Strijdbijl begraven?
Een charmeoffensief dat deels gewerkt lijkt te hebben, want India en China zullen samenzitten om gesprekken te voeren over een hernieuwde economische samenwerking. Zo zou het weer mogelijk worden om direct van China naar India te vliegen en omgekeerd. Tijdens de coronapandemie werden die directe vluchten stilgelegd, en door de spanningen nooit meer hervat.
Maar of India echt voluit zal meestappen in de anti-Amerikaanse sentimenten van de Chinezen valt nog te bezien. De VS-tarieven mogen India dan wel dichter richting China duwen, toch behoudt India een complexe relatie met het Westen.
De relatie met China wordt deels beperkt door India's strategische autonomie. "India is niet noodzakelijk tégen het Westen, het kijkt vooral vanuit eigen perspectief naar de wereld", schrijft de Britse denktank Chatham House. Daarbij zijn lokale partners vaak betere partners.
"De VS en zijn bondgenoten moeten dat perspectief gebruiken om India te betrekken, zodat economische organisaties als de BRICS geen anti-westerse clubs worden onder leiding van China."
Er blijft wel een onderliggend wantrouwen jegens de VS. India wordt vaak verweten het niet nauw te nemen met de democratische regels en krijgt te maken met beschuldigingen van "vriendjeskapitalisme", wat dan weer leidt tot claims dat het Westen India probeert "klein te houden".
Sommige voormalige Indiase functionarissen geloven zelfs dat de "existentiële bedreiging voor India van het Westen zal komen, niet van China". Deze moeilijke relaties met het Westen zijn zelfs een katalysator geweest voor de de-escalatie van spanningen met China.
Rusland
En dan is er nog die andere - toch niet onbesproken - wereldleider die zijn opwachting maakt in China: Vladimir Poetin. De Russische president maakt er zelfs een vierdaagse van: hij zal ook de parade voor de 80e verjaardag van de overwinning van China in de Tweede Wereldoorlog bijwonen.
De relatie tussen China en Rusland scheert de laatste maanden hoge toppen. De banden tussen China en Rusland zijn volgens de Chinese staatsomroep CCTV "beter dan ooit tevoren" en worden beschouwd als de "stabielste, meest volwassen en strategisch belangrijkste relatie tussen grote landen".
Een dag voor zijn bezoek uitte president Poetin nog felle kritiek op de westerse sancties in een schriftelijk interview met het Chinese staatspersbureau Xinhua. Moskou en Beijing verzetten zich gezamenlijk tegen wat zij "discriminerende handelsbeperkingen" noemen.
Ondertussen staat de Russische economie op de rand van een recessie, onder druk van de handelsbeperkingen en de hoge kosten van de oorlog. De SCO-top kan voor Poetin soelaas brengen.
