"Wat er in de VS gebeurt onder president Trump begint op maffiapraktijken te lijken." Dat zegt Amerikakenner Björn Soenens. In De Ochtend op Radio 1 blikt hij terug op 7 maanden Trump en beantwoordt de meest gestelde vragen van de luisteraars.
Amerikakenner Björn Soenens over 7 maanden Trump: "Hij lijkt bijna op een maffiabaas"
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Wat is de rode draad van 7 maanden Trump?
"Er wordt vooral heel veel afgebroken in Amerika", zegt Björn Soenens. "Je zou het de 'nv Sloopwerken Trump' kunnen noemen. En dat doet pijn om te zien als je zelf 8 jaar in de VS hebt gewoond."
"De vrijheid van mensen wordt steeds meer aangetast. Wie protesteert loopt gevaar om te worden opgepakt of gedeporteerd. Mensen houden zich in en zijn bang om hun recht op vrije meningsuiting nog uit te oefenen. Journalisten in de VS beginnen steeds meer aan zelfcensuur te doen en ook bedrijven houden hun mond uit vrees voor strafmaatregelen."
"President Trump lijkt bijna op een maffiabaas. Want wat doet de maffia? Ze gaat naar bedrijven om geld te vragen in ruil voor bescherming. Op zo'n regime begint het te lijken."
Het volledige gesprek met Björn Soenens uit De Ochtend op Radio 1
"Grote chipbedrijven als Nvidia en Intel moeten bijdragen betalen of ze mogen niet meer exporteren naar China. Grote advocatenkantoren hebben een miljard op tafel gelegd om te vermijden dat ze buiten de wet worden gesteld, omdat ze ooit een tegenstander van Trump hebben vertegenwoordigd."
"Cracker Barrel is nog zo'n recent voorbeeld. Die bekende restaurant- en winkelketen wilde zijn logo vernieuwen, maar dat was niet naar de zin van Trump. Uiteindelijk hebben ze hun nieuwe logo gewoon ingetrokken."
"Amerikaanse universiteiten moeten honderden miljoenen betalen (nadat de regering-Trump hun subsidies had geschrapt na pro-Palestijnse protesten door studenten, red.), ze moeten hun regels veranderen, diversiteitsbeleid is verboden enzovoort."
Correctie: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Donald Trump dreigde met strafmaatregelen tegen Cracker Barrel. Trump dreigde niet met strafmaatregelen, maar hij gebruikte zijn sociale mediaplatform om maximale druk uit te oefenen om het bedrijf te doen inbinden. Trump als de ultieme influencer, de maker en kraker.
Is er nog democratie in de VS?
"Ja, maar Trump rekt de Amerikaanse democratie op", zegt Soenens. "Trump zet justitie in om achter oude tegenstanders aan te gaan en legt steeds meer rechterlijke beslissingen naast zich neer."
Soenens verwijst naar de zaak rond Kilmar Abrego Garcia, de immigrant uit El Salvador die in maart ten onrechte naar zijn thuisland werd gedeporteerd door de VS. In juni haalden de autoriteiten hem uiteindelijk terug naar de VS, waar hij meteen werd aangeklaagd voor mensensmokkel.
Enkele dagen geleden werd hij opnieuw opgepakt door de Amerikaanse immigratiedienst ICE, ondanks dat de rechtbank hem nog maar pas had vrijgelaten, in afwachting van zijn proces. Nu dreigt de overheid ermee om hem deze keer uit te wijzen naar Oeganda.
"Trump geeft daarmee het signaal dat de rechterlijke macht niets te zeggen heeft. 'L'État, c'est moi' (vertaald: de staat, dat ben ik; naar het beroemde gezegde dat wordt toegeschreven aan de Franse koning Lodewijk XIV, red.), als een vorm van absolutisme."
Hetzelfde gebeurt met de invoerheffingen, die door het Amerikaanse hof van beroep onwettig zijn verklaard, zegt Soenens. "Dat gaat opnieuw tijd vragen (de regering-Trump gaat in beroep bij het Hooggerechtshof tegen de uitspraak, red.) en tegen dan is het kalf al verdronken. Men voert bewust lange procedures, uitputtingsslagen en veel tegelijk, waardoor de aandacht telkens verschuift naar iets anders."
"Als de zaak-Epstein te veel in het nieuws komt, dan begint men plots weer over vrede in Oekraïne en organiseert men een top in Alaska, waar vervolgens niets van komt. Wij, journalisten, laten ons te vaak om de tuin leiden door Trump, die een meester is in het afleiden van de aandacht."
Zijn we niet te negatief over Trump?
"Je kan Trump niet kwalijk nemen dat hij dingen probeert. Hij is een leidersfiguur. Het probleem is dat er geen tegengewicht wordt gegeven. Het parlement kijkt werkloos toe en de Democraten spreken niet met 1 stem. Trump heeft zich volledig omringd met ja-knikkers en niemand doet iets."
Voorstanders schermen vaak met het argument dat Trump tenminste zijn beloftes nakomt. "Dat is zeker waar", zegt Soenens. "Trump is een zeer consistente man die zijn bedoelingen niet verbergt. Maar dat hij zijn beloftes nakomt, is niet per definitie positief."
"Hij heeft bijvoorbeeld ook niet beloofd dat hij de ziekteverzekering zou afpakken. Het is tragisch dat veel Amerikanen dat nu pas beginnen te zien, omdat ze slecht geïnformeerd zijn. Dat is misschien wel de grootste verwezenlijking van Trump: hij heeft zo veel twijfel gezaaid dat niemand nog weet wat waar is en wat vals. Dat is nochtans essentieel in een democratie. Want als niets nog waar is, heeft niets nog waarde en gaat alles naar de knoppen."
Hoe denkt de gemiddelde Amerikaan over Trump?
"Er zijn nog altijd heel veel trouwe volgers van Trump. Hij heeft het voordeel dat zijn trouwste aanhangers hem zien als een soort religieuze leider. Als hij iets doet dat fout of nadelig is voor hen, dan willen ze dat niet geloven."
"Anderzijds is er ook veel protest, ook onder zijn eigen kiezers. Bijvoorbeeld tegen zijn nieuwe wet, de 'big beautiful bill'. Mensen merken plots dat ze hun ziekteverzekering kwijtraken, dat hun regionaal ziekenhuis de deuren heeft gesloten, dat de openbare omroep is verdwenen... Maar dat protest komt weinig in het nieuws, omdat Trump zelf met alle aandacht gaat lopen."
Maar 1 ding is zeker volgens Björn Soenens: de politieke stijl en ideologie van Trump gaan niet meer verdwijnen. "Het trumpisme is voortgekomen uit een - misschien terechte - woede over hoe de wereld is veranderd. Een woedegolf tegen de globalisering, tegen het zien wegglijden van de levensstandaard in de VS, jobs die zijn verdwenen, fabrieken die zijn gesloten..."
"Na Trumps eerste termijn kwam de coronapandemie en ontstond de 'Black Lives Matter'-beweging tegen racisme, maar dat heeft een nog sterkere tegen-revolutie op gang gebracht. Het heeft de woede tegen de elite nog aangewakkerd en die heeft zich intussen over de hele wereld verspreid."
"Mensen zijn boos en voelen zich eenzaam. En dat is iets wat Trump heel goed heeft begrepen. Hij heeft verwaarloosde mensen weer samengebracht en heeft hen het gevoel gegeven dat ze er weer bijhoren."
Wat kunnen we nog verwachten?
"We zijn nog maar aan het begin van de ambtstermijn van Trump, het is heel moeilijk in te schatten wat er nog gaat gebeuren", zegt Soenens. "Trump heeft op zijn 79e nog bijzonder veel energie. Hij houdt van de aandacht en probeert in ijltempo de cultuur van Amerika te veranderen. Ik wil niet speculeren of hij gaat proberen om de grondwet te veranderen om nog een 3e termijn aan de macht te blijven."
Het blijft ook afwachten hoe de oorlog in Oekraïne evolueert en welke rol Trump daarin kan spelen. "Trump ziet zichzelf als bemiddelaar, terwijl je toch zou verwachten dat hij als NAVO-bondgenoot de kant van Oekraïne kiest."
"Maar Trump voelt zich veel meer verwant met Rusland. Het rechts-radicale gedachtegoed uit het trumpisme zie je ook in Rusland. Hij voelt meer sympathie voor autocratische leiders met veel macht, zoals Poetin en de Chinese president Xi Jinping, dan bijvoorbeeld de Franse president Macron of de Duitse bondskanselier Merz. Hij ontvangt Poetin met applaus en een rode loper, terwijl dat bij Zelensky niet het geval is."
"Het zal er ook van afhangen hoe de Europese leiders zich de komende tijd gedragen tegenover de VS. Zij hopen nog altijd dat hun bondgenoot terugkeert. Maar misschien moeten ze ook eens durven te zeggen dat ze principes hebben, zoals de mensenrechten en de rechtsstaat. En dat ze die principes graag zouden willen zien terugkeren in de VS."
