Leerkrachten zonder job ondanks lerarentekort: "Ik denk eraan uit onderwijs te stappen door personeelsbeleid"

Het leven lacht Nienke* (23) toe wanneer ze in juni afstudeert en solliciteert voor een job in het onderwijs. Ze heeft haar bachelor lager onderwijs op zak en krijgt na een sollicitatieronde bij een lerarenplatform te horen dat ze de job krijgt.

Eind augustus zou ze te weten komen in welke school ze mag starten. Want bij zo’n lerarenplatform word je een heel schooljaar voltijds betaald om in verschillende scholen vervangingsopdrachten uit te voeren.

Maar de telefoon die ze vorige week van het lerarenplatform krijgt, is een dikke streep door de rekening: de scholengemeenschap heeft te weinig uren om alle leerkrachten met een TADD-statuut (tijdelijke aanstelling van doorlopende duur, red.) werk te geven. Zij krijgen het plekje van Nienke in het lerarenplatform, want ze krijgen volgens de regels voorrang. Voor Nienke begint last minute een zoektocht naar een nieuwe school maar die heeft ze vandaag nog niet gevonden.

Hoe kan dat wanneer we al verschillende jaren berichten over een lerarentekort? Ten eerste zijn er grote regionale verschillen. Zo komen in pakweg het basisonderwijs in Maaseik of Tongeren 5 mensen voor 1 vacature solliciteren, terwijl ze in de arrondissementen Halle-Vilvoorde of Antwerpen minder dan één kandidaat per vacature zien. Nienke zoekt een job in Limburg en dat maakt de zoektocht moeilijker.

Daarnaast speelt bij het lerarentekort ook een groot vervangingstekort. Begin deze week bleek dat er volgens nieuw onderzoek zo’n 3.700 voltijdse leerkrachten te kort zijn in het Nederlandstalig onderwijs. Maar voor ongeveer 2.800 van die jobs gaat het om vervangingsopdrachten.

Nienke hoopt dan ook dat er in september ergens een plek vrijkomt om iemand te kunnen vervangen, want het enthousiasme om in een klas te mogen staan, is groot.

Dat enthousiasme is al een beetje getemperd bij Jolien (28): “Ik geef supergraag les, maar ik denk eraan om uit het onderwijs te stappen. Niet omdat ik het werk in de klas niet aankan, maar omdat ik het systeem van personeelsbeleid niet aankan.”

Na 5 schooljaren in 5 verschillende scholen in West-Vlaanderen is de goesting om in haar 6e school opnieuw te beginnen wat gezakt: “Ik liep al eens een TADD mis, omdat er geen plek voor me was het volgende schooljaar, de directie gaf me dan maar een negatieve beoordeling hoewel ze tijdens het jaar steeds positief waren.”

Professor onderwijseconomie Kristof De Witte (KU Leuven) erkent dat er zulke perverse effecten zijn aan het systeem van TADD: “Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) besliste om zo’n TADD en ook een vaste benoeming sneller mogelijk te maken. Dat klinkt aantrekkelijker voor leerkrachten, maar dat heeft de drempel voor directies net verhoogd om zo’n TADD mogelijk te maken. Want zeker als leerkrachten in één schooljaar in verschillende scholen staan, is het voor directies niet evident om een volledig beeld van de capaciteiten van de leraar te krijgen."

Directeur Jo Dedeurwaerder van basisschool Klim-Op in Sint-Lievens-Houtem geeft dan ook bijna al zijn startende leerkrachten een beoordeling met werkpunten: “Elke starter kan nog bijleren en zo krijgen ze een extra jaar om te groeien.” Op zijn school is er wel een lerarentekort en zal hij niet snel een negatief verslag geven: “Als je echt in nood zit, neem je iedereen aan: ook leerkrachten die minder voldoen aan de verwachtingen. Studenten die het heel goed doen, worden dan weer opgemerkt tijdens de eindstage en krijgen soms meerdere aanbiedingen.”

Vorig schooljaar leek het voor Jolien eindelijk goed te komen: “Ik kreeg een jaar lang een eigen klas nadat een andere leerkracht met pensioen was gegaan. Bovendien had ik mijn TADD. Maar in juni kreeg ik de boodschap van de directie dat ze een andere TADD’er met een langere staat van dienst voorrang gingen geven en dat er ook een vastbenoemde leerkracht onverwacht terugkwam. Zonder overleg kreeg ik dan een opdracht in - alweer - een andere school."

Ze is het beu en voelt zich als een nummertje behandeld: “Ik krijg erg veel dankbaarheid en waardering van mijn kleuters en hun ouders maar niet vanuit het beleid. Het gevoel dat je zonder veel uitleg van hier naar daar wordt verplaatst, vraagt veel energie.”

Maar ook voor directies is het vaak niet dankbaar om eind augustus de personeelspuzzel rond te krijgen. Zeker in regio’s met een groot lerarentekort krijgen directies eind augustus telefoons van leraren in hun team die ergens anders toch een betere job hebben gevonden en begint de zoektocht opnieuw.

Eind augustus komen er bovendien nog nieuwe verlofaanvragen binnen, vertelt directeur Jo Dedeurwaerder:  “We vragen onze mensen om verlofstelsels al in mei aan te vragen, maar officieel mogen ze dat tot in augustus. Dan krijg je ineens mensen die vier vijfde gaan werken en moet je voor één dag in de week vervanging zoeken. Daarnaast kreeg een collega-directeur in augustus bericht dat een kleuterjuf zwanger is: heel fijn voor haar, maar dat betekent meteen weer een vervanging zoeken voor een volledig schooljaar.”

“Daarbovenop krijgen directies soms te maken met een vastbenoemde leerkracht uit een andere school die ze in hun team moeten plaatsen, omdat er in de andere school geen plaats meer is. Maar dan moet een enthousiaste starter vertrekken die mogelijk beter bij het team past,” vult Kristof De Witte aan.

Veel lastminutewijzigingen betekenen voor starters veel onzekerheid tijdens de zomervakantie en weinig voorbereidingstijd voor kwaliteitsvolle lessen. Bovendien weegt het op leraren als ze van de ene naar de andere vervangingsjob hoppen: “We zien dat zulke leerkrachten sneller het onderwijs verlaten. Wie in een voltijdse positie een schooljaar lang kan starten, blijft langer en is meer gemotiveerd," onderzocht De Witte.

Met de Commissie van Wijzen pleitte hij er mee voor om leerkrachten na een startersjaar voor een volledig schooljaar aan te werven. ’t Is één van de voorstellen voor een moderner personeelsbeleid: zowel de koepels als de vakbonden hebben daar elk hun eigen ideeën over. Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) is van plan om deze maand opnieuw met hen samen te zitten om tot een beter lerarenloopbaanplan te komen, iets waar haar voorgangers op de ministerpost nooit in zijn geslaagd.