In Marokko hebben wetenschappers de fossielen van een bizarre gepantserde dinosaurus opgegraven, met meterslange stekels die uit zijn nek steken. "Het is een van de vreemdste dinosaurussen ooit ontdekt", zegt professor Richard Butler, die mee het onderzoek leidde. "Je kan hem de punkrocker van zijn tijd noemen."
Dinosaurus met meterslange stekels ontdekt in Marokko: "De punkrocker van zijn tijd"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
'Extreem pantser in 's werelds oudste ankylosauriër', zo luidt de titel van het wetenschappelijke onderzoek in Nature . Het woordje 'extreem' zegt alles in deze.
Het onderzoek beschrijft de vondst van fossiele resten in het Atlasgebergte nabij Boulemane, een stadje in Marokko. Het was een lokale boer die de ontdekking deed in 2022. Het bleek om resten van Spicomellus afer te gaan, een dinosaurus die ongeveer 165 miljoen jaar geleden leefde, in het Jura-tijdperk.
Spicomellus afer is een zogenoemde ankylosauriër, de verzamelnaam van een groep gepantserde, plantenetende dinosaurussen. Hun kop, romp en staart waren bedekt door platen of stekels. Ze liepen op vier poten en bewogen zich traag voort. De bekendste ankylosauriër is Ankylosaurus magniventris.
Hij was tot nu enkel bekend van een enkel ribfragment dat in 2021 werd beschreven. Deze keer zijn echter meer resten blootgelegd, en die deden de onderzoekers versteld staan.
Stekels zo groot als een golfclub
"Hij is volledig bedekt met echt vreemde stekels en uitsteeksels over zijn hele rug", zegt hoofdonderzoeker Susannah Maidment van het Natural History Museum in Londen. Het dier had op elke rib een reeks scherpe, lange stekels die rechtstreeks aan het bot vastgegroeid waren. Volgens onderzoekers hebben ze dat nog bij geen enkel ander dier gezien, "levend of uitgestorven."
Spicomellus afer had ook stekels ter grootte van een golfclub die als een kraag om zijn nek uitstaken. Een van die opgegraven stekels was 86 centimeter lang. Waarschijnlijk was die nog langer toen het dier nog leefde. Het had ook een bekkenschild en twee grote, naar buiten stekende stekels boven zijn heupen.
Vermoedelijk had de dinosaurus ook een wapen aan het uiteinde van zijn staart, mogelijk een knots of bepaalde stekels. Dat leiden de onderzoekers af uit de vergroeide staartwervels die ze hebben gevonden.
De wetenschappers hebben niet genoeg materiaal om de grootte van Spicomellus afer met zekerheid te kunnen vaststellen. Ze schatten dat de dinosaurus ongeveer 4 meter lang en 1 meter hoog was. Hij zou ongeveer 2 ton gewogen hebben.
"Verbluffend vreemd"
Mede-onderzoeker Richard Butler, van de universiteit van Birmingham, noemt het een van de vreemdste dinosaurussen ooit ontdekt. Aan BBC zegt hij dat Spicomellus afer "de punkrocker van zijn tijd" was.
"Het pantser is verbluffend vreemd, anders dan dat van welke andere dinosauriër dan ook - of welk ander levend of dood dier dan ook - die we ooit hebben ontdekt."
Theorie over evolutie van ankylosauriërs herzien?
Volgens Maidment en Butler is Spicomellus afer het oudste voorbeeld van een ankylosauriër. De complexiteit en de 'stekeligheid' van het dier is zo ongewoon dat de experts zich afvragen of de theorie over de evolutie van ankylosauriërs opnieuw bekeken moet worden.
Ankylosauriërs leefden in het Laat-Krijt, tussen 145 en 66 miljoen jaar geleden, in wat nu Noord-Amerika is. In die periode liepen ook grote vleesetende roofdieren rond, zoals Tyrannosaurus rex. Met hun gepantserde 'wapenuitrusting' konden ankylosauriërs zich tegen die rovers verdedigen.
Tot nu is de theorie dat ankylosauriërs ontwikkelden met eenvoudige, kleine pantserplaten op hun rug. Die werden vervolgens groter en uitgebreider, om zich beter te kunnen beschermen.
Maar de vondst van Spicomellus afer, uit het eerdere Jura-tijdperk, doet vermoeden dat ankylosauriërs al in een veel vroegere periode een uitgebreider pantser ontwikkelden. Mogelijk begonnen ze met een uitgebreid pantser, dat gedurende miljoenen jaren evolueerde naar een eenvoudiger en mogelijk efficiënter pantser.
Eerst pronken, en dan pas verdedigen
De wetenschappers speculeren dat het pantser ontstond om mee te pronken en zo partners aan te trekken, en om te vechten tegen soortgenoten. En niet in eerste instantie om zich te verdedigen. "Het pantser had een verdedigende functie, maar het is moeilijk vast stellen hoe die meterslange stekels rond de nek voor verdediging werden gebruikt. Ze lijken enorm overdreven", zegt Richard Butler.
"Het pantser van Spicomellus afer is volkomen onpraktisch en zou bijvoorbeeld een beetje hinderlijk zijn geweest in dichte vegetatie. We denken dus dat het dier zo'n uitgebreid pantser heeft ontwikkeld voor een soort vertoning, misschien met betrekking tot de paring", stelt Maidment.
"Het pantser van Spicomellus afer is veel uitgebreider dan dat van latere ankylosauriërs, en geen enkele latere ankylosauriër heeft puntige ribben", zegt Butler. "Wat ons verbaast, is dat het meest uitgebreide ankylosauriërpantser aller tijden aanwezig is in het oudste lid van de groep."
"Misschien weerspiegelt het eenvoudigere pantser bij latere soorten een verschuiving naar een pantser met een voornamelijk defensieve functie. Het gevolg van de toenemende bedreiging in het Krijt, toen roofdieren uitzonderlijk groot werden."
Misschien wel het meest opwindende uit mijn carrière
Professor Richard Butler
Butler noemt het moment waarop hij de fossielen voor het eerst zag, een levenservaring. "Het was een moment van verbazing en huiveringwekkende spanning, misschien wel het meest opwindende in mijn carrière. Het was meteen duidelijk dat dit dier veel vreemder was dan we ons hadden voorgesteld en dat we er genoeg van gevonden hadden om het te kunnen begrijpen", zei hij.
Meer lezen?
Maidment, S. et al. (27 augustus 2025). Extreme armour in the world’s oldest ankylosaur. Gepubliceerd in Nature.
