Als er geen maatregelen genomen worden, zal er tegen het schooljaar 2030-2031 een tekort zijn van ongeveer 5.700 plaatsen in het buitengewoon onderwijs. Dat blijkt uit de driejaarlijkse capaciteitsmonitor van de VUB en de KU Leuven. Dat terwijl basisscholen in Vlaanderen 41.000 plekken te veel zullen hebben over 5 jaar.
Tegen 2030 plaatsoverschot in basisscholen, maar 5.700 plaatsen tekort in buitengewoon onderwijs
In het kort:
Tegen 2030-2031 zullen er in Vlaanderen 5.700 plaatsen tekort zijn in het buitengewoon onderwijs, vooral voor kinderen met een verstandelijke of motorische beperking, spraakstoornissen of autisme.
In het gewoon basisonderwijs wordt een overschot van 41.000 plaatsen verwacht, vooral door een dalend geboortecijfer.
Minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) wil het buitengewoon onderwijs hervormen: "Het is de kerntaak van ons onderwijs om voor elk kind kwaliteitsvol onderwijs te bieden. Daarom gaan we het roer daar volledig omgooien."
Er komen pioniersscholen waar gewoon en buitengewoon onderwijs samenwerken, en er wordt onderzocht of meer leerlingen kunnen leren op maat in plaats van intensieve ondersteuning in het buitengewoon onderwijs.
Volgens in 2024 gepubliceerde cijfers volgt in Europa gemiddeld 1,8 procent van de leerlingen buitengewoon onderwijs, terwijl dit percentage in Vlaanderen op 5,75 procent ligt. Bovendien is het aantal inschrijvingen de afgelopen 5 jaar gestegen met 13 procent.
Dat doet de vraag toenemen. Uit de studie blijkt dat tegen 2030-2031 de vraag naar buitengewoon onderwijs in bijna alle provincies zou toenemen, behalve in Vlaams-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
In het buitengewoon basisonderwijs zouden bij ongewijzigd beleid 2.184 plaatsen tekort zijn, omgerekend 7,3 procent van de totale vraag. De tekorten zouden het grootst zijn in de categorieën type 2 (verstandelijke beperking), type 4 (motorische beperking), type 7 (spraakstoornissen) en type 9 (autisme).
In het buitengewoon secundair onderwijs wordt een tekort van 3.731 plaatsen verwacht, of 15,1 procent. Daar gaat het over de categorieën type 4 (motorische beperking) en type 9 (autisme).
Roer omgooien
"Deze cijfers bewijzen dat we ons onderwijssysteem grondig moeten herdenken", reageert minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA), die eerder al aankondigde het buitengewoon onderwijs te willen hervormen. "Het is de kerntaak van ons onderwijs om voor elk kind kwaliteitsvol onderwijs te bieden. Door nu de juiste keuzes te maken, kunnen we iedereen een plek geven. Daarom gaan we het roer daar volledig omgooien."
Zo komen er pioniersscholen waarin schoolteams van gewoon onderwijs, buitengewoon onderwijs en leersteuncentra samen onderwijs organiseren voor alle leerlingen om de grens tussen gewoon en buitengewoon onderwijs te laten vervagen. "Het buitengewoon onderwijs zal voorbehouden worden voor wie het écht nodig heeft", aldus de minister.
Als er meer leerkrachten beschikbaar zijn in het gewoon onderwijs, kunnen zij ook deel zijn van de oplossing voor de tekorten in het buitengewoon onderwijs
Zuhal Demir (N-VA), Vlaams minister voor Onderwijs
Er wordt daarom onderzocht of er een probleem is met overmatig medisch labelen. Een commissie die Demir liet samenroepen, bekijkt of niet meer leerlingen een beroep kunnen doen op 'leren op maat' in plaats van intensieve ondersteuning in het buitengewoon onderwijs.
Geen plaatstekort in gewoon onderwijs over 5 jaar
In het gewoon onderwijs zou het plaatstekort over 5 jaar bijna weggewerkt zijn door demografische factoren. Er worden minder kinderen geboren, waardoor er minder plaats nodig is. Dat zal de druk op het onderwijssysteem, infrastructuur en leerkrachten verlagen, stelt Demir.
"Als er meer leerkrachten beschikbaar zijn door een stagnerende schoolpopulatie in het gewoon onderwijs, dan kunnen zij ook deel zijn van de oplossing voor de tekorten in het buitengewoon onderwijs."
Wachtlijsten versus overschotten
Volgens de studie zal er in het gewoon basisonderwijs in 2030-2031 een overschot van 6 procent - omgerekend 41.665 plaatsen - zijn. Het overschot situeert zich vooral in het lager onderwijs, waar er 38.443 plaatsen op overschot zullen zijn. Ook in het kleuteronderwijs is er dat schooljaar een overschot van 3.222 plaatsen. Maar daar zal het inschrijvingscijfer, na enkele jaren van daling, vanaf 2027 opnieuw licht stijgen.
Een stad als Gent zal zowat 2.700 plaatsen teveel hebben in het basisonderwijs. Er is ook een groot overschot in Hasselt, Brugge en Antwerpen. In verschillende gemeenten in West-Vlaanderen, zoals Lo-Reninge, Damme, Middelkerke en Heuvelland gaat het om 30 procent aan plaatsen te veel.
Er zullen ook tekorten zijn in het basisonderwijs: in Mechelen gaat het over 830 plaatsen en ook Vilvoorde, Grimbergen en Roeselare staan bovenaan in de lijst. In het secundair is er over heel Vlaanderen een licht overschot over 5 jaar aan plaatsen, sommige gemeenten springen er wel uit: zo zullen in de Brusselse gemeente Elsene dubbel zoveel plekken zijn als dan nodig is..
Het gewoon secundair onderwijs, zou in 2030-2031 een klein tekort van 3.442 plaatsen hebben. Maar in de volgende jaren zou dat kunnen verdwijnen: in de eerste graad is er in 2030-2031 al een overschot van 9.787 plaatsen.
Voor het gewoon secundair onderwijs hebben het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (8,8 procent) en Limburg (5 procent) al een overschot over 5 jaar. In de Brusselse gemeente Elsene zal er bijvoorbeeld dubbel zoveel plek zijn als nodig is.
