De Argentijnse politie heeft een huiszoeking uitgevoerd in de zoektocht naar het olieverfschilderij 'Damesportret' van Giuseppe Vittore Ghislandi. Na bijna 80 jaar zouden Nederlandse journalisten het hebben opgespoord via een advertentie op een vastgoedwebsite in Argentinië. Het schilderij werd in 1940 in Nederland vermoedelijk door een nazi geroofd van een Joodse kunsthandelaar.
Hoe een Argentijnse vastgoedadvertentie (mogelijk) leidt naar een door nazi gestolen schilderij uit Nederland
Stien Schoofs
Gepubliceerd:
In het kort:
De Argentijnse politie heeft een huiszoeking gedaan in Mar del Plata op zoek naar het schilderij 'Damesportret' van Giuseppe Vittore Ghislandi.
Nederlandse journalisten vonden het schilderij mogelijk terug via foto's in een vastgoedadvertentie van de familie van nazi-officier Friedrich Kadgien.
Het schilderij werd in 1940 vermoedelijk door een nazi geroofd van de Joodse kunsthandelaar Jacques Goudstikker, wiens erfgenaam Marei Von Saher al jaren strijdt voor teruggave.
Bij de huiszoeking werd het schilderij niet gevonden, maar wel kleurverschillen op de muur en andere voorwerpen zoals vuurwapens en gravures in beslag genomen.
"We zijn redelijk zeker dat het om hetzelfde schilderij gaat," zegt advocaat van erfgenaam Von Saher, die spreekt van "het herstellen van gerechtigheid".
Verschillende Nederlandse journalisten van de krant Algemeen Dagblad (AD) zijn al jarenlang bezig met het opsporen van kunst die geroofd werd van Joodse kunsthandelaars tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zo ook de kunst die in bezit was van kunsthandel Goudstikker.
Jacques Goudstikker moest in 1940 vluchten voor de nazi's en verongelukte. Gevolg: verschillende stukken werden geroofd uit de galerij en de collectie werd voor veel te lage prijzen aan nazi's verkocht. Goudstikkers enige overlevende erfgenaam, de 81-jarige Marei Von Saher, zet zich al jaren in om de kunst terug te krijgen.
202 geroofde schilderijen vonden zo hun plek terug naar Von Saher. Een schilderij dat - tot nu - nooit bij haar geraakte, was het 18e-eeuwse olieverfschilderij 'Damesportret' van Giuseppe Vittore Ghislandi. Het is een portret van de Italiaanse gravin Colleoni.
Boven de groene sofa
Dat kwam volgens de Nederlandse archieven in handen van Friedrich Kadgien. De naziofficier vluchtte na de Tweede Wereldoorlog naar Argentinië zodat hij niet vervolgd kon worden voor oorlogsmisdaden. Het stuk werd voor zijn dood in 1978 nooit teruggevonden, maar er werd altijd van uitgegaan dat mogelijke gestolen stukken in de familie bleven.
Dat zette een AD-journalist aan het denken: hij spoorde de dochters van Kadgien op in Argentinië en probeerde met hen in contact te komen.
Dat lukte niet, maar hij ontdekte ondertussen wel dat de familie een woning in de Argentijnse kustplaats Mar del Plata op een vastgoedwebsite had geplaatst. Wat spotte hij daar op de foto's? Boven de groene driezitsbank hing een doek dat opvallend veel gelijkenissen vertoonde met 'Damesportret'.
"Hoewel we het schilderij niet fysiek hebben onderzocht en de achterkant van het doek niet kunnen verifiëren (voor markeringen of labels die de herkomst kunnen bevestigen), is het redelijk waarschijnlijk dat dit inderdaad het portret van gravin Colleoni door Ghislandi is", vertelden onderzoekers van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed aan persagentschap AP.
Inval zonder resultaat
Nadat de foto's gepubliceerd werden bij AD, sijpelde het nieuws binnen in Argentinië. Ook daar werd het groot nieuws, aangezien het doek al tientallen jaren op een internationale opsporingslijst staat.
Genoeg reden om een onderzoek te starten, volgens de Argentijnse politie. Ze zijn gisteren het huis binnengevallen om het schilderij te zoeken, maar zijn met lege handen thuisgekomen. Volgens Argentijnse media zou het interieur van de woonkamer zelfs niet meer lijken op dat van de foto's van de vastgoedadvertentie.
Wat er volgens correspondent Schouten wel werd aangetroffen, waren kleurverschillen op de muur waar het schilderij eerst had gehangen volgens de foto's. "Er hangt nu een ander groot kleed, maar volgens de politie lijkt het alsof er eerder iets anders heeft gehangen", beweert hij bij NOS.
Ik denk dat er internationaal veel op het spel staat. Daarom wordt alles op alles gezet
Peter Schouten, correspondent in Argentinië voor AD
Er werden andere voorwerpen in beslag genomen die nuttig kunnen zijn voor het onderzoek. Het gaat dan over vuurwapens, gravures en andere prenten uit de periode. Zo wordt er verder ook onderzocht of er sprake is van smokkel.
Volgens Schouten doet de Argentijnse overheid er wel alles aan het kunstwerk op te sporen. "Ze hebben zeer snel gehandeld en daar staat justitie in Argentinië niet bekend om", zegt hij aan NOS. "Ik denk dat er internationaal veel op het spel staat. Daarom wordt alles op alles gezet."
Juiste schilderij?
Totdat het schilderij gevonden wordt, zal het nooit zeker zijn dat het ook echt de originele versie is van 'Damesportret'. Toch is erfgenaam Von Saher vrij zeker. De beelden van de advertentie en andere details maken hen "redelijk zeker dat het om hetzelfde schilderij gaat", vertelt haar advocaat.
"Het gaat om het herstellen van gerechtigheid", zei ze verder nog. Von Saher is alleszins zeer dankbaar voor het werk van de Nederlandse journalisten en doet er zelf alles aan om het schilderij bij zich te krijgen.
Ondertussen is de advertentie van de vastgoedwebsite gehaald en de dochters van Kadgien, net als makelaar Robles Casas y Campos, houden de lippen stijf op elkaar. Schouten probeerde een van hen na het nieuws te contacteren via sociale media, maar werd al snel geblokkeerd. "Ze zou wel aanwezig geweest zijn bij de huiszoeking, maar ze is niet opgepakt."
