In de Semoisvallei brengen onderzoekers de populatie aan wilde dieren in kaart met geluidsopnames en artificiële intelligentie (AI). Speciale audiodoosjes opgehangen in de bomen nemen grote hoeveelheden data op. Een AI-programma analyseert welke dieren er precies te horen zijn. De onderzoekers hopen onder meer zo een lynx te vinden.
Dwaalt er een lynx rond in de Ardennen? Onderzoekers zetten akoestische technologie en AI in om wilde dieren op te sporen
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
Onderzoekers in het Nationaal Park van de Semoisvallei gebruiken nieuwe akoestische technologie en artificiële intelligentie om wilde dieren, zoals de zeldzame lynx, op te sporen.
"We leveren inspanningen om de natuur te herstellen en willen daar ook het resultaat van kennen", zegt Hans Moyson (WWF-België) over het belang van doorgedreven monitoring.
De eerste analyses leverden al 104 vogelsoorten en verschillende zoogdieren op, maar van de lynx werd nog geen bewijs gevonden.
We wandelen in het zog van enkele onderzoekers naar een plek diep in de bossen van de Semoisregio, helemaal in het zuiden van de Ardennen. Een deel van dit afgelegen gebied is in 2023 uitgeroepen tot 'Nationaal Park van de Semoisvallei' , een park dat nog in volle ontwikkeling is. Hier is nog veel ruimte voor de natuur. De Waalse toeristische dienst noemt het "een natuurlijke schatkamer".
Het is ook in deze regio dat er in 2020 en 2021 beeldmateriaal opdook van een lynx. Dat het 'spook van het bos' 2 jaar na elkaar werd waargenomen was goed nieuws voor de soort, want het zou kunnen betekenen dat de Euraziatische lynx zich in België gevestigd heeft. Sindsdien bleef het evenwel vooral stil rond het dier, wat het mysterie enkel vergrootte.
De lynx?
De lynx is een groot, katachtig roofdier, dat 20 tot 30 kilogram (of zelfs meer) kan wegen. De Euraziatische lynx komt voor in delen van Europa en Rusland. In West-Europa is het dier heel zeldzaam. Tot de typische kenmerken behoren de 'pluimpjes' op de oren.
Lynxen eten vooral reeën, maar durven ook wel eens vos en haas oppeuzelen. De dieren leven solitair en verkiezen dichtbegroeide of gemengde bossen. De paartijd loopt vanaf januari tot maart, dan is er ook het meeste kans dat je dieren hoort roepen.
"Hier kan een lynx een prooi zoals een ree spotten"
We komen op een plek in het bos die is opengemaakt. "Hier zijn er sparren weggenomen op een plek met monocultuur. We willen de biodiversiteit vergroten", zegt Hans Moyson van WWF-België.
"De plek zal relatief open blijven. Zo wordt ze een goed leefterrein voor de lynx. Die houdt van open plekken omringd door struikgewas waarin hij zich kan verstoppen. Vandaar kan hij mogelijke prooien zien langslopen, zoals een ree of een haas. Zo maken we de plek geschikt voor de lynx. Maar niet alleen voor de lynx, ook andere soorten profiteren hiervan."
We leveren inspanningen voor natuurherstel en daar wil je dan de resultaten van kennen
Hans Moyson, WWF-België
"We leveren inspanningen om de natuur te herstellen en willen daar ook het resultaat van kennen", gaat Moyson verder. "Daarvoor is een doorgedreven monitoring belangrijk. Je kan dat doen door wildcamera's te hangen, maar er zijn ook nieuwe systemen, zoals akoestische monitoring. Je gaat geluiden opnemen in het bos, die in een databank terechtkomen. AI kan die resultaten gaan interpreteren en ons vertellen welk dier er wanneer is gehoord."
17.000 uren geluid, verrassingen bij de roofvogels
Wat verder klapt Corentin Lambert, die voor het Nationaal Park de biodiversiteit opvolgt, zijn laptop open. Sinds april hangen er enkele tientallen kleine 'audiodoosjes' (ook wel AudioMoths genoemd) op verschillende plaatsen. Daar is al ruim 17.000 uur geluid uit gekomen.
De eerste resultaten zijn geanalyseerd. "We hebben 104 verschillende vogelsoorten gehoord. Daarbij heel wat nachtvogels, en dat is fantastisch, want zelf zou je ze nooit kunnen spotten, tenzij je hele nachten opblijft. Of er verrassingen zijn? Jazeker, bij de nachtroofvogels. Zo hoorden we een (zeldzame) ruigpootuil en een oehoe. Je hoort die niet vaak. Het was een plezier om ze te ontdekken", vertelt Lambert.
AI-trainen met geluid van de lynx
Ook zoogdieren zijn er gehoord, zoals herten en vossen. "En we hopen op de lynx op een dag", knipoogt Lambert. Daarvoor gaat het AI-systeem getraind worden met geluiden van lynxen in het dierenpark van Han-sur-Lesse en bij Bouillon.
De beste maanden moeten nog komen. Lynxen maken amper geluid, maar ze roepen wel in de maanden januari en februari, vertelt bioloog Corentin Rousseau van het WWF. "Zowel de mannetjes als de vrouwtjes roepen, maar de mannetjes iets meer, zoals misschien bij ons", lacht hij.
Waarom de aanwezigheid van de lynx goed zou zijn
Het zou een goede zaak zijn als de soort zich hier opnieuw kan vestigen, zeggen biologen. Het zou bewijzen dat het gebied voldoende rust en ruimte en opties biedt aan wilde dieren, wat mee het doel van het park is. Want de lynx is een bijzonder schuw dier dat liefst zo ver mogelijk van de mens wegblijft.
"De aanwezigheid van de lynx is belangrijk voor het ecosysteem. Hij eet reeën, door zijn aanwezigheid zal de populatie reeën een beetje verminderen en ze zullen zich meer verspreiden. Daardoor zal de vegetatie op sommige plekken minder kaal worden gegeten, wat goed is voor de biodiversiteit van de flora", vertelt Rousseau.
De lynx is een ambassadeur van de connectiviteit van natuurgebieden
Corentin Rousseau, bioloog WWF
Maar er is nog een tweede aspect: de lynx is "een ambassadeur van connectiviteit", zegt Rousseau: hoe meer natuurgebieden aan elkaar gekoppeld zijn, hoe beter voor de soort, want die heeft een groot leefgebied nodig. Als hij zich in België vestigt, zit het dus relatief goed daarmee, wat ook weer goed is voor andere soorten.
Luisteren naar vissen onder water
We rijden door naar een tweede plek in de buurt van Vresse-sur-Semois. Een steile afdaling op een bospaadje brengt ons naar de Semoisvallei. Daar wordt een tweede techniek getoond: de audiomoth gaat dit keer te water, stevig vastgemaakt aan een stok die in de bodem wordt geplaatst.
Maken vissen geluiden? "Het is een eenvoudige, maar pertinente vraag", glimlacht Corentin Rousseau. "Maar ze maken effectief verschillende soorten geluid, afhankelijk van de context. Het merendeel van de vissen heeft een zwemblaas om te stijgen of te dalen. Met die zwemblaas kan ook gecommuniceerd worden. Maar ze kunnen ook geluiden maken door te bewegen."
Op resultaten van dit systeem van akoestische opvolging is het nog wachten. Het AI-model moet eerst nog flink getraind worden om visgeluiden te herkennen. "Op dit moment is het nog complex om er soorten mee te herkennen. Dit zit nog in een verkenningsfase. Maar als we in de toekomst veel verschillende geluiden horen, weten we al dat de biodiversiteit goed is met veel soorten, zelfs al herkennen we de soort zelf nog niet."
Een das, een reiger en een wasbeer
Op een wildcamera langs de oever van de Semois, wat verderop, is heel wat nieuw beeld bijgekomen. In aanwezigheid van de pers opent Corentin Rousseau het doosje om te zien wat er op staat. (foto onder)
Hij hoopt om eindelijk een otter te zien. Er wordt geschat dat in België een 20-tal otters zitten, maar het spotten ervan lijkt niet eenvoudig in Wallonië, en het is vaak Vlaanderen dat met een waarneming kan pronken, zoals onlangs nog in het Blaasveldbroek in Willebroek.
Op beelden staan onder meer een das, een reiger en een wasbeer. Dankzij AI kunnen de beelden ook hier sneller gescand worden, wat de opties vergroot. Maar dus geen otter, en evenmin een lynx. Dat dier hult zich nog (heel even?) in mysterie.
