Vrijwillige legerdienst voor 18-jarigen in Duitsland: jongens moeten vragenlijst verplicht invullen, maar meisjes niet

De Duitse regering boog zich vanmorgen over plannen voor de versterking van de Bundeswehr, het Duitse leger. Doel is om de troepensterkte te vergroten en het publiek bewuster te maken van het doel en de betekenis van het leger.

Centraal in de plannen: de vrijwillige militaire dienst voor 18-jarigen. Zij krijgen een enquête die ze mogen - en in sommige gevallen moeten - invullen, waarna ze de stap naar het leger kunnen zetten. Een 'vrijwillig militair dienstprogramma', zoals het genoemd wordt.

Concreet zullen alle 18-jarigen, zowel jongens als meisjes, een brief met een vragenlijst krijgen. Daarin wordt gepeild naar hun fysieke conditie en opleiding. Ze krijgen ook de vraag of er interesse is om bij de Bundeswehr te dienen. Uit die vragenlijst worden dan deelnemers geselecteerd voor een medische test, waarna ze in een vrijwillig programma kunnen stappen.

Die regeling geeft al aan hoeveel discussie hieraan voorafgegaan is, zegt correspondent Chiem Balduk in De ochtend op Radio 1. "Een soort vrijwillige plicht, daarin zit een tegenstelling en die geeft ook precies de posities van de regeringspartijen weer."

"De CDU/CSU van bondskanselier Friedrich Merz wil het liefst een gewone dienstplicht zoals die in Duitsland ook bestond tot in 2011. Daarbij gaat iedere man van 18 jaar een half jaar in dienst. De SPD, van minister van Defensie Boris Pistorius, wil dan weer zo min mogelijk dwang. En zo is dit compromis ontstaan."

Aanvankelijk zouden 15.000 mannen per jaar een half jaar in dienst gaan. Maar dat is vrijwillig. "Daarbij wordt er wel van uitgegaan dat iemand die aangegeven heeft dat hij openstaat voor het leger en zo'n test gedaan heeft, ook hiervoor openstaat", zegt Balduk.

Wie zich aanbiedt voor de vrijwillige militaire dienst van een half jaar, wordt betaald. Wie zich langer dan een half jaar verbindt, ontvangt extra voordelen zoals bonussen, taalcursussen, carrièreontwikkeling of subsidies voor rijbewijzen.

Duitsland heeft momenteel ongeveer 180.000 actieve militairen en 50.000 reservisten. In navolging van de meest recente richtlijnen en plannen van de NAVO wil Pistorius tegen 2030 naar een troepensterkte van 260.000 actieve militairen en 200.000 reservisten.

"Pistorius mikt er vooral op dat die mannen na hun vrijwillige programma willen aanblijven als reservist. We hoeven niet per se honderdduizend jongeren per jaar in onze kazernes te hebben die we moeten opleiden, zegt hij. Hij wil vooral meer reservisten die in geval van nood opgeroepen kunnen worden."

Momenteel vertrekken er jaarlijks meer mensen bij het Duitse leger dan dat er bij komen. "En vooral veel jonge militairen, die willen na een paar jaar toch weer iets anders", zegt Balduk. "Volgens de vakbonden en het leger zelf geven jonge mensen aan dat ze te lang en te ver van huis zijn."

Om het aantal militairen sterk te laten aangroeien, zijn veel middelen nodig. Zoals dit programma, zegt de CDU/CSU. Het is natuurlijk de vraag of je met dit vrijwillige programma binnen een paar jaar tijd het leger zo snel kan laten groeien."

Het is de bedoeling om volgend jaar te beginnen met de jongeren die geboren zijn in 2008. Opvallend is dat het invullen van de vragenlijst verplicht is voor jongens, maar niet voor meisjes.

"Dat komt omdat er voor deze plannen gebruikgemaakt wordt van de wet op de dienstplicht. Formeel bestaat die nog, die is alleen opgeschort. Die dienstplicht geldt alleen voor mannen, en niet voor vrouwen. Ook tot teleurstelling van de SPD, de partij van Pistorius."

Hoe belangrijk deze wet voor de Duitse regering is, blijkt uit de locatie van de ministerraad. Die vond niet plaats in de Rijkskanselarij, de ambtswoning van bondskanselier Friedrich Merz, zoals gewoonlijk, maar bij het ministerie van Defensie. De regeringspartijen hebben een andere kijk op de zaak.

"De CDU/CSU, die meer ziet in een dienstplicht, is behoorlijk ontevreden met wat nu op tafel ligt. Even leek het er zelfs op dat een CDU-minister het plan zou willen blokkeren", zegt Chiem Balduk. "Zij vrezen dat dit vrijwillige plan van SPD-minister Pistorius niet toereikend zal zijn."

"Ze willen bijvoorbeeld afspreken wat er moet gebeuren als er geen 15.000 mannen per jaar uit die test komen. Of als dat wel lukt, maar dat er dan vervolgens bijna niemand wil aanblijven als reservist. Zij stellen een achterpoortje in de wet voor: als er tegen een bepaalde termijn een bepaalde mijlpaal wordt gemist, dat er alsnog overgegaan wordt op verplichte dienstplicht."

Dat achterpoortje is er uiteindelijk ook gekomen. Als de wervingsdoelen niet worden behaald, kan de dienstplicht opnieuw van kracht worden.

Op de ministerraad is ook beslist om een permanente nationale veiligheidsraad op te richten. Die moet de veiligheidsbehoeften van Duitsland op de middellange en lange termijn beter plannen.

De nieuwe raad vervangt de federale veiligheidsraad en het veiligheidskabinet en was een belangrijke verkiezingsbelofte van kanselier Merz. Hij zal de raad voorzitten. De ministers van Buitenlandse Zaken, Justitie, Economie, Defensie, Ontwikkeling en Digitalisering zullen permanente leden zijn.

Duitsland werd verrast door de Russische invasie in Oekraïne in 2022. Er groeide kritiek dat Duitsland de focus op veiligheidsbeleid was kwijtgeraakt tijdens de relatieve vrede na het einde van de Koude Oorlog. Er was ook discussie over eerdere regeringen die het Duitse leger na de val van Sovjet-Unie in 1991 lieten inkrimpen.

Kanselier Merz verklaarde na afloop van de ministerraad dat Rusland de grootste bedreiging voor de Europese veiligheid is en dat nog lange tijd zal blijven.