Frankrijk heeft de schedel van een koning uit de 19e eeuw na 130 jaar formeel teruggegeven aan Madagaskar. Koning Toera werd door Franse troepen vermoord en onthoofd tijdens de koloniale periode. Een nieuwe wet moet dergelijke overdrachten makkelijker maken.
Frankrijk geeft schedel van onthoofde koning Toera uit 19e eeuw terug aan Madagaskar
Freek Willems
Gepubliceerd:
Ook de schedels van 2 andere leden van de hofhouding van Toera zijn teruggegeven. Dat gebeurde tijdens een officiële plechtigheid op het Franse ministerie van Cultuur in Parijs. Dat de schedels zouden worden teruggegeven, was eerder al bekendgemaakt.
"Deze schedels kwamen in nationale collecties terecht onder omstandigheden die duidelijk de menselijke waardigheid schonden en in een context van koloniaal geweld", zei de Franse minister van Cultuur Rachida Dati.
De Malagassische minister van Cultuur Volamiranty Donna Mara heeft het over een "betekenisvol gebaar". "Hun afwezigheid is al meer dan een eeuw een open wond in het hart van ons eiland."
Brute kolonisering
De schedels van de koning en zijn hoflieden waren op het einde van de 19e eeuw als een oorlogstrofee naar Frankrijk gebracht en werden bewaard in het Natuurhistorisch Museum in Parijs.
Franse troepen koloniseerden het eiland in de Indische Oceaan na 2 militaire expedities in de jaren 1880 en 1890. De annexatie van het eiland ging gepaard met brute militaire tactiek en wijdverspreid geweld.
In augustus 1897 moordden Franse troepen een plaatselijk leger uit met als doel de controle over te nemen over het Menabé-koninkrijk van de Sakalava-bevolking, in het westen van Madagaskar. Ook koning Toera werd gedood en onthoofd.
Toera was de laatste onafhankelijke heerser van het Menabé-koninkrijk. Tijdens zijn bewind probeerde hij onafhankelijk te blijven en zich te verzetten tegen buitenlandse overheersing. Maar dat maakte van hem ook een doelwit voor de Franse koloniale troepen. Zij zagen in hem een obstakel voor hun controle over het westen van Madagaskar.
Geen DNA
Door druk van de nazaten van de koning en de regering van Madagaskar konden de schedels uiteindelijk terugkeren naar hun thuisland.
Er is tot op vandaag echter geen DNA-bewijs dat het om de schedel van de koning gaat. DNA-onderzoeken van enkele jaren geleden gaven geen uitsluitsel.
De regering van Madagaskar baseert zich daarom op het oordeel van een traditioneel spiritueel medium uit de Sakalava-gemeenschap. Dat medium zou hebben bevestigd dat het om de schedel van Toera gaat.
20.000 menselijke resten
Het is niet de eerste keer dat Frankrijk menselijke resten teruggeeft aan andere landen, al dan niet voormalige kolonies. Maar deze overdracht is de eerste uitvoering van een nieuwe wet die de teruggave van menselijke resten uit Franse collecties vlotter moet laten verlopen.
Een van de opvallendste teruggaven was die van een Zuid-Afrikaanse vrouw die spottend 'Hottentot Venus' werd genoemd. De vrouw werd begin 19e eeuw door een Britse arts meegenomen, waarna ze in meerdere Europese landen werd tentoongesteld als een freak en een wetenschappelijke eigenaardigheid, in de zogenoemde 'mensentuinen'. In 2002 gaf Frankrijk haar lichaamsresten terug aan Zuid-Afrika.
De kans is heel groot dat er nog veel meer overdrachten zullen volgen op basis van de nieuwe wet. Er wordt geschat dat er zich alleen al in het Natuurhistorisch Museum in Parijs meer dan 20.000 menselijke resten bevinden, die vanuit de hele wereld naar Frankrijk zijn gebracht, vermoedelijk om wetenschappelijke redenen.
