Antwerpse politie draagt deportatielijst uit Tweede Wereldoorlog over aan stadsarchief

"Een donkere periode uit het Antwerpse politieverleden", zo noemt stad Antwerpen de lijst die "ergens" na 4 september 1944 werd opgemaakt en namen, adressen en data van weggevoerde Antwerpse inwoners bevat. 

"Politiemensen moesten Joodse burgers van de stad arresteren en uitleveren aan de Duitse bezetter. De namenlijst van deze slachtoffers maakt deze ingrijpende gebeurtenis in de politiegeschiedenis heel tastbaar."

Vermoedelijk had elk wijkkantoor in de stad een soortgelijke lijst. Deze komt uit de 6e wijk, die liep van de stationswijk tot aan het stadspark en de Plantin Moretuslei. "Tijdens de oorlog woonde daar de grootste concentratie aan joden", licht historicus Herman Van Goethem toe in De Wereld Vandaag op Radio 1. "Dit document toont hoe agenten straat per straat zijn nagegaan wie er nog was, en wie niet meer."

Er staan grotendeels joodse namen op de lijst, voornamelijk mensen die werden opgepakt in augustus en september 1942, maar ook politiek gevangenen en mensen die gevlucht waren komen erop voor.

Volgens Van Goethem is het document "een nuchtere, administratieve check van wie nog in Antwerpen verbleef en wie niet". "Het klinkt cynisch, maar Antwerpen zat na de bevrijding met een gigantisch administratief probleem. Er waren misschien wel 20.000 mensen die niet langer in Antwerpen verbleven, maar daar was geen precies zicht op. Ze moesten weten waar die mensen waren."

Hij noemt het een verbijsterende lijst. "Er zijn straten waar honderden mensen verdwenen waren. Op dat moment wist men nog niet dat de joden bijna allemaal dood waren, of wat er met de politiek gevangenen was gebeurd. Pas vanaf april-mei 1945 werd duidelijk dat ongeveer iedereen op de lijst was omgekomen."

"De joodse mensen werden allemaal naar Auschwitz-Birkenau gedeporteerd. Het grootste deel werd bij aankomst vergast, van de mensen die als arbeiders werden geselecteerd, overleefde slechts een hele kleine groep. Van de 25.000 mensen die uit België zijn gedeporteerd, bleef amper 5 procent leven, zo’n 1.200 mensen." Ook in de werkkampen waar politiek gevangenen naartoe werden gestuurd, was de mortaliteit hoog.

De mensen die het overleefden, kampten na de oorlog vaak met een slechte gezondheid en psychologisch lijden. "Daarbovenop werden ze ook nog eens met administratie geconfronteerd. Ongelooflijk maar waar, maar de fiscus klopte bijvoorbeeld aan om te zeggen dat ze in 1942, 1943 en 1944 geen belastingsaangifte hadden ingevuld. Op dat vlak is dit een kafkaiaanse document."

De lijst werd tot nu bewaard in het erfgoedcentrum van de Antwerpse politie, die het verleden en heden van de politie in Antwerpen tentoonstelt. De politie heeft het document nu overgedragen aan het FelixArchief. 

"De lijst zal er opgeborgen worden onder optimale omstandigheden en deel uitmaken van het rijke archief van de Antwerpse politie dat reeds bewaard wordt in het FelixArchief", aldus stad Antwerpen. "In het erfgoedcentrum van de politie zal er binnenkort een replica van het document beschikbaar zijn."