"Je kan niet een beetje zoeken naar een vermiste": 6 lessen die Alain Remue leerde uit 30 jaar Cel Vermiste Personen en 32.000 dossiers

Al bij de eerste grote verdwijningszaak sinds de oprichting van de Cel Vermiste Personen leerde Remue een cruciale les: je mag nooit iets beloven wat je niet kan waarmaken. 

Het was Liam Vanden Branden (en zijn familie) die hem die keiharde les op een even harde manier bijbracht. De blonde jongen van 2 verdween op 3 mei 1996 aan het Zennegat in Mechelen en hij werd nooit nog gezien of gevonden. Tot de dag van vandaag staat het dossier open.

"In die beginperiode had ik nog niet al die ervaring rond verdwijningen, rond water. Ik had geleerd: een lichaam in het water komt normaal wel boven. Wist ik veel dat het niet zo werkte… Ik herinner mij een gesprek met de familie, waar ook de tante van Liam bij was. Ik zei daar: "We vinden hem wel, hij zal wel bovenkomen". Dat is nooit gebeurd."

"Jaren later kwam ik naar de familie. Die avond is de tante plots ontploft: "Gij hebt mij ooit gezegd dat hij wel zal bovenkomen. Wel, waar is hij nu?""

"Op dat moment heb je niets meer te zeggen. Want ze heeft gelijk. Die dag heb ik geleerd: niet zeveren tegen de mensen, zeg de zaken hoe ze zijn en maak zeker nooit beloftes waarvan je niet weet of je ze kan waarmaken. Die les heb ik daar, die avond tot mijn eigen scha en schande geleerd voor de rest van mijn carrière."

"Ik kan tegen de tante van Liam alleen zeggen: dank je dat je mij dat geleerd hebt, want die fout heb ik nooit meer gemaakt. Ik ben nog honderden, nog duizenden mensen tegengekomen, dat heb ik nooit meer gezegd."

Schrik om te spreken met mensen heeft Remue niet. Nooit gehad. Ook niet over de dood. "De kans dat Liam overleden is, is zeer reëel. Je stelt je ook vragen, verregaande vragen. Stel dat hij in het water gevallen is, hoe kan het dan dat we hem nooit terugvonden? Een bioloog vertelde mij toen over de ratten in dat natuurgebied. Een kindje van twee jaar dan in dat water… Die harde boodschap moet ook terechtkomen bij Dirk en Danielle. Daarvoor heb je een vertrouwensband nodig."

"Onlangs kreeg ik een heel mooi compliment van Lucas Vanclooster, de papa van Frederik (die op nieuwjaarsnacht 2020 verdween en na vijf dagen zoeken dood werd teruggevonden). Hij noemde mij empathisch realistisch. Ik vond dat een enorm compliment om te krijgen van een papa van een vermiste jongen die we helaas dood hebben teruggevonden."

Wat Remue ook geleerd heeft uit al die jaren speuren: zeg nooit nooit. Een afloop kan in een onverwachte hoek zitten. In de goede én slechte zin. 

Misschien een van de meest frappante voorbeelden is de zaak-Dutroux. De Cel Vermiste Personen werd opgericht op 4 september 1995 na de verdwijningen van Julie en Mélissa in juni 1995 en van An en Eefje in augustus 1995. Waar ze waren? Niemand die het wist. 

"In juni 1996 kwam ik terug van de FBI Academy. Mijn hoofd zat vol met wat ik daar geleerd had, met seriemoordenaars als Ted Bundy. Ik had het gevoel: interessant, maar dat is Amerika. Wij zijn België, bij ons is dat niet."

"Wist ik toen veel. Op dat moment moest het nog beginnen, augustus ging nog komen."

"We zaten met al die onopgeloste zaken. Julie en Mélissa, An en Eefje, Sabine (die op 28 mei 1996 verdween). Plots moesten we ook zoeken naar de dochter van een collega, want Sabine was de dochter van een collega in Doornik. En tot en met Sabine hadden we niks, al begon ik toen het gevoel te krijgen dat er iets niet klopte."

Dan werd het augustus 1996. "Laetitia verdween op 9 augustus in Bertrix. We pakten die zaak aan als alle andere zaken, maar plots hadden we een element door een buurtonderzoek. En één en één werd ineens twee."

Het is door de Cel Vermiste Personen dat de puzzel gelegd kon worden. "We hadden iemand in Bertrix, iemand op het bureau. Plots hadden we een stuk van een nummerplaat en de rest is geschiedenis. De zaak-Dutroux ontplofte."

"Als ik nu terugkijk op 30 jaar cel, is het begonnen met Dutroux. Dan kwam András Pandy, we hebben Michel Fourniret meegemaakt die Elisabeth Brichet vermoord heeft in ons land, We hadden Abdallah Ait-Oud die Stacy en Nathalie vermoordde, we hebben Ronald Janssen meegemaakt, we zijn Aurore op de Gentse Feesten verloren aan een Russische dader, we hebben Julie Van Espen gehad die vermoord is door Steve Bakelmans."

"Om de zoveel tijd is er zo iemand op ons pad gekomen. Het zijn gelukkig zeldzame zaken, maar als ze gebeuren, dan is het prijs. En er zijn er toch wel wat de revue gepasseerd."

Al zijn en blijven het dus uitzonderingen. "Amper 1 procent van de verdwijningen heeft een crimineel karakter. We zijn veel meer bezig met andere dingen. We hebben veel meer onrustwekkende verdwijningen die gelinkt zijn aan risicopersonen met dementie. We hebben helaas veel verdwijningen die starten met een afscheidsbrief. Je hebt een aantal stomme accidenten, mensen die in het water terechtkomen."

"Soms is het boerenverstand belangrijker dan alle sonars en scanners van de wereld." De voorbije 30 jaar zag Alain Remue de technologie razendsnel veranderen. En toch. Toch blijft ook het boerenverstand – zoals hij dat noemt – cruciaal in de zoektocht naar een vermiste persoon. 

Zo herinnert hij zich de verdwijning van een klein kind dat vermist raakte. "We waren hem al een paar uur kwijt en dan flitst het door je hoofd: "Het gaat toch niet Liam 2 worden he?". Op dat moment hebben we logisch geredeneerd. Vanop 1,86 meter zie je heel andere dingen dan op de hoogte van een kind."

En dus gingen zijn speurders op hun knieën zitten, kijken naar de leefwereld van een kleuter. "Onder een rododendron zagen we iets wits. Een oude frigo die de familie al lang wilde wegdoen. We doen die open en daar zit die kleine pipo, levend en wel", lacht Remue. "Je moet het niet altijd gaan zoeken in grote technologie, soms moet je heel gewoon doen."

Hetzelfde voor personen met dementie. "Wat hebben we daar geleerd? Die mensen leven niet in het nu, niet in de toekomst, die leven in het verleden. Het kortetermijngeheugen vervalt heel snel, het langetermijngeheugen is er soms wel nog. Dus hebben we informatie nodig over die momenten: waar woonde opa vroeger? Waar ligt oma, die 10 jaar geleden overleed, begraven? Dat zijn emotionele linken uit een verder verleden, waar we mensen vaak terugvinden."

Het is een zin die hij al tig keren herhaald heeft: je geeft beter slecht nieuws, dan geen nieuws. En ook dat is een les die hij helaas al snel heeft moeten leren. Want Liam Vanden Branden - een van zijn eerste dossiers - is na al die jaren nog niet gevonden. 

"Als er een ding is dat je niet wil zijn, is het de ouder van een vermist kind", zucht Remue. Hij en zijn Cel hebben veel zaken kunnen oplossen. Heel veel. Maar niet allemaal. Welk dossier hij nog graag zou oplossen voor zijn pensioen is een onmogelijke vraag. 

"Het dossier van mijn carrière zal altijd Liam blijven. Liam gaat altijd het jongste, het kleinste kindje zijn dat ooit in ons land vermist raakte en nooit is teruggevonden. Dat gaat nooit veranderen, tot hij misschien toch nog gevonden wordt. Mijn geschiedenis bij de Vermiste Personen is begonnen met hem."

"Maar ook Nathalie Geijsbregts is nooit gevonden, Ken Heyrman is nooit gevonden. Hoe oneerlijk kan het zijn, je krijgt één kind dood terug en het andere nooit?"

Eigenlijk blijft elk dossier knagen. "Christophe Maertens verdween in 2000 met zijn auto . Wellicht gaat het om een wanhoopsdaad, maar er zit een familie achter. Een familie die wacht, die vandaag nog altijd niets weet. Niet weten wat er met je kind, maar ook met je pa, met je broer of zus gebeurd is, dat is onwaarschijnlijk erg."

"De enige taak die wij hebben, is antwoorden proberen te geven. Ook al is het het slechtste nieuws van de wereld, het is beter dan dat er geen nieuws is."

De kern van zijn job? "Betrokkenheid." Dat herhaalt hij verschillende keren en is ook de boodschap die hij zijn opvolger wil meegeven. "Je kan niet een beetje zoeken naar vermiste personen. Als je begint, is het voor serieus, dan ga je door tot je die vindt. Of niet vindt, want dat gebeurt helaas ook."

"Maar als er dan iemand in een bos naar mij komt en vraagt of het nog lang gaat duren, dan denk ik: "Wat een stomme vraag is dat en hoe kom je erbij om mij die te stellen?". Als we beginnen te kijken naar uur en tijd vinden we geen mensen terug."

Aan 32.000 dossiers zit de Cel Vermiste Personen intussen. Daar zitten de meest uiteenlopende zaken tussen: verdwenen kindjes, studenten die na een avond uit niet thuiskomen, oudere mensen met dementie die beginnen te dwalen, maar ook bijvoorbeeld bij de zoektocht naar Jürgen Conings of bij de waterbom in Wallonië werden Alain Remue en zijn team ingeschakeld

Eigenlijk, zo zegt Remue, blijft er van elke zaak wel iets hangen. "Elke zaak is anders. Soms zijn het kleinigheden die je met iets confronteren, soms is het een plek, soms een stuk machteloosheid."

"Ooit verdween er een vrouw met dementie, het was de oma van iemand van ons. We hebben hemel en aarde verzet, maar vonden ze niet. Tot ze maanden later ontdekt werd op een boerderij, half onder een hooistapel, tussen een plastiek zeil, waardoor de speurhonden haar niet vonden."

Een zaak die hem ook altijd na aan het hart zal liggen, is de verdwijning van Julie Van Espen. "Dat kwam plots heel dicht. Julie was toen 23, mijn dochter Eva ook. Het waren allebei grote, slanke, blonde, knappe madammen, met een heel leven voor zich. En bij Julie was het gedaan. Ik was erbij toen ze uit het water werd gehaald, ik heb haar letterlijk in mijn handen gehad toen de duikers haar lichaam aan ons gaven. Plots lag daar een dood meisje, en dan besef je: het had mijn dochter kunnen zijn. Ons Eva is er nog, en Julie is er niet meer."

"Zo heeft elk verhaal wel een impact. We hebben twee collega’s van de luchtsteun verloren nadat ze een fotovlucht hadden gedaan voor ons. Ze geraakten in de turbulentie van een groot cargovliegtuig en hun Cessna-toestel stortte neer en ontplofte. In dertig jaar gebeurt er veel."

Het speelde een factor in zijn eerste dossier, en eigenlijk in bijna elk dossier erna: water. "Ik heb geen flauw idee hoe vaak ik aan het water heb gestaan. Of het nu gaat over een ongeval, een zelfdoding of een lichaam dat gedumpt wordt, water is een factor die in elk dossier gesteld wordt."

De rivier waar hij de allerslechtste herinneringen aan heeft, is de Maas. "Ik ben daar veel geweest, heel wat dossiers hebben zich daar afgespeeld, maar het is vooral de plek waar Olivier gestorven is."

Olivier, dat is Olivier Rouxhet. Een ervaren duiker die in 2011 gestorven is tijdens de zoekactie naar Amélia en Alison, twee zusjes die in de Maas gevallen waren. Het moet een van de donkerste dagen uit de carrière van Remue geweest zijn. 

"We zaten aan het complex van Ile Monsin. We dachten dat de meisjes daar misschien vastzaten aan de dam. Een grote dam, met zes vakken. Eigenlijk kon je daar veilig duiken omdat er een systeem was waar je per vak een schot kon laten zakken zodat er geen stroming was. We hadden bovendien een veiligheidssysteem met katrollen waarmee je een olifant uit het water kon halen."

Vijf vakken waren er zo al doorzocht. Het zesde – en laatste - wilde Rouxhet zelf doen. "Hij kende de dam, had er nog gewerkt en was bovendien heel ervaren", doet Remue het relaas. "Olivier ging het water in. We hoorden 'un quart', we hoorden 'halverwege'. 'Trois quarts' volgde dan niet direct. Misschien een audioprobleem, dachten we. We probeerden hem terug te trekken, maar dat lukte niet. Alles zat muurvast en op dat moment was het groot alarm: plongeur en danger."

"We moesten beslissen om de sluis te openen en dan besef je in een fractie van een seconde: als dat kindje daar ligt, ben je het kwijt. Maar haar konden we niet meer redden, onze duiker wel. 12 minuten zijn we hem kwijt geweest. Uiteindelijk sneden we met een dolk de koord door, we zagen een kabel flapperen en een gele zwemvlies passeren. We zagen hem liggen, zijn masker opzij en ik wist: Olivier is dood."

Pas later werd duidelijk wat er gebeurd was: in de wand van de dam zat een barst, wat een onderdruk en aanzuigeffect creëerde. Daardoor werd hij met een enorme kracht tegen de wand gezogen. 

"Op het moment dat ik besefte dat hij dood was, viel al mijn geluid weg. Heel bizar. De mug, de brandweer, ik wist dat er veel lawaai was en toch hoorde ik niks. Normaal zijn wij de hulpdiensten. Wij komen voor anderen, en plots kwamen ze voor ons. We waren daar verdomme om die kleine meisjes te zoeken en we verloren iemand."

De verslagenheid van die dag was en is nog altijd ontzettend groot. Alsof het nog niet erg genoeg was, kwam er ook een hele gerechtelijke mallemolen op gang. Een arbeidsauditeur, een inverdenkingsstelling. "Onopzettelijke slagen en verwondingen met de dood tot gevolg door een gebrek aan voorzorg. Je bent niet alleen een goeie duiker kwijt, maar ook een copain. We hadden samen gegeten, gedronken, plezier en moeilijke momenten gehad. En dan kregen we ook nog eens de rekening gepresenteerd."

Uiteindelijk zou er nooit een rechtszaak komen, maar Remue kreeg wel een slag. "Ik kreeg schrik voor ons werk. Ik zou er alles aan gedaan hebben om te vermijden dat we moesten duiken. Zo kon het niet verder natuurlijk. Toen ben ik een aantal maanden thuis gebleven, in de veronderstelling dat het stopte voor mij. Ik heb mij geïnformeerd over een andere job. Ik stond op het punt om dat te doen toen ik een van onze helikopters hoorde overvliegen. Een RAGO, een geluid dat ik zo goed kende. Hij bleef maar cirkelen rond mijn terras en toen kreeg ik een sms van Laurent die in de helikopter zat: "Patron, kom maar rap weer, we missen u". Dat kwam keihard binnen."

De volgende dag ging Remue naar de arbeidsgeneesheer om te zeggen dat zijn ziekteverlof afliep. Hij keerde terug naar de Cel, om er nooit meer weg te gaan.