Is het Prinsessenhof in Merchtem vernoemd naar een prinses die dringend naar het toilet moest?

De naam intrigeert ook oud-burgemeester Eddy De Block. "Ik heb onlangs nog een bezoek gebracht aan de vroegere eigenaar, Eugène", zegt hij. "Het onderwerp kwam ter sprake, dus vroeg ik of hij het wist." 

"Eugène vertelde dat prinses Clementine er in 1901 met paard en kar is gepasseerd", legt De Block uit. "Blijkbaar moest de prinses dringend haar behoefte doen. Ze is dan met haar lakeien naar het hof gekomen om naar het toilet te gaan. Het zal wel de grote boodschap geweest zijn. Plassen kon ze immers gewoon langs de kant van de weg, want Merchtem was in die tijd nog lang niet zo bebouwd als nu."

Oud-burgemeester De Block heeft in zijn kindertijd nochtans altijd het verhaal over de prinsessenbonen gehoord. "Dat leek me altijd al weinig realistisch", zegt hij. "Volgens mij werden hier andere dingen gekweekt dan boontjes." Voor Eddy De Block is het dus duidelijk: het Prinsessenhof ontleent zijn naam aan de toiletbehoeften van prinses Clementine.

Met die versie van de feiten is Paul Van Den Eynde, ook oud-politicus in Merchtem, het niet eens. "Mij hebben ze altijd verteld dat de naam niets te maken heeft met Clementine, maar wel met prinses Margaretha", zegt Van Den Eynde overtuigd. 

En dan is er nog Jeanne, die vlak naast het Prinsessenhof woont. "Het ging wel degelijk om prinses Clementine", zegt Jeanne. "Maar het toiletbezoek was maar bijzaak. De prinses is hier moeten stoppen omdat haar paarden te eten nodig hadden. Ze zag hier een boerin brood bakken en ze heeft dan gevraagd of haar paarden ook wat mochten."

Evenveel mensen als geruchten dus. Welke versie is nu de juiste? Om dat te weten, kan het belangrijk zijn om te weten waarom überhaupt een prinses door Merchtem reed. "Onze gemeente is altijd al drukbezocht geweest", zegt De Block. "In de middeleeuwen waren we op een bepaald moment zelfs belangrijker dan Brussel."

"Dat kwam door onze vrije handel", legt De Block uit. "Merchtem was de eerste gemeente waar mensen goederen konden kopen en verkopen zonder dat ze accijnzen moesten betalen."

De prinses koos dus misschien wel voor een tussenstop in Merchtem toen ze van Antwerpen naar Brussel ging, denkt De Block. "Zeker is dat hier in 1901 een prinses is geweest", zegt hij. "Er is namelijk een foto van genomen. Die is waarschijnlijk genomen door een ander lid van de koninklijke familie. In die tijd kon niet zomaar iedereen foto's maken."

"Onder de foto is duidelijk te lezen dat hij op 25 juni 1901 is gemaakt", zegt hij. "De naam 'Clementine' staat er ook op. De prinses heeft haar naam trouwens zelf op het blad geschreven. Nadien is ze nog eens teruggekomen om het te bezorgen aan de boerin van wie ze brood had gekocht."

Er is nog meer: een krantenartikel en een zelfgeschreven brief wijzen ook in de richting van prinses Clementine. In het krantenartikel staat het bezoek van de prinses aan Merchtem beschreven. De brief heeft Clementine zelf ondertekend. 

Het Prinsessenhof lijkt zijn naam dus te danken aan prinses Clementine. Wie was zij eigenlijk? Met die vraag kunnen we terecht bij Cathérine Vandoorne en Evelien Van Malderen van het Radio 2-programma Royaltea. "Een interessant figuur", zeggen ze. "Al hebben wij toch ook wat naslagwerken moeten raadplegen, want veel wisten we nog niet over Clementine."

"Ze was de jongste dochter van koning Leopold II en koningin Marie-Henriëtte", zegt Cathérine. "Clementine is geboren in 1872. Haar geboorte is eigenlijk een mirakel, want de relatie van haar ouders zat niet goed. Het koppel had al 2 dochters en een zoon, prins Leopold. De troonopvolging was dus verzekerd en nog een extra kind was niet nodig."

Toen overleed de prins. Er moest dus nog een zoon geboren worden, die later koning zou worden. "De koning en koningin probeerden het dus nog eens", gaat Evelien voort. "Maar Marie-Henriëtte beviel van een meisje, Clementine. Dat was een grote ontgoocheling voor haar ouders."

"Zo heeft Clementine een erg eenzame jeugd gehad", zegt Cathérine. "Haar zussen trouwden jong en zij bleef al snel achter met een afstandelijke vader en een dominante moeder." 

Toen haar moeder stierf, kreeg Clementine wat meer aanzien binnen het hof. "Zij werd de First Lady van het paleis", legt Cathérine uit. "Clementine kreeg een eigen appartement en een eigen koets. In 1901 was ze 29 en moest ze regelmatig op koninklijk bezoek."

"Het lijkt dus wel plausibel dat ze op die beruchte 25e juni in Merchtem was met haar koets en even moest stoppen voor een toiletbezoek", aldus Cathérine. Als dat klopt, is de kans groot dat de Merchtemnaren haar bezoek nadien wilden eren door het hof naar de prinses te vernoemen. "Clementine was populair", zegt Evelien. "Onder de elite werd bijna gevochten om haar hand."

Clementine heeft haar naam dan ook verleend aan heel wat plaatsen in Vlaanderen. "Denk maar aan de Prinses Clementinalaan in Gent of Villa Clementine in Tervuren", zegt Cathérine. "Het zou dus best kunnen dat Merchtem in dat rijtje past."

Wat de reden van haar bezoek aan de boerderij in Merchtem ook was, de prinses zal zich in ieder geval een hoedje hebben geschrokken, denkt Danny Lamarcq. Hij schreef het boek 'Het latrinaire gebeuren. De geschiedenis van het W.C.'. 

"Een prinses was in die tijd wel iets beters gewend dan de voorzieningen die de gemiddelde boerderij voorzag", zegt Lamarcq. "Wie op het platteland woonde, deed toen zijn behoefte op een plank boven de beerput. Die lag meestal naast de stal."