In het Nederlandstalige onderwijs zijn er meer dan 3.700 voltijdse leerkrachten te kort. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek van het departement Onderwijs. Vooral in Brussel en Halle-Vilvoorde nijpt het tekort. Een verklaring zoekt bevoegd minister Zuhal Demir (N-VA) vooral bij de 'nieuwe' taakinvulling van leerkrachten, die haar voorganger Ben Weyts (N-VA) nog doorvoerde. "Leerkrachten moeten doen wat ze het best kunnen: lesgeven", aldus Demir.
Meer dan 3.700 voltijdse leerkrachten te kort in Nederlandstalig onderwijs: "Leraren moeten doen wat ze het best kunnen: lesgeven"
Het is geen verrassing: het lerarentekort is en blijft groot. Dankzij een nieuw onderzoek van het departement Onderwijs weten we nu ook exact hoeveel voltijdse leraren er te kort zijn, en dat zijn meer dan 3.700 voltijds equivalenten.
Vooral in de grootsteden is er sprake van een "precaire situatie" volgens bevoegd minister Zuhal Demir (N-VA). In Brussel ontbreekt in het basisonderwijs zo'n 10 procent van het lerarenkorps, in het secundair iets meer dan 7 procent. En ook het arrondissement Halle-Vilvoorde krijgt zijn vacatures verre van ingevuld. In het lager onderwijs zoeken ze nog 180 leraren die voltijds voor de klas willen staan, in het middelbaar nog 161.
Antwerpen en Gent vervolledigen de top 4, want daar missen ze telkens zo'n 4 procent van hun team.
Wat is een voltijds equivalent in het onderwijs?
Een leerkracht die voltijds aan het werk is, geeft zo'n 20 tot 24 uren les per week. Tijdens die lesuren staat hij 50 minuten voor de klas. De lestijd wordt aangevuld met een bepaald aantal uren om taken en toetsen op te stellen, te verbeteren en lessen voor te bereiden. Vergeet daarbij ook niet de vergaderingen, oudercontacten, administratie, toezichturen, deliberaties, etc.
Maggy Vankeerberghen is coördinerend directeur van scholengroep UNIK, gelegen in de "moeilijke" regio Halle-Vilvoorde, en ze schrikt niet van de cijfers.
"Elk jaar opnieuw is het moeilijk om collega's te vinden. We zitten met dezelfde moeilijke context als Brussel, want elk jaar starten er minder Nederlandstalige leerlingen. Zelfs in het secundair zitten we met leerlingen die de leerkracht niet begrijpen", legt ze uit in De Ochtend op Radio 1.
Momenteel zoekt ze nog 15 leerkrachten voor komend schooljaar, dat over een week start. "Voor levensbeschouwelijke vakken en theoretische vakken voor beroepsonderwijs blijven de vacatures openstaan. En Frans staat ook hoog op de lijst."
115.000 lesuren zonder les?
Reden voor het tekort is volgens Demir voornamelijk de invulling van het beroep. "Te vaak staan leerkrachten niet voor de klas. Tijdens de lesuren zijn ze bezig met andere activiteiten, die vaak ook kunnen worden opgevangen door andere medewerkers."
En ook dat is concreet becijferd: leerkrachten besteden meer dan 115.000 lesuren aan andere taken dan lesgeven.
In het basisonderwijs verschuift die lestijd vooral naar "ondersteunende kerntaken van de leraar", wat zoveel betekent als lessen voorbereiden en taken en toetsen verbeteren. Ook de aanvangsbegeleiding neemt wat tijd in beslag: een meer ervaren leerkracht neemt dan een startende collega onder zijn hoede in het begin van de loopbaan.
Een leerkracht moet lesgeven, want dat kan hij het best en doet hij het liefst
Minister voor Onderwijs Zuhal Demir (N-VA)
Leerkrachten die in het secundair lesgeven, zien hun lesuren wegstromen naar "bijzondere pedagogische taken". Denk aan bijscholingen en pedagogische studiedagen, maar ook ICT, de schoolbibliotheek openhouden of schooluitstappen voorbereiden.
"Heel wat ondersteuning is nuttig en helpt het leven van leerkrachten makkelijker te maken. Dat houdt hen langer aan boord en helpt het lerarentekort dus op lange termijn", zegt Demir. "Het zijn voor de duidelijkheid ook taken die binnen de schoolomgeving moeten gebeuren, maar het is wel belangrijk om het debat te voeren: wat komt de kerntaak van een leerkracht ten goede en wat niet?"
Voor Demir is het duidelijk: een leerkracht moet lesgeven, want dat kan hij het best en doet hij het liefst.
Nood aan degelijk middenkader
Directrice Vankeerberghen kan zich vinden in Demirs kritiek, maar pleit dan wel voor een duidelijk en degelijk middenkader voor de andere taken die nu bij de leerkrachten liggen. Momenteel is dat er niet.
Om die extra taken op te vangen, "creëren" scholen dan maar zelf uren en functies, die ten koste gaan van lesgeven. Als voorbeeld geeft ze de functie van een leerlingbegeleider: "Iedere ouder zal weten dat er een leerlingenbegeleider is op school, maar die functie is eigenlijk gecreëerd door de scholen zelf. Een leerkracht die zich daarin heeft bijgeschoold en gespecialiseerd, wordt dan op die functie gezet."
Jaar na jaar zijn de lesuren gereduceerd, terwijl er heel veel andere kerntaken zijn bijgekomen die niet erkend worden
Maggy Vankeerberghen, coördinerend directeur van scholengroep UNIK
Wat het lesgeven betreft, wijst Vankeerberghen naar het aantal lesuren dat de afgelopen jaren is afgenomen. "Vroeger hadden leerkrachten veel meer lesuren. Jaar na jaar zijn die gereduceerd, terwijl er heel veel andere kerntaken zijn bijgekomen die niet erkend worden."
Het is aan dat kerntakenpakket dat de minister de komende maanden wil sleutelen binnen sociaal overleg, zodat het beroep van een leerkracht weer aantrekkelijker wordt.
"We kunnen blijven zeggen dat we het leerkrachtentekort moeten oplossen, maar het moet ook gebeuren. Het zal een werk van lange adem worden, want de hervorming moet grondig gebeuren zodat leerkrachten voor de klas kunnen staan en daar ook blijven", besluit Demir.
Leerkrachten besteden steeds minder tijd aan lesgeven: "Er zijn heel veel taken bijgekomen"
