In Eindhoven is afgelopen nacht -0,3 graden aan de grond gemeten, goed voor de eerste vorst van het najaar in Nederland. Gemiddeld valt die pas op 28 september. Ook in België beleven we momenteel koele nachten.
Ruim maand vroeger dan normaal: eerste vorst aan de grond van het najaar gemeten in Nederland
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Dat het afgelopen nacht aan de grond heeft gevroren in Eindhoven, heeft te maken met verschillende factoren. "De atmosfeer was rustig, er was een hogedrukgebied en er was kou aanwezig op hoogte. Dat is ook toeval, maar het is uitzonderlijk voor deze tijd van het jaar", vertelt meteoroloog Donny de Koning van Weerplaza aan de NOS.
Grondvorst?
Bij vorst aan de grond koelt de grond af tot onder het vriespunt. Het gaat om een andere waarde dan de meer gebruikte referentiewaarde onder thermometerhut. Een weerhut staat op anderhalve meter hoogte boven gemaaid gras, en de temperaturen zijn er iets minder extreem dan op de grond.
Grondvorst kan optreden zonder dat het vriest in de weerhut, zonder dat er dus luchtvorst is. Dat komt omdat de grond meer is blootgesteld aan de open omstandigheden. Grondvorst kan schadelijk zijn voor planten, en kan gladde plekken op de weg veroorzaken.
Ook frisse nachten in België
Ook in België zijn de nachten momenteel fris. Komende nacht kan het kwik op de hoogste toppen van de Hoge Venen zakken tot 2 graden, en mogelijk zelfs nog ietsje dieper, zegt het KMI. Het gaat dan over de waarden onder thermometerhut. De specifieke temperaturen aan de grond kunnen dus eventueel flirten met het vriespunt.
De voorbije nacht zakte het kwik in het meetstation van Mont Rigi, op een van de hoogste toppen van de Hoge Venen, tot 7,2 graden. Dan werd het volgens het KMI frisser in Beitem, West-Vlaanderen, met een dip naar 5 graden.
Op Twitter wordt overigens melding gemaakt van de eerste grondvorst van het najaar in de buurt van Brugge (-1,2 graden Celsius op 10 centimeter), maar dat gaat dus niet om officiële cijfers van het KMI. De temperatuur onder thermometerhut, die doorgaans wat hoger ligt, zou er op 3,3 graden Celsius gestrand zijn.
Koude lucht zakt (en er zijn factoren die dat kunnen vergemakkelijken)
De frisse nachten (vorige nacht en de komende) hebben ook in België te maken met een koele bovenlucht, hogedrukweer en weinig beweging in de atmosfeer. Vanmorgen was het bijvoorbeeld zo goed als windstil. Door deze factoren samen kan de koude makkelijker 'neerdalen' tot op de grond (komende nacht zou er misschien iets meer wind kunnen zijn, red.). Het mag uiteraard ook niet bewolkt zijn.
Een andere factor die kan meespelen, is de ligging. Als een bepaalde plek in een ingesloten dal ligt, kan de koude zich daar opstapelen zoals in een badkuip. Koude lucht is zwaarder en zakt naar beneden.
Zo'n plek waar het om die reden vaak nog extra koud wordt, is Bütgenbach in de Oostkantons. Daar vroor het midden juni 2023 nog tot -0,4 graden (onder thermometerhut), toen er nochtans een hittegolf was in België. De plek wordt door sommigen een "koudegat" genoemd, of het Siberië van België.
Los van de grondvorst: de eerste 'echte vorst' onder thermometerhut valt de laatste jaren gemiddeld steeds later door de klimaatopwarming. Ex-VRT-weerman Frank Deboosere geeft op zijn website mee dat die dag vorig jaar op 21 november viel. Het jaar daarvoor was dat pas op 8 december.
