Hoe De Bleeker de neergang van Open VLD niet kon keren: "Poten onder stoel van voorzitter wegzagen, daar zijn sommigen goed in" 

Halfweg mei klonk ze nog strijdvaardig, de voorzitter van Open VLD, Eva De Bleeker: "Het voorzitterschap duurt 4 jaar. Ik doe die periode uit", zei ze in een interview met De Tijd. Amper 3 maanden later kondigt ze vandaag toch haar vertrek aan.

Interviews voor de camera's van VRT NWS geeft ze niet. Een filmpje op YouTube en een interview met Het Laatste Nieuws is haar enige communicatie. Alleen lekte het nieuws over haar vertrek voortijdig uit. "Het doet toch de wenkbrauwen fronsen dat het haar zelfs niet gegund werd om deze exit zelf aan te kondigen", zegt politicoloog Nicolas Bouteca (UGent) daarover.

"Het begon persoonlijk zwaar te wegen op haar", zegt columnist Noël Slangen, die eerder communicatieadviseur was bij Open VLD. "Zij zag nog weinig perspectief. Ik denk dat ze er tegenop zag om nog eens geconfronteerd te worden met een moeilijke peiling."

Annemie Neyts was zelf voorzitster van de partij in de jaren 80 en zat later in verschillende regeringen voor Open VLD. Ook zij uit vandaag kritiek op "partijleden die er een handje van weg hebben om de poten onder de stoel van een voorzitter kapot te zagen". "Dit berokkent ons grote schade en zal ons geen goed doen, in tegenstelling tot wat diegenen denken die hier naarstig aan gewerkt hebben." 

Zelf noemt ze Frédéric De Gucht niet bij naam. De Gucht wordt genoemd als gedoodverfde opvolger van De Bleeker en stak die ambitie de laatste maanden niet onder stoelen of banken. "Ik heb gelezen wat hij allemaal meent te moeten zeggen over haar. Ik vind dat beneden alles dat men dat soort commentaar geeft", zegt Neyts.

Ze hoopt dat er nog andere kandidaten opstaan bij de voorzittersverkiezingen. De eerste ronde daarvoor staat gepland op 17 oktober, met een eventuele 2e ronde op 24 oktober. 

De aankondiging van het vertrek van De Bleeker komt bijna exact een jaar na haar verkiezing als voorzitter, op 2 dagen na. "Toen werd dat gezien als een soort opgestoken middelvinger van de leden naar de generatie rond Alexander De Croo", zegt Slangen.

De Bleeker was tussen 2020 en 2022 staatssecretaris van Begroting in de regering-De Croo, en moest opstappen na een inhoudelijk dispuut met hem over de begroting. De Croo moest na de verkiezingen in juni door het stof en nam samen met het voltallige partijbestuur ontslag. "Daardoor werd de voorzittersverkiezing een soort 'rancune'-verkiezing", zegt Slangen. In sommige media kreeg De Bleeker zelfs het label 'martelares' opgeplakt. 

Maar De Bleeker kon die rol niet waarmaken, zeggen verschillende waarnemers. "Communicatie was niet haar sterkste punt", zegt politicoloog Nicolas Bouteca. "Dat bleek bijvoorbeeld in verkiezingsdebatten in aanloop naar de lokale verkiezingen in oktober."

Bouteca verwijst ook naar een bericht op X waarin De Bleeker het idee van Elon Musk leek te steunen om overheidspersoneel te vragen wat ze de afgelopen week deden. "Gewoon gezond verstand", schreef De Bleeker daarover. Later trok ze het bericht in en moest ze verduidelijken dat ze "geen fan van Musk" is. 

Tegelijk bleef de 'oude garde' van de partij steeds aanwezig tijdens het voorzitterschap van De Bleeker. Na een desastreuze peiling bij HLN stelde De Bleeker in maart bijvoorbeeld een groep van 10 aan, waarin naast een nieuwkomer als Kjell Van der Elst ook ex-voorzitters Alexander De Croo, Egbert Lachaert en Bart Somers zaten. 

"Het gemakkelijkste argument dat je nu kan gebruiken tegen Open VLD is dat het nog altijd de partij is van figuren als De Croo en Vincent Van Quickenborne. Anderzijds zijn dat mensen met enorme ervaring", zegt Bouteca. "Van Quickenborne kan een begroting lezen en kan daardoor inhoudelijk de regering-De Wever bekritiseren vanuit de oppositie. Maar doordat Open VLD zo lang zelf bestuurd heeft, is die kritiek minder geloofwaardig", zegt Bouteca ook. 

Is die stempel van 'oude garde' ook geen probleem voor Frédéric De Gucht, die al maanden genoemd wordt als mogelijke opvolger van De Bleeker? De Gucht is namelijk de zoon van liberaal boegbeeld en oud-voorzitter Karel De Gucht.

"Hij is niet alleen meer de zoon van zijn vader", zegt Bouteca. "Frédéric De Gucht heeft zelf een serieus bedrijf geleid", verwijst de politicoloog naar het glasverwerkend bedrijf Sprimoglass, waar De Gucht tot voor kort CEO was. "Zo'n ondernemersprofiel is voor een liberale partij niet onbelangrijk."

Maar ook politiek liet De Gucht zich al opmerken. Als voorzitter van de Open VLD-afdeling in Brussel heeft De Gucht ook bewezen dat hij "voet bij stuk kan houden", zegt Bouteca. Frédéric De Gucht reageert vandaag trouwens zelf niet, schrijft hij op X. "Het gaat vandaag niet over mij. Politiek is ploegsport", klinkt het daar. 

Fundamenteler is de vraag of er nog ruimte is voor Open VLD, naast partijen als N-VA die minstens op economisch vlak nauw aansluiten bij de liberalen. "Tegelijk moet de voorzitter van Open VLD ook opboksen tegen een figuur als Georges-Louis Bouchez, de voorzitter van de MR", zegt Bouteca. Die geeft nu aan dat de Franstalige liberalen bij de volgende verkiezingen in Vlaanderen lijsten willen indienen. 

"Op dit moment heeft de Open VLD het heel moeilijk om het verschil te maken met de regering-De Wever", zegt Bouteca. In die regering zitten zowel de N-VA als MR. "Denk maar aan de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd en de lijststem die wordt afgeschaft. Dat zijn liberale symbolen die nu worden gerealiseerd. Waarom moet je nog een aparte partij hebben als je het eens bent met de regering?"

"En MR-voorzitter Bouchez is zeer populair, ook in Vlaanderen. Waar ga je het verschil maken?", vraagt Bouteca zich af. "Of er nog plaats is voor Open VLD, zal sterk afhangen van de nieuwe voorzitter, en de vraag of die charismatisch en communicatief sterk genoeg is."