De Republikeinse meerderheid in Texas heeft de hertekening van de kieskaarten goedgekeurd. De stemming werd enkele weken uitgesteld, omdat de Democratische parlementsleden de staat uit protest ontvlucht waren. Met de nieuwe kieskaarten kunnen de Republikeinen 5 extra zetels behalen in het Huis van Afgevaardigden bij de tussentijdse verkiezingen volgend jaar. Toch lijkt de 'kieskaartenoorlog' nog niet voorbij.
Republikeinen in Texas keuren hertekende kiesdistricten goed, maar 'kieskaartenoorlog' nog niet voorbij
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
Het parlement van Texas keurde de wet over de nieuwe kiesdistricten gisterenavond goed. Met de nieuwe indeling van de kiesdistricten hopen de Republikeinen hun greep op het Huis van Afgevaardigden te verstevigen. Texas is met 38 zetels na Californië (52 zetels) de staat met de meeste zetels in het Huis. Van die 38 zetels zijn er momenteel 25 in handen van de Republikeinen.
Door de kieskaarten te hertekenen - ook wel gerrymandering genoemd - kunnen de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen volgend jaar tot 5 extra zetels krijgen, waardoor de partij dan 30 van de 38 zetels zou bezitten. President Trump had gevraagd om de hertekening, want op die manier kan hij zijn meerderheid in het Congres behouden.
Wat is gerrymandering?
In het Amerikaanse kiessysteem kiest elk district 1 afgevaardigde: wie de meeste stemmen haalt, wint de zetel (winner-takes-all principe). Er is dus geen evenredige verdeling van alle stemmen in een staat. Dat betekent dat het tekenen van de kiesdistricten in grote mate bepaalt hoeveel zetels een partij kan winnen. Als een staat bijvoorbeeld 60 procent Democratische kiezers heeft en 40 procent Republikeinse kiezers, kan het zijn dat - afhankelijk van de grenzen van de districten - er toch meer Republikeinse afgevaardigden verkozen worden.
Omdat de bevolking steeds verandert, worden districten om de 10 jaar aangepast in de 'decennial census'. Het is de bedoeling dat de districten op die manier representatief en accuraat blijven. Zo moeten districten onder meer de gemeenschappen met gedeelde belangen en kenmerken bij elkaar houden en mogen ze de stemkracht van minderheidsgroepen niet verminderen.
Gerrymandering is het manipuleren van dit hertekeningsproces om een partij of bevolkingsgroep te bevoordelen of juist te benadelen. Twee veelgebruikte tactieken zijn:
Cracking: een groep kiezers met dezelfde voorkeur of van dezelfde etnische groep verspreiden over meerdere districten zodat ze nergens een meerderheid hebben.
Packing: juist zoveel mogelijk van die kiezers in één district concentreren, zodat ze daar ruim winnen, maar elders weinig invloed hebben.
Dat leidt tot heel vreemde kaarten, waarin districten de meest vreemde vormen hebben. In 1812 liet gouverneur Elbridge Gerry van Massachusetts een district tekenen dat zo kronkelig was dat het op een salamander leek. De pers noemde het spottend een "Gerry-mander" en zo werd de term gerrymandering geboren.
De stemming over de hertekening werd een tijdje stilgelegd door de Democratische parlementsleden in Texas. Zij deden toen een walk-out uit het parlement en verlieten zelfs de staat. Op die manier kon er niet gestemd worden over het voorstel, want daarvoor moeten er minstens 2/3e van de parlementsleden aanwezig zijn.
2 weken lang hielden de Democraten dat vol, maar eerder deze week keerden ze toch terug. Er moest immers ook gestemd worden over andere dossiers zoals de noodhulp aan overstromingsgebieden.
De Democratische parlementsleden die terugkeerden naar het parlement werden door de Republikeinen onmiddellijk onder toezicht van de politie geplaatst. Daardoor konden ze het parlement niet verlaten zonder politietoezicht. Enkele parlementsleden weigerden dat en brachten de nacht door in het parlement. Dat hield de Republikeinen niet tegen om de wet goed te keuren.
Domino-effect
De hertekening in Texas lijkt een domino-effect te veroorzaken, want nu willen Democraten in Californië ook hun kiesdistricten hertekenen. Dat zou hen 5 extra zetels in het Huis kunnen opleveren, waarmee de balans terug in evenwicht komt. In Californië ligt het hertekenen van de kiesdistricten echter veel moeilijker. Normaal gezien gebeurt dat namelijk door een onafhankelijke commissie, net om politieke inmenging te voorkomen.
Gouverneur van Californië Gavin Newsom wil nu via een speciale verkiezing de macht om kiesdistricten te hertekenen tijdelijk teruggeven aan het staatsparlement, waar de Democraten de overgrote meerderheid hebben. Newsom zei dat hij de speciale verkiezing alleen zou houden als Texas hun kieskaarten gaat hertekenen. Zijn plan wordt geprezen door heel wat vooraanstaande Democraten, waaronder zelfs oud-president Barack Obama.
Nu Texas de hertekening daadwerkelijk heeft goedgekeurd, is het af te wachten of Californië zal volgen. Newsom lijkt vastberaden. Op X post hij "Het spel begint, Texas".
