Bij de volgende verkiezingen zal een kandidaat die hoger op een kieslijst staat niet meer kans maken om verkozen te geraken dan iemand die helemaal onderaan prijkt. Dat is althans de bedoeling van een hervorming die de regering wil doorvoeren. "De invloed van de particratie zal een flink stuk verminderen."
Meer macht voor de kiezers, minder voor de partijen: regering zet eerste stap in hervorming kieslijsten
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Wie vorig jaar ging stemmen, kreeg per partij een lange lijst met kandidaten. De volgorde waarin die opgelijst staan, maakt wel degelijk verschil.
Hoe hoger je op een lijst staat, hoe meer je als kandidaat kan profiteren van een lijststem. Die komen van mensen die niet op een persoon stemmen, maar het bolletje bovenaan kleuren en dus voor de partij in zijn geheel kiest.
Gedaan met onverkiesbare plaatsen
Die lijststemmen worden verdeeld onder kandidaten die niet genoeg voorkeurstemmen hebben om rechtstreeks verkozen te zijn. En die verdeling gebeurt in de volgorde van de lijst. Wie hoog staat, heeft dus veel meer kans om in het parlement te geraken.
De volgorde die de partij vastlegt is zo bepalend dat meestal gesproken wordt over "verkiesbare", hoog op de lijst, en "onverkiesbare", in het midden en onderaan, plaatsen.
Maar de regering wil daar komaf mee maken en de lijststem "neutraliseren". Dat is al afgesproken tijdens de regeringsonderhandelingen. Met een wetsvoorstel van N-VA parlementslid Eva Demesmaeker is nu een eerste stap gezet.
Minder particratie
"Partijen gaan zo minder kunnen sturen", legt ze uit op Radio 1. "De invloed van de particratie zal een flink stuk verminderen."
Demesmaeker hackte bij de vorige verkiezingen zelf het systeem door vanaf de 7e "onverkiesbare" plaats verkozen te geraken. Ze behaalde meer voorkeurstemmen dan 3 kandidaten boven haar.
Parlementslid Eva Demesmaeker (N-VA) legt de hervorming van de kieslijsten uit
Als de nieuwe regels er komen, hoopt ze dat dat in de toekomst geen uitzondering meer zal zijn.
Volgens Demesmaeker kan je je als parlementslid zonder de invloed van de lijststem onafhankelijker van de partij opstellen. "Ik merk dat ik binnen de partij kan zeggen wat ik denk. Zonder in mijn achterhoofd te moeten houden: oei zal dat een invloed hebben op de plaats die ik volgende keer krijg."
Meer vrouwen
De hervorming zou wel degelijk een grote impact hebben. Van de 150 federale parlementsleden zouden er vandaag 22 niet verkozen zijn als de lijststem bij de vorige verkiezingen al geneutraliseerd was.
Mensen kiezen dus wel voor vrouwen, maar de partij kiest daar soms anders
Eva Demesmaeker (N-VA)
"De berekening leerde ons ook dat er veel meer vrouwen verkozen zouden zijn. Mensen kiezen dus wel voor vrouwen, maar de partij kiest daar soms anders", aldus Demesmaeker. "Sommige partijen vragen om genderquota, maar door het neutraliseren van de lijststem zullen er vanzelf meer vrouwen verkozen worden. En niet omwille van een bepaalde regel, maar omdat de kiezer het zo wil."
De hervorming zal gelden bij de federale en Europese verkiezingen. Bij de lokale verkiezingen is de lijststem al geneutraliseerd. Of dat ook bij de Vlaamse verkiezingen het geval zal zijn, is een zaak voor de Vlaamse regering.
