Daling aantal knijten langs Schelde grootst in herstelgebieden: "Bewijs dat genomen maatregelen werken"

De voorbij jaren waren er geregeld klachten over knijtenplagen in gebieden langs de Schelde. Inwoners van onder meer Gentbrugge, Schellebelle, Hamme en Temse hadden geregeld last van de venijnige steken van die knijten. In Schellebelle, Hamme en Temse wezen inwoners naar de nieuwe natuurgebieden die gecreëerd waren in het kader van het Sigmaplan. Het Scheldewater kreeg er weer de ruimte om schorren en slikken te vormen. En dat is bij uitstek de biotoop voor die vervelende knijt.

Om de overlast te kunnen opvolgen, moeten er cijfers beschikbaar zijn. Daarom volgt onderzoeker Tom Maris van de Universiteit Antwerpen (UA) de knijtenpopulatie op met knijtenvallen. Daaruit blijkt dat er langs de hele Schelde dit jaar minder knijten worden gevangen, maar de daling is het grootst in de herstelgebieden in Temse, Hamme en Schellebelle.

In het natuurgebied Groot Schoor in Hamme lag de piek van de gevangen knijten in 2024 op 2.652 knijten, dit jaar ligt die op 1024. In het gebied Klein Broek in Temse vinden we gelijkaardige cijfers: maximum 2.112 knijten in 2024, 872 in 2025. Telkens dus meer dan een halvering. Het spectaculairste resultaat komt van het gebied Wijmeers in Wichelen: maximum 4.504 knijten in 2024, 359 in 2025. Dat is een terugval met ruim 92 procent op een jaar.

Ter vergelijking cijfers van een gebied waar geen herstelmaatregelen zijn genomen: In Sint-Amands (provincie Antwerpen) werd vorig jaar een piek gemeten van 2.348 knijten, dit jaar 1.920. Ook hier zien we dus een daling van het aantal gevangen knijten, maar die daling is veel minder uitgesproken dan in de 3 herstelgebieden.

Om hun eitjes te leggen, houden knijten van slib dat wel regelmatig onder water staat, maar niet constant. Ze hebben ook liefst niet te veel stroming. Ze houden ook niet van begroeiing. Bij de aanleg van de herstelgebieden in Temse, Hamme en Schellebelle werden dus de vrijwel ideale omstandigheden gecreëerd: er groeiden nog nauwelijks planten op de nieuwe moddervlakten langs de Schelde en in eerste instantie was er ook te weinig stroming.

Daarom liet de Vlaamse Waterweg vloedgeulen graven, zodat het water sneller in en uit het gebied kan stromen. Door die verbeterde afwatering, worden de slikken ook sneller ingenomen door planten om te evolueren naar een begroeide schor. En dat is een biotoop die knijtenlarven veel minder verkiezen.

Onderzoeker Tom Maris: "In de herstelgebieden is er hard gewerkt aan het gezond krijgen van het ecosysteem. Wanneer het ecosysteem beter in evenwicht is, zullen er ook minder knijten zijn. En dat is ook wat we momenteel waarnemen. Langzaam evolueren die gebieden naar begroeide schorren, naar systemen met meer predatoren (dieren die knijten en knijtenlarven eten, nvdr). En dan neemt van nature het aantal knijten weer af."

Predatoren die het gemunt hebben op knijten en knijtenlarven zijn onder meer vissen, eenden, zwaluwen, vleermuizen, en spinnen. Eenden bijvoorbeeld zeven de modder in de slikken op zoek naar de larven. Nu de herstelgebieden zich volop ontwikkelen, vinden ook de dieren steeds meer hun weg naar die gebieden.

Tom Maris: "We hebben daar aanwijzingen voor, maar we hebben nog niet alles kunnen meten. Zo'n monitoring is zeer arbeidsintensief. We weten dat er veel begrazing is geweest door eenden, ook deze winter. En als er in de winter veel larven worden opgegeten, zullen die in het voorjaar ook niet ontwikkelen tot volwassen knijten."