Strijdende partijen en milities in Oost-Congo begaan "mogelijk oorlogsmisdaden en doen aan groepsverkrachtingen, executies en ontvoeringen". Dat meldt Amnesty International over de M23-rebellen, gesteund door Rwanda én over de Wazalendo-patriotten die voor Congo vechten. Ondanks een vredesdeal tussen Congo en Rwanda blijft het geweld tegen de burgers in Oost-Congo toenemen. Mensenrechtenorganisaties eisen dat Congo en Rwanda de misdaden bestraffen.
Gefaalde vredesdeal in Oost-Congo? Geweld tegen burgers laait op met "groepsverkrachtingen en executies"
Emilie Joubert
Gepubliceerd:
Op 27 juni sloten Congo en Rwanda een vredesdeal onder toeziend oog van onderhandelaars uit Qatar en de VS. Op 19 juli ondertekenden ook de M23-rebellen, die gesteund worden door Rwanda, een beginselverklaring voor vrede met Congo.
Twee maanden later lijkt er niet veel van de deals in huis te zijn gekomen: het geweld in Oost-Congo blijft, vooral in provincies Noord- en Zuid-Kivu, toenemen. Volgens Human Rights Watch zouden de M23-rebellen in juli minstens 140 mensen gedood hebben in Oost-Congo.
Zo getuigt een vrouw hoe ze een militant van M23 haar man met een machete zag vermoorden. Daarna moest ze met zo'n 70 vrouwen en kinderen een hele dag stappen naar de oever van een rivier. "Ze droegen ons op om te gaan zitten aan de rand. En dan openden ze het vuur." De vrouw overleefde het omdat ze - zonder geraakt te worden - in de rivier viel.
Schendingen van het internationaal humanitair recht
Amnesty International nam interviews af van 53 mensen ter plaatse. Uit hun getuigenissen blijkt dat meerdere strijdende groepen gruweldaden begaan die als oorlogsmisdaden bestempeld zouden kunnen worden.
Veertien slachtoffers van seksueel geweld uit Noord- en Zuid-Kivu getuigen in het rapport van Amnesty over groepsverkrachtingen. Acht van hen zouden verkracht zijn door de M23-rebellen, 5 door de Wazalendo-militanten en 1 door soldaten van het Congolese leger (FARDC).
Vrouwen en meisjes worden het zwaarst getroffen door dit conflict
Amnesty International
"Voor de vrouwen in het oosten van Congo is het nergens veilig; ze worden verkracht in hun huizen, op het veld of in de kampen waar ze onderdak zoeken", schrijft Amnesty. "Alle strijdende partijen moeten prioriteit geven aan de bescherming van burgers, onder wie vrouwen en meisjes, die het zwaarst door dit conflict worden getroffen."
M23 viel zeker 6 keer ziekenhuizen aan in Goma. Patiënten en zorgverleners werden ontvoerd of mishandeld. Er werd in de ziekenhuiskamers geschoten met gewonden en doden als gevolg. Ook journalisten en ngo-medewerkers worden geviseerd door M23. Getuigen vertellen hoe ze ontvoerd, ondervraagd en gemarteld werden.
Amnesty benadrukt dat veel van deze misdaden het internationaal humanitair recht schenden en mogelijk neerkomen op oorlogsmisdaden.
M23 en het conflict in Oost-Congo
Oost-Congo wordt al jarenlang geteisterd door geweld. In het gebied zijn een 100-tal gewapende milities actief, maar M23 is al jarenlang een van de meest beruchte.
Bij de oprichting van M23 in 2012 zou ook de Rwandese regering van Tutsi-president Paul Kagame betrokken zijn geweest. M23 wordt nog altijd gesteund door Rwanda.
In 2022 startte M23 vanuit de heuvels aan de grens met Rwanda en Oeganda een offensief, gericht op de controle van grond en vooral grondstoffen. Ze veroverden grote delen van het grondgebied ten noorden van Goma en nu zijn ze dus opnieuw in de stad en regio aanwezig.
Het conflict draait hoofdzakelijk rond 2 spanningen:
Een etnisch conflict: M23 zegt de belangen van de Tutsi-bevolkingsgroep te steunen, die volgens Rwanda wordt onderdrukt in Oost-Congo. Onder het mom van veiligheid heeft Rwanda de voorbije jaren steeds meer invloed gekregen in het grensgebied. President Kagame probeert de regering van de Congolese president Felix Tshisekedi te destabiliseren.
Grondstoffen: De bodem van Congo in het algemeen en Oost-Congo in het bijzonder is ontzettend rijk. Noord-Kivu staat bekend als een mijngebied: er zit goud en diamant in de grond, en ook tin, wolfraam en coltan, een belangrijke grondstof voor smartphones en computers. Iets waar de Amerikaanse president Donald Trump ook wel oor naar heeft.
De toekomst van de vredesdeals
Gezien de huidige situatie zal de beginselverklaring tussen M23 en Congo niet snel uitmonden in een concrete vredesdeal. Beide partijen beschuldigen elkaar er de voorbije dagen van het afgesproken staakt-het-vuren te schenden.
Katrien Vanderschoot, Afrikakenner bij VRT NWS, benadrukt dat het toch kan lukken. "Er zijn voorgangers bij wie het geslaagd is: kijk naar Liberia waar ook een lange bloedige oorlog gewoed heeft of Sierra Leone of Zuid-Afrika."
Om duurzame vrede te bereiken, zijn er 2 voorwaarden volgens Vanderschoot: "Er is een correcte bestraffing van misdadigers nodig én verzoening. En de basis van dit alles is een échte democratie waarin beleidsmakers verantwoording afleggen tegenover het volk."
Rechtvaardigheid en inspraak zijn daarbij dé sleutelwoorden. "Nu heerst er straffeloosheid, dat kan niet langer", stelt Vanderschoot. "Justitie zou de misdadigers moeten berechten en erop toezien dat de grond terug naar de oorspronkelijke bevolking gaat."
Toch zal het hoe dan ook veel tijd kosten. "Het vergt zelfbeschikking, een democratisch systeem dat niet etnisch of egoïstisch is en respect heeft voor de rechten van de mens: voor mannen én vrouwen. Ik blijf hopen dat er jonge voortrekkers zijn die de situatie zullen veranderen", besluit Vanderschoot.
Gisteren kondigde minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot in Congo aan dat hij het conflict opnieuw op de agenda van de Europese Raad zal zetten.
Amnesty International vraagt aan alle betrokken en onderhandelende partijen om de mensenrechtenschendingen onmiddellijk te stoppen. De onderhandelaars zouden bij elk volgend akkoord vooral het belang van de slachtoffers voor ogen moeten houden.
