Is vliegtuig goedkoper dan trein? Vaak wel, maar opletten met vergelijken van appelen met peren

Uit een Europese studie van milieuorganisatie Greenpeace blijkt dat het vliegtuig goedkoper blijft voor 54 procent van de 109 onderzochte internationale routes, in België geldt dat volgens Greenpeace zelfs voor 60 procent van de onderzochte routes.

Het grootste prijsverschil vanuit ons land heeft Greenpeace vastgesteld op het traject Madrid-Brussel: voor een reis op middellange termijn kost de trein 11,5 keer zoveel als het vliegtuig. Alleen kan je je afvragen in hoeverre zo'n vergelijking opgaat: met de trein ben je minstens ruim 12 uur onderweg op dit traject van 1.579 kilometer, met het vliegtuig is dat zo'n 2 uur en 30 minuten.

"Deze studie vergelijkt appelen met peren", zegt transporteconoom Wouter Dewulf (Universiteit Antwerpen). "Het is niet realistisch om niet-gebruikte treinroutes met het vliegtuig te vergelijken. Vrijwel niemand neemt de trein tussen Brussel en Madrid, behalve dan enkele reizigers die specifiek voor de trein kiezen omdat ze dat leuk vinden. Voor zakenreizigers is de trein op dit traject geen alternatief."

"Dat zal voor sommige klanten inderdaad een afweging zijn", erkent Joeri Thijs van Greenpeace België. "Maar ik weet dat er ook voor dergelijke trajecten vaker voor de trein wordt gekozen, onder meer in de academische wereld en de ngo-wereld."  

Wouter Dewulf vindt het ook niet correct dat de studie geen rekening houdt met een aantal kosten voor vliegtuigreizen. "Kosten voor zitplaatsselectie, bagage en transport naar een verafgelegen luchthaven worden niet in rekening gebracht."

Trajecten met elkaar vergelijken kan voor Dewulf wel als er een hogesnelheidstrein beschikbaar is als alternatief voor het vliegtuig. "Brussel-Lyon, Brussel-Marseille of Brussel-Londen bijvoorbeeld."

"Elke route waarop vliegen goedkoper is dan de trein, is een politieke mislukking", vindt Joeri Thijs. "In het regeerakkoord belooft de Arizona-regering om in te zetten op meer en betere Europese treinverbindingen en gezonde prijsconcurrentie op internationale routes. Hoog tijd om dat concreet te maken: treinreizen moet de goedkoopste en makkelijkste keuze worden, niet het laatste redmiddel."

Dewulf vindt het niet fair dat de studie alleen maar met de prijs rekening houdt. "Je moet ook rekening houden met de reistijd. Als je de reistijd per trein onder de 4 uur kan houden, is die trein een valabel alternatief voor het vliegtuig." Je kan je inderdaad afvragen of een zakenreiziger bereid zal zijn om in 8 uur naar Marseille te sporen.

"Het Europese belastingsysteem blijft de meest vervuilende manier van reizen bevoordelen, terwijl de klimaatcrisis steeds voelbaarder wordt met branden, hittegolven en droogtes", zegt Thijs van Greenpeace.

"Het is absurd dat je van Barcelona naar Londen kan vliegen voor 15 euro, terwijl de trein op dezelfde route tot 26 keer duurder is." Hij verwijst naar de Greenpeace-studie, waaruit blijkt dat een treinkaartje Londen-Barcelona tot 26 keer zo duur is als een vliegticket voor een reis op dezelfde dag.   

"Je moet alle externe kosten in rekening brengen", vindt Wouter Dewulf. "Dat zijn kosten voor de maatschappij die niet worden meegerekend." Dewulf heeft het dan bijvoorbeeld over de ruimte die een vervoermiddel in beslag neemt, geluidshinder, fijn stof of veiligheid. "Vliegtuigen veroorzaken veel geluidshinder bij het landen en opstijgen, maar niet eenmaal ze hoog in de lucht zitten. Maar een hogesnelheidstrein veroorzaakt tijdens de hele rit lawaai en een spoorlijn neemt ook veel ruimte in."

Onderzoek van het onderzoeks- en adviesbureau CE Delft in opdracht van de Europese Unie geeft aan dat de externe kosten voor luchtvaart, spoorwegen en busverkeer ongeveer even groot zijn. Die voor auto's en vooral motorfietsen zijn veel hoger. 

"De klimaatkosten van de luchtvaart zijn wel relatief groter", licht Dewulf toe. "Dat heeft te maken met de CO2-uitstoot." 

"De luchtvaart profiteert van oneerlijke belastingvoordelen, terwijl treinreizigers de rekening betalen", zegt Joeri Thijs. De sector betaalt ook geen kerosine-taks en geen btw op internationale tickets.

Wouter Dewulf nuanceert. "Voor vluchten binnen Europa zullen de gratis uitstootrechten vanaf 1 januari volgend jaar worden afgeschaft. Dat betekent dat luchtvaartmaatschappijen zullen moeten betalen voor de compensatie van hun uitstoot en dat die CO2-uitstoot voor 100 procent zal worden gecompenseerd." 

De milieuorganisatie roept de Europese Unie en de nationale overheden op om komaf te maken met subsidies voor de luchtvaart, een eenvoudig ticketsysteem voor de trein in te voeren en meer te investeren in openbaar spoorvervoer. Ze pleit voor de invoering van 'klimaattickets': betaalbare en eenvoudige tickets die geldig zijn op alle vormen van openbaar vervoer in een land of een bepaalde regio en over de grenzen heen.

Nog volgens Greenpeace betalen spoorwegmaatschappijen belastingen op energie, btw en vaak ook hoge rechten om over bepaalde spoortrajecten te mogen rijden. Wouter Dewulf ziet dat anders: "Spoorwegmaatschappijen zijn dikwijls niet efficiënt en worden vaak zwaar gesubsidieerd."