Wat als we onze medicijnen op diervriendelijkere manieren konden testen, en bijvoorbeeld geen ratten meer nodig hadden? De oplossing zou wel eens klein en glibberig kunnen zijn. Platwormen kunnen ons immers veel bijleren over hoe onze hersenen reageren op giftige stoffen. En dat is niet eens hun enige bijzondere talent.
Kunnen platwormen een alternatief zijn voor ratten als proefdieren? "Ze kunnen hun hele lichaam opnieuw aanmaken"
In nieuw Brits onderzoek naar het antipsychoticum haloperidol, dat gepubliceerd werd in het wetenschappelijke tijdschrift Pharmaceutical, werden platwormen ingezet. De onderzoekers maken zich sterk dat ze de eersten zijn om de diertjes in te zetten naar onderzoek met medicijnen.
Ze waren specifiek geïnteresseerd in de spierstijfheid en gevoelloosheid die al eerder waren geobserveerd bij ratten die haloperidol toegediend hadden gekregen. Maar, zo zeggen de farmacologen van de University of Reading, in dit geval kunnen die ratten gewoon vervangen worden door platwormen.
Zo zou de platworm Schmidtea mediterranea, een zoetwaterwormpje dat voorkomt in Zuid-Europa en Tunesië, misschien wel een oplossing kunnen zijn voor het leed van (sommige) proefdieren.
Van 1 naar 100 platwormen
Ook Karen Smeets, professor moleculaire toxicologie aan de UHasselt, gebruikt platwormen in haar onderzoek. Wat moeten we ons voorstellen bij zo'n diertje? "De platwormen die wij gebruiken, zijn zo'n halve centimeter tot een centimeter lang en bruinig van kleur", vertelt Smeets in De Wereld Vandaag.
"Wij gebruiken ze om de nadelige effecten van schadelijke stoffen en nano- en microplastics in kaart te brengen. Daarnaast doen we er ook onderzoek mee naar weefselregeneratie. Ze kunnen hun hele lichaam opnieuw aanmaken. Als je ze in 2 snijdt, heb je er 2. En als je ze in 100 stukjes snijdt, heb je er 100. Daarin zijn ze redelijk uniek."
Dat komt doordat platwormen erg veel neoblasten aanmaken. Dat zijn stamcellen die op hun beurt gelijk welke celsoort kunnen voortbrengen.
Experimenten op platwormen in de plaats van ratten? "Ze kunnen hun hersenen opnieuw aanmaken als die beschadigd zijn"
"Ze kunnen ook hun zenuwen en hun hersenen opnieuw aanmaken als die beschadigd of verwijderd zijn. Daardoor zijn de hersenen van platwormen gemakkelijk te bestuderen. Je kan er bijvoorbeeld de effecten van medicatie goed mee nagaan."
Vervangen, verminderen, verfijnen
Zo'n platworm mag dan wel in niets op een mens lijken, toch kan je ze wel op bepaalde vlakken met elkaar vergelijken, legt Smeets uit. "We zien dat deze organismen ons de effecten van bepaalde stoffen helpen voorspellen op onze hersenen en zenuwen. Die stoffen hebben gelijkaardige effecten op die organismen als op ons."
Kunnen we dan afstappen van proeven op muizen of ratten? "In de toxicologie proberen we proefdieren heel erg te beperken. We werken met de zogenaamde 3 V's: vervangen, verminderen of verfijnen van proefdieren zoals ratten. Platwormen zijn zo'n mogelijk alternatief."
Maar er zijn nog wel meer alternatieven. "We gaan bijvoorbeeld de effecten van bepaalde stoffen of deeltjes op cellen en weefsels in vitro bekijken, in een petrischaaltje."
Welke voordelen hebben die wormen ten opzichte van andere proefdieren? "Naast het ethische argument kan je ze ook gebruiken om snel en efficiënt te screenen. Ze zijn immers kleiner en gemakkelijker cultiveerbaar (te kweken, red.)."
"En dan die regeneratiecapaciteit: dat kan geen enkel ander dier. Ze kunnen ons inzichten geven om op termijn misschien ook onze eigen weefsels opnieuw aan te maken."
