Vandaag vindt in Alaska het topoverleg plaats tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Russische president Vladimir Poetin. Kan de Amerikaanse president een doorbraak forceren in de oorlog en wat staat Oekraïne dan te wachten?
Vandaag zien Trump en Poetin elkaar in Alaska: wat kunnen we verwachten?
Trees Vanhoutte
Gepubliceerd:
De ontmoeting zal plaatsvinden op Joint Base Elmendorf-Richardson, een grote militaire basis net buiten Anchorage, in de Amerikaanse staat Alaska. Poetin zou daar in de ochtend aankomen en persoonlijk ontvangen worden door Trump.
Om 11 uur plaatselijke tijd (21 uur Belgische tijd) zal dan een besloten een-op-eengesprek plaatsvinden dat naar verwachting enkele uren zal duren. Nadien wordt er overlegd met de delegaties van de VS en Rusland en daarna zullen de 2 staatshoofden samen een persconferentie geven. Om 17.45 uur lokale tijd (3.45 uur vannacht Belgische tijd) zou Trump Anchorage weer verlaten.
Wie is er aanwezig?
Het overleg gaat enkel tussen Trump en Poetin en hun delegaties. De Russische delegatie zal, naast Poetin, bestaan uit 5 mensen: minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov, minister van Defensie Andrej Belooesov, minister van Financiën Anton Siloeanov, de diplomatieke adviseur van het Kremlin Joeri Oesjakov en Kirill Dmitriev, de CEO van het Russische staatsinvesteringsfonds RDIF. Wie er in de Amerikaanse delegatie zit, is nog niet bekend.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky is er niet bij, op verzoek van Poetin. Gisteren was er wel een videogesprek tussen Trump, Zelensky en de EU. De Amerikaanse president was achteraf erg positief over dat overleg: "Het was een zeer goed gesprek. Ik geef het een 10."
Trump zei ook dat Zelensky de eerste zal zijn die hij belt na afloop van het overleg met Poetin vandaag. De Amerikaanse president hoopt ook zo snel mogelijk een nieuw overleg te plannen met Poetin én Zelensky, maar enkel op voorwaarde dat dit gesprek goed verloopt.
Wat ligt er op tafel?
Het Kremlin heeft gezegd dat het alle opgestapelde kwesties in de Amerikaans-Russische relatie wil bespreken. Het belangrijkste punt is natuurlijk de oorlog in Oekraïne, die Trump liefst zo snel mogelijk tot een einde ziet komen.
De Amerikaanse president heeft eerder gesuggereerd dat er mogelijk territoriale toegevingen van Oekraïne nodig zijn om tot een akkoord te komen. "Je kijkt naar een gebied waar ze al 3,5 jaar vechten. Veel Russen zijn gestorven, veel Oekraïners zijn gestorven. Er zullen gebieden uitgewisseld worden ten gunste van de beide partijen."
Oekraïne zou bijvoorbeeld de Donbas moeten opgeven, met de oostelijke regio's Donetsk en Loehansk. Rusland heeft daar nu grotendeels de controle. De VS zouden bij een vredesbestand mogelijk de Krim gaan erkennen als Russisch grondgebied. De regio's Cherson en Zaporizja, waar Rusland slechts gedeeltelijk controle heeft, zouden dan wel terug naar Oekraïne gaan. Oekraïne heeft echter al meermaals duidelijk gemaakt dat het geen enkele vorm van Russische controle over veroverde gebieden zal accepteren.
Daarnaast speelt het geschil over de bevroren Russische tegoeden in Europa. De Europese Unie overweegt al geruime tijd om de renteopbrengsten van honderden miljarden aan bevroren Russische staatsactiva te gebruiken voor steun aan Oekraïne.
Moskou noemt dat "economische agressie" en dreigt met tegenmaatregelen. Europese bemiddeling bij die kwesties wordt door Rusland afgedaan als "niet significant". Poetin lijkt dus alleen met Washington te willen praten.
Wat willen Trump, Poetin en Zelensky nu juist?
Trump wil zich vooral profileren als de "peace president". Tijdens zijn verkiezingscampagne in 2024 beloofde hij de oorlog "binnen de 24 uur te beëindigen". Dat is niet gelukt, maar een staakt-het-vuren blijft voor de Amerikaanse president een optie. Hij wil vooral ook de langdurige militaire steun aan Oekraïne opgeven en eist dat Europa meer betaalt.
Poetin hoopt vooral dat hij bepaalde oorlogsdoelen kan binnenhalen, zoals het behoud van de Krim en de Donbas, Oekraïense demilitarisatie en geen NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne. Voor Rusland is de top ook een uitgelezen moment om te tonen dat Rusland nog niet helemaal internationaal geïsoleerd is.
Zelensky wil wel een staakt-het-vuren, want de steun voor de oorlog is bij de Oekraïeners het laatste jaar sterk gedaald. Dat blijkt uit cijfers van databureau Gallup.
Voor de Oekraïense president kan dat alleen als Rusland zich uit alle bezette gebieden terugtrekt. Hij wil geen territorium opgeven, omdat dat volgens hem toekomstige Russische aanvallen juist in de hand werkt. Een staakt-het-vuren kan volgens hem enkel als er veiligheidsgaranties komen van de VS. Zelensky wil ook volwaardig aan de onderhandelingstafel zitten bij elk overleg en blijft bij de VS aandringen op sancties tegen Moskou.
Wat zijn de verwachtingen en hoe kijkt Europa naar het overleg?
De kans op een serieuze doorbraak lijkt klein. Witte Huis-woordvoerder Karoline Leavitt noemt het overleg een "luisteroefening" voor de Amerikaanse president, bedoeld om beter te begrijpen welke stappen nodig zijn om tot een einde van de oorlog te komen."Er is maar één partij aanwezig. Om de oorlog ook echt te beëindigen, moet natuurlijk ook de andere partij (Oekraïne, red.) het eens worden", zegt Leavitt.
De Amerikaanse president zegt dat hij hoopt op een doorbraak, maar blijft naar eigen zeggen ook realistisch. "De ontmoeting zal de weg vrijmaken voor een volgende, maar er is een kans van 25 procent dat de ontmoeting in Alaska geen succes wordt."
Trump waarschuwt Poetin dat er "ernstige gevolgen" zullen zijn als Rusland niet meewerkt aan een oplossing voor de oorlog. De Russische president wil van Trump vooral weten "in welke fase Rusland zich bevindt met deze Amerikaanse regering" en prijst de Amerikaanse president voor zijn "oprechte inspanningen".
Trump kijkt vooruit naar de top in Alaska
Europese leiders spraken gisteren na het virtuele overleg met Trump hun hoop uit dat zijn ontmoeting met Poetin kan leiden tot een staakt-het-vuren in Oekraïne. De Britse premier Keir Starmer noemde het "de beste kans in jaren" en NAVO-chef Mark Rutte stelde dat "de bal nu in het kamp van Poetin ligt".
De bal ligt nu in het kamp van Poetin
Mark Rutte, secretaris-generaal van de NAVO
De Franse president Macron, de Duitse bondskanselier Merz en Zelensky benadrukten tijdens het gesprek gisteren dat territoriale kwesties alleen met Kiev besproken kunnen worden en dat Oekraïne moet deelnemen aan vervolgonderhandelingen.
Starmer ontving Zelensky gisteren in Downing Street. De Britse premier benadrukte het belang van veiligheidsgaranties voor Oekraïne. In februari zei Starmer ook vredestroepen te willen sturen bij een eventueel bestand, maar dat kan pas als er ook daadwerkelijk iets bereikt wordt vandaag.
