100 dagen geleden verscheen Robert Prevost op het balkon als paus Leo XIV. Net als bij Franciscus is de pausnaam Leo XIV ook een programma. Maar is daar al iets van te zien na 100 dagen?
100 dagen Leo XIV: de paus die (nog) op de vlakte blijft
In het kort:
Robert Prevost werd 100 dagen geleden verkozen tot paus Leo XIV, een Amerikaan met ervaring in Peru en het Vaticaan.
Leo XIV toont zich open en benaderbaar, maar heeft nog weinig opvallende beslissingen of hervormingen genomen.
De paus zet het beleid van Franciscus voort, maar blijft voorlopig op de vlakte en werkt vooral aan verkenning en kennismaking.
Het was kort na 18 uur, op 8 mei van dit jaar, toen er witte rook kwam uit het schoorsteentje op het dak van de Sixtijnse kapel. Na amper 4 stemrondes in het conclaaf was er al een nieuwe paus. Even later bleek het een Amerikaanse kardinaal te zijn, Robert Prevost, afkomstig uit Chicago, hij had meer dan 20 jaar in Peru gewerkt.
Hij was vooraf genoemd bij de ‘outsiders’ en was onder de vleugels van paus Franciscus bezig aan een blitzcarrière in het Vaticaan. En plots dus paus Leo XIV, niet toevallig. Leo, de vriend van Franciscus volgens de overlevering, maar ook de opvolger van Leo XIII, de man van de sociale leer vervat in de encycliek ‘Rerum Novarum’, de man van de kansen voor de armen en de arbeiders ook.
"Help ons bruggen bouwen, met dialoog en ontmoetingen, zodat vrede heerst": zo klonk eerste toespraak van Leo XIV
Hoe komt Leo XIV over?
Eigenlijk zoals toen hij voor het eerst op het bordes van de Sint-Pietersbasiliek stond: vriendelijk, een lichte glimlach om de mond, volgens insiders is hij zelfs wat verlegen, maar toch zie je iemand met zelfvertrouwen.
Een jonge paus (69), sportief en in goeie vorm. Hij houdt duidelijk van het contact met de grote massa: in zijn algemene audiënties, zowel op het Sint-Pietersplein als in de Paulus VI-hal, maar zeker ook toen hij op de pausmobiel door het volk reed na zijn inauguratie en tijdens de Wereldjongerendagen, toen zowat 800.000 jongeren verzameld waren in Rome.
Hij staat open voor het publiek en ook omgekeerd, getuige ook de vele cadeaus (vooral knuffeldieren nota bene) die hem worden toegeworpen. Leo pikt ook op tijd een kind uit het publiek en zegent het kind dan, beeldvorming is hem niet vreemd.
Paus Leo maakt eerste rit in pausmobiel op Sint-Pietersplein in Rome
Hoe communiceert hij?
Open, maar duidelijk beredeneerd. Net als bij zijn eerste grote speech, toen hij als nieuwe paus voor het eerst Rome begroette, leest hij vaak zijn teksten af van een papier, hij lijkt niet gewonnen te zijn voor improvisatie of de ingeving van het moment. Ex-medewerkers van hem, toen hij het hoofd van de augustijnen was, weten het al: hij werkt methodisch en analytisch en beslist dan.
Inhoudelijk zijn zijn teksten pastoraal, op het geloof gefocust. Door de augustijnen geïnspireerd ook. Ook in zijn audiënties lijkt hij een vlotte communicator te zijn, maar ook daar lijkt niets aan het toeval overgelaten te zijn.
Wat zijn de gelijkenissen en de verschillen met zijn voorganger?
Er zal nooit een tweede Franciscus zijn, zoveel is duidelijk. Maar inhoudelijk bewandelt Leo XIV wel het pad van Franciscus, anders zou hij ook niet verkozen zijn. Dat blijkt duidelijk uit meerdere gepubliceerde gesprekken met deelnemers aan het conclaaf, waar hij snel een grote meerderheid achter zich schaarde.
Hij wil de hervormingen van Franciscus doorzetten en het conclaaf verwacht van hem duidelijk dat hij het synodale proces, dat was ingezet, voortzet. Dus luisteren naar iedereen binnen de Kerk, naar alle meningen, naar alle niveaus, niet langer de Kerk dogmatisch van bovenuit sturen.
Leo XIV lijkt ook net als zijn voorganger eerder een pastoor, een priester te zijn dan een pure theoloog. De dialoog met de gelovigen is hem dierbaar.
Voor de rest is Leo XIV rustiger, minder impulsief, introverter in vergelijking met Franciscus. Noem hem grijzer, waar Franciscus een innemende persoonlijkheid was.
Bovenal is Leo wat uiterlijkheden betreft 'pontificaler' dan Franciscus. Hij draagt de ‘mozzetta’, de pauselijke ‘cape’, hij laat zijn vissersring kussen, hij vult vakantiedagen in op Castel Gandolfo en hij heeft gekozen om in het pauselijk appartement te gaan wonen, allemaal zaken waar Franciscus afstand van nam.
Wat heeft Leo XIV al verwezenlijkt binnen het Vaticaan? En wat zijn de verwachtingen?
Eigenlijk heeft hij nog niet veel afgewerkt. Hij is tijdens zijn inloopperiode bezig met een verkenning van het ambt, met audiënties en bezoeken, met de Wereldjongerendagen en met de pelgrims die door het Heilig Jaar in Rome zijn, met zich in te werken in de hele machine die het Vaticaan is. Weinig zichtbare of opvallende hervormingen of beslissingen, de nieuwe paus houdt zich nog op de vlakte en lijkt beslissingen voor zich uit te duwen.
Hier en daar heeft Leo al een nieuw iemand benoemd, maar dat zijn voorlopig nog figuren in de rand. Er wachten 5 belangrijke benoemingen, prefecten van dicasteries (de ministeries in het Vaticaan) die pensioengerechtigd zijn en vervangen moeten worden. En dat zijn toch wel sleutelposities.
Voorts moet hij de financiën in het Vaticaan en binnen de Curie verder aanpakken. Ooit was het één groot kluwen en een ondoorzichtig zootje, Franciscus stelde al orde op zaken, maar er is nog een hoop werk te doen.
Bovendien moet Leo besparen, sommige afdelingen zijn veel minder rijk dan men wel zou denken. En dat is nooit een gemakkelijke oefening, en al zeker geen populaire. En dat beseft Leo, die de kort na zijn aantreden door Franciscus geschrapte bonussen voor het personeel opnieuw instelde, een charmeoffensief wellicht.
Leo uitte zich in vele speeches en preken al duidelijk over de problematieken in Gaza, Oekraïne en andere conflictgebieden. Natuurlijk veroordeelt hij de oorlogen, natuurlijk wil hij oplossingen, maar het is onduidelijk wat hij echt al voor de vrede heeft kunnen betekenen. Weinig eigenlijk. En kan hij echt iets forceren in de toekomst? Eerder niet dan wel.
Het is ook wachten op een eerste encycliek, een eerste pauselijke brief. Die zou eraan komen, het zou over armen gaan, maar het zou ook een encycliek zijn waar Franciscus ook nog een hand in had.
Het is ook wachten op de bekendmaking van de reisplannen van Leo. Waar gaat zijn eerste reis als paus naartoe? Vaak is dat symbolisch belangrijk.
En liturgisch: kan hij de druk weerstaan van enkele conservatieve kardinalen die de traditionele Latijnse mis, die Franciscus verbood, weer in te voeren? Geeft hij sleutelrollen aan vrouwen? Maakt hij de stap naar vrouwelijke diakens mogelijk?
En wanneer stelt hij een consistorie in waar hij zijn eerste eigen kardinalen zal creëren? En zal dat - in navolging van Franciscus - ook met de Wereldkerk in gedachten zijn?
Veel vragen dus.
Wat heeft hij met ons land?
Leo XIV was als kardinaal mee toen Franciscus vorig jaar ons land bezocht. Hij zat erbij toen Franciscus in het koninklijk paleis heftig tekeerging over seksueel misbruik binnen de Kerk en weet dus hoe gevoelig alles hier ligt. Het is nog onduidelijk of het gesprek dat de slachtoffers/overlevers zouden hebben met de vorige paus nu wordt overgenomen door Leo of niet.
Eind juli ging aartsbisschop Terlinden langs bij de paus, samen met de Hasseltse bisschop Hoogmartens. Over de inhoud van het gesprek is niets bekendgemaakt, maar mogelijk ging het daarover. Of misschien ook wel over de dringende benoeming van 3 nieuwe bisschoppen bij ons, weet dat de paus goed 100 dagen geleden nog de prefect was van het dicasterie dat de benoemingen van de bisschoppen regelt.
Kortom…
Leo XIV is er, mogelijk voor een lange tijd, maar voorlopig heeft hij zich enkel ceremonieel getoond. Er waren nog maar weinig beslissingen of eigen accenten te zien. Leo XIV lijkt sympathiek en geliefd, maar is ook nog kleurloos en vaag. Maar een periode van 100 dagen is al bij al kort. Quo vadis, Leo?
Honderd dagen paus Leo XIV: bedeesd begin, grote beslissingen blijven uit
