Wie is Jimmy 'Barbecue' Chérizier, de Haïtiaanse bendeleider op wiens hoofd de VS 5 miljoen dollar heeft gezet?

Jimmy Chérizier (48) staat aan het hoofd van een alliantie van Haïtiaanse bendes. Samen met 8 anderen wordt hij aangeklaagd voor het ronselen van geld bij de Haïtiaanse gemeenschap in de Verenigde Staten, om daarmee zijn bendeleden te betalen en wapens aan te kopen, wat in strijd is met geldende Amerikaanse sancties. De meeste van die wapens worden overigens via de VS Haïti binnengesmokkeld, want het land produceert zelf geen wapens.

Daarnaast wordt hij er ook van beschuldigd geweld te hebben gepleegd tegen Amerikaanse burgers in Haïti. 1 van de 8 andere beklaagden is een jeugdvriend van Chérizier, de tot Amerikaan genaturaliseerde Haïtiaan Bazile Richardson (48). Hij woont in North Carolina en werd vorige maand opgepakt.

De VS belooft een bedrag tot 5 miljoen dollar (ruim 4 miljoen euro) voor informatie die tot de arrestatie of veroordeling van Chérizier zou kunnen leiden. "Zijn regime van terreur en massageweld tegen Haïti moet stoppen", klinkt het bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Jimmy 'Barbecue' Chérizier is een voormalige politieagent uit een elitekorps. In december 2018 werd hij ontslagen. Hij werd later beschuldigd van de organisatie van en deelname aan verschillende grootschalige bloedbaden in sloppenwijken in de jaren 2017, 2018 en 2019, dus zowel tijdens zijn jaren als agent als daarna. Bij die slachtpartijen werden alles samen meer dan 100 mensen vermoord. Chérizier ontkent al die beschuldigingen.

In juni 2020 richt hij 'G9 Familie en Bondgenoten' op, een alliantie van 9 Haïtiaanse bendes'. Die werd beschuldigd van de moord op 145 mensen in Cité Soleil en de verkrachting van meerdere vrouwen.

In september 2023 gaat de G9 op in een nog grotere alliantie, tegenwoordig bekend als 'Viv Ansamn' ('Samen Leven'). De nieuwe alliantie van ondertussen meer dan 12 bendes, is tegelijkertijd de samensmelting van de grootste 2 bendes: G9 en G-Pèp, een bende die ontstond in de sloppenwijken van Cité Soleil. De 2 bendes waren voorheen gezworen vijanden.

Sinds de samensmelting controleert Viv Ansamn zowat 90 procent van de hoofdstad Port-au-Prince. De bendes onder leiding van 'Barbecue' maakten zich schuldig aan meerdere aanvallen op overheidsgebouwen en de grootste gevangenissen. Ze lieten daarbij meer dan 4.000 gevangenen vrij.

Eerder dit jaar maakte de alliantie bekend dat ze zich voortaan ook als een politieke partij zou presenteren. Chérizier zelf liet in het verleden ook al verschillende keren verstaan dat hij politieke ambities heeft.

De VS beschouwt de nieuw gevormde alliantie sinds mei als een terroristische organisatie. De VS, Canada en het VK hebben ook persoonlijke sancties tegen Chérizier genomen.

Over de oorsprong van zijn bijnaam 'Barbecue' bestaan overigens verschillende verklaringen. Zelf verwijst hij naar de job van zijn moeder, die in zijn kindertijd gefrituurde kip verkocht op straat. Anderen zeggen dan weer dat hij die bijnaam kreeg omdat hij ervan beschuldigd wordt dat hij mensen in brand heeft gestoken tijdens slachtpartijen. Zelf ontkent hij die beschuldigingen.

Sommige analisten stellen zich vragen bij de premie van 5 miljoen dollar. Chérizier leeft niet bepaald ondergedoken en geeft geregeld interviews aan (buitenlandse) media. Hem opsporen, zou dus niet zo moeilijk moeten zijn.

Als hij opgepakt zou worden, zou hij dus uitgeleverd kunnen worden aan de VS. De vraag is of dat zal gebeuren. Chérizier is een machtig man in Haïti en wordt beschermd door zijn bendeleden.

Hij heeft ook zelf al gereageerd op de aanklacht en de premie. "Als de FBI mij wil, ik ben hier. Ik ben bereid om met hen samen te werken op één voorwaarde, er mogen geen leugens verteld worden", zegt hij in een Engelstalige video op zijn socialemediakanalen.

Bendegeweld is in Haïti al jaren wijdverspreid, vooral in de hoofdstad. Haïti, dat samen met de Dominicaanse Republiek het eiland Hispaniola vormt, is het armste land van het westelijk halfrond en een van de armste landen ter wereld. Het wordt al decennialang getroffen door armoede, verwoestende natuurrampen, politieke instabiliteit en bendegeweld.

Na de moord op president Jovenel Moïse in juli 2021 kregen gewapende bendes het nog meer voor het zeggen. De moord op Moïse stortte het land ook in een politieke en economische chaos. Sinds de moord zijn er nog geen nieuwe verkiezingen geweest. 4 jaar later is er dus nog altijd geen nieuwe president.

Er werd wel een 'presidentiële overgangsraad' opgesteld, die nieuwe verkiezingen moet voorbereiden. Maar veel succes heeft die niet. De raad stelde ook al verschillende premiers aan, die om uiteenlopende redenen moesten opstappen.

Chérizier is overigens een grote criticus van die raad, voornamelijk omdat hij zelf niet betrokken werd bij de oprichting ervan, wat hij - door zijn eigen politieke ambities - kennelijk maar moeilijk kan verkroppen.

Door het bendegeweld en de politieke instabiliteit heerst er amper nog gezag in de hoofdstad en het land in het algemeen. De gezondheidszorg is ingestort en er heerst ook een voedselcrisis.

In Haïti is ook een Keniaanse troepenmacht aanwezig, met de steun van de VN, in een poging om de orde te herstellen in de hoofdstad. Maar daar is ze vooralsnog niet in geslaagd.