Neerslagtekort in Vlaanderen loopt op tot 3 maanden, bomen gooien bladeren af door droogtestress

In Ukkel was de neerslag tijdens de maand juli redelijk normaal, al viel de regen in Vlaanderen vaak in buien en zijn de cijfers verdeeld. Hoe dan ook is de rode draad van de voorbije maanden duidelijk: er viel (veel) te weinig neerslag. 

Gemiddeld genomen over alle weerstations van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) viel er maar 66 procent van de normaal te verwachten neerslag in de maanden mei, juni en juli. 

Bovendien slepen we nog de gevolgen mee van de droge periode in het voorjaar, met de kurkdroge maanden maart en april. Dat betekende in april meteen een valse start van de hydrologische zomer, het begin van het groeiseizoen.

Vanaf 1 april wordt het neerslagtekort berekend, dat naast de gevallen neerslag ook de verdamping in rekening brengt. Ondanks de regen in juli waren de cijfers al niet schitterend, en in augustus kwam daar een hittegolf bij met veelal kurkdroog weer. 

Een klein neerslagtekort is in de zomer normaal (in de grootteorde van 50 millimeter, of 50 liter water per vierkante meter). Maar momenteel zitten we voor Vlaanderen gemiddeld aan een neerslagtekort van 250 liter water per vierkante meter, 5 keer zoveel, bevestigt hydroloog Patrick Willems (KU Leuven). Afgerond gaat het om 3 maanden neerslag.  

In Overpelt (Limburg) is het zelfs opgelopen tot 4 maanden. Dat betekent dat het 3 of 4 maanden dubbel zoveel zou moeten regenen als normaal om de toestand opnieuw helemaal normaal te krijgen. 

"Als je het neerslagtekort helemaal zou willen bijbenen, klopt dat. Maar je kan het ook anders bekijken: het is nu droog, en om de risico's voldoende te verminderen, is het ook voldoende dat er weer regen begint te vallen", vertelt hydroloog Patrick Willems. 

Die risico's zijn er onder meer voor het Albertkanaal en het kanaal Gent-Terneuzen. De toevoer van water vanuit respectievelijk de Maas en het Schelde- en Leiebekken is er aan het slinken, maar als er regen komt (misschien volgende week, red.), moet dat net voldoende zijn om grote problemen te vermijden.

Die kanalen zijn belangrijk voor de scheepvaart en de industrie die er water gebruikt. En aan het Albertkanaal wordt water onttrokken dat instaat voor 40 procent van ons drinkwater. Eerder waren er al beperkingen ingevoerd op het kanaal Gent-Terneuzen voor de vracht op de grootste schepen, omdat hun diepgang anders te groot zou kunnen zijn.  

De natuur ondervindt intussen wel een grote impact. Beken en grachten staan droog, en bomen en planten leven in droogtestress. Momenteel laten verschillende bomen al hun bladeren vallen zodat het hier en daar soms een vroege herfst lijkt.

"Bomen verdampen water via hun bladeren. Bij droogtestress gaan ze de kraan dichtdraaien, en hun bladeren laten vallen", vertelt Wim Buysse van het Agentschap Natuur en Bos. De extremen van de voorbije jaren beginnen een echt probleem te worden, weet hij. Jaren met droogte zijn niet goed, maar jaren met te veel neerslag, zoals vorig jaar, ook niet.

"Dan gaan de fijne haarworteltjes te nat staan en door onvoldoende zuurstof afsterven. Als je het jaar daarna dan te droog weer hebt, is het probleem dubbel voor de boom: afgestorven fijne wortels, en een gebrek aan water." Ook de bodem speelt een rol. Zandbodems, zoals in het noorden van Vlaanderen, zijn in het droogteverhaal minder goed dan leembodems, meer in het zuiden van Vlaanderen.

Bomen kunnen jaar na jaar verzwakken. Via hun bladeren doen ze aan fotosynthese, maar door bladeren versneld af te gooien, kunnen ze minder reserves aanleggen. Uiteindelijk worden ze vatbaarder voor ziektes of kunnen ze zelfs sterven. Buysse noemt de situatie voor bomen, door de klimaatverstoring, "complex". "Het gaat gewoon te snel voor bomen." 

Over de jaren bekeken is er een negatieve evolutie wat betreft het neerslagtekort. "Sinds de jaren 80 zien we een duidelijke stijging van het neerslagtekort. De gemiddelde opbouw van het neerslagtekort in de periode 2015-2024 was uitzonderlijk hoog", schrijft de Vlaamse Milieumaatschappij VMM . 

De voorbije 2 jaar was er geen droogteprobleem maar regende het veel, soms te veel. Vorig jaar hadden we vaak zelfs meer neerslag dan normaal. Dit jaar is er dus opnieuw droogte, net als bijvoorbeeld in 2022 en 2020. In 2020 waren de maanden april en mei samen de droogste sinds 1833.  

Ook de jaren daarvoor beleefden we enkele bijzonder droge zomers, zoals in 2018. Het toont het belang aan van de Blue Deal, het plan voor een beter natuurlijkwaterbeheer in Vlaanderen. Experts vinden dat het nieuwe budget voor die Blue Deal onbegrijpelijk laag ligt de komende jaren.