Ontmoeting tussen Trump en Poetin is machtsspel op hoogste niveau: de rol van de verschillende (wereld)machten ontleed

Een sleutelrol in dit verhaal is weggelegd voor de Verenigde Staten. En die rol lijkt president Trump maar al te graag op te nemen. Hij zet zichzelf tegenwoordig graag in de verf als de "peace president".

Eind juli liet hij zich ontvallen dat hij "een oorlog per maand" oplost. De verwezenlijkingen die hij - volgens hemzelf - op zijn conto mag schrijven? Een oplossing voor de conflicten tussen Cambodja en Thailand, tussen Iran en Israël, tussen Rwanda en Congo, tussen India en Pakistan, tussen Servië en Kosovo, tussen Egypte en Ethiopië en tussen Armenië en Azerbeidjan. 

Op Truth Social postte Trump na het laatste akkoord deze veelzeggende foto: 

Aan dat lijstje zou hij nog graag de oorlog tussen Israël en Gaza en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne toevoegen. Die laatste zou hij binnen de 24 uur nadat hij president geworden was, wel beëindigen. Een deadline die intussen al lang verstreken is. 

Trump wil dolgraag de Nobelprijs voor de vrede in ontvangst nemen, en een staakt-het-vuren, een duurzame oplossing of vrede zou daarmee helpen, is zijn mening. 

De vraag is nu of hij met zijn ontmoeting effectief een stap voorwaarts naar vrede zet. "Trump is zo gebrand op een akkoord dat hij mogelijk bereid is om behoorlijk verregaande toegevingen te doen in het nadeel van de Oekraïense soevereiniteit en veiligheid", zegt Ruslandkenner Ria Laenen in "De ochtend". 

"Poetin krijgt zijn ideale top", kopt The New York Times vandaag. En zo is het maar net. De afgelopen weken leek Trump zijn geduld met de Russen stilaan te verliezen - met dreigingen, ultimatums en een hernieuwde belofte om wapens te leveren aan Oekraïne tot gevolg. 

Tot er woensdag een kentering werd ingezet en de kiem werd gelegd voor de topontmoeting die vrijdag zal plaatsvinden. Een een-op-een-ontmoeting met Trump is iets waar Poetin al even op aasde. Sam Greene, hoogleraar Russische politiek aan Kings College London noemt het in The New York Times "een goede week voor Poetin". We kunnen niet in het hoofd van Poetin kijken, dus wat hij precies uit de top wil halen, is moeilijk te zeggen. Is het een vertragingstechniek? Een manier om de verstoorde banden met Washington te verbeteren? Een strategische zet om zijn uiteindelijke doelen te halen? 

"Hij ziet zo'n top alleszins graag gebeuren", analyseert ook Ria Laenen. "Hij wil het imago uitstralen dat hij en Trump dit als grote wereldleiders onder elkaar zullen regelen en dat andere spelers verwaarloosbaar zijn."

De top op zich is dus al een grote symbolische diplomatieke overwinning - zeker omdat hij uitgenodigd wordt op Amerikaanse bodem. Poetin lijkt voor een stukje uit zijn internationale isolement te komen, waar Rusland in zit sinds de grootschalige invasie in Oekraïne.

En dan is het nog maar de vraag met welke eisen Poetin vrijdag naar Alaska zal trekken. Uit eerdere gesprekken tussen Rusland en Oekraïne kwam alvast een waslijst met extreme eisen naar voren. Zo moet het oosten van Oekraïne officieel deel van Rusland worden, moet Oekraïne z'n ambities om lid te worden van de NAVO opgeven, moet Oekraïne ontwapend worden en moet er een nieuwe regering komen - die Rusland gunstig gezind is. 

Er zijn weinig aanwijzingen dat Poetin zijn harde eisen zou laten varen. "De grote vraag is tegen welke prijs er een akkoord gesloten zal worden", zegt Laenen. 

Het grootste slachtoffer van dit machtsspel lijkt Oekraïne te worden, of dat vreest president Zelensky alvast. Het land zal niet aan tafel zitten bij de onderhandelingen vrijdag en moet dus noodgedwongen toekijken van aan de zijlijn. 

"Er heerst ongerustheid aan de Oekraïense zijde", zegt ook Ria Laenen. "Vooral de uitspraak over de uitwisseling van de gebieden wordt met argusogen bekeken. Want er valt niets te ruilen. Oekraïne heeft op dit ogenblik geen Russisch gebied bezet, dus van een echte ruiloperatie kan geen sprake zijn."

Zelensky heeft met zoveel woorden dat voorstel ook al naar de prullenbak verwezen. "Oekraïne zal geen grondgebied afstaan aan bezetters", klonk het gisteren zeer nadrukkelijk. Los van het vraagstuk over het grondgebied zijn er nog wel wat precaire kwesties: wat met veiligheidsgaranties voor Oekraïne bijvoorbeeld?

"Het fundamentele standpunt van Oekraïne is dat ze blijven staan op de soevereiniteit, ze willen niet zomaar grondgebied prijsgeven. Dat is onaanvaardbaar, daar kan niet over gepraat worden voor de Oekraïense zijde op dit moment. Maar ze zitten niet aan tafel natuurlijk."

Al wordt er nog wel gespeculeerd dat Washington nog een poging doet om Zelensky mee aan tafel te krijgen. "Het zou me sterk verbazen dat Poetin daarmee akkoord zou gaan", besluit Laenen. Het voorstel zou effectief op een "njet" van Poetin gestoten zijn.

Trump heeft wel al aangekondigd om snel na de top met Zelensky te overleggen. Het is nog maar de vraag of dat meer dan een doekje voor het bloeden zal zijn. "Voor Oekraïne is dit een ramp", zegt Rusland-analist Stefan Meister aan The New York Times.

Na de aankondigingen van Trump en het Kremlin over de nakende ontmoeting, kwamen de Europese leiders in allerijl bij elkaar in het Verenigd Koninkrijk om met de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance te overleggen. Volgens The Wall Street Journal zouden de Europese bondgenoten van Oekraïne daar een alternatief vredesplan hebben voorgelegd aan de Amerikanen.

Nadien volgde een gezamenlijk statement van de Europese landen. "Het pad naar vrede kan niet beslist worden zonder Oekraïne", klinkt het bij de leiders van Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland, Italië, Polen, Finland en de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen. Het principe? "Internationale grenzen mogen niet met geweld worden gewijzigd."

Ook Zelensky sprak zich na de bijeenkomst nog eens uit: "Onze argumenten worden gehoord, er wordt rekening gehouden met de gevaren."

Alle verklaringen ten spijt: het principe is dat Europa niet aan tafel zal zitten vrijdag. "Ze zijn gedwongen tot een rol van omstander, van figurant", zegt ook Ria Laenen. "Zij leggen dan wel met een aantal Europese spelers een verklaring af waarin ze benadrukken dat het aan Oekraïne is om over de eigen toekomst te praten, maar zij - opnieuw - zullen er niet bij zijn." 

De vraag is ook of het al helemaal duidelijk is wat Poetin nu eigenlijk wil. Opnieuw volgens The Wall Street Journal hebben de Europese leiders deze week alleen al drie versies gekregen van wat Poetin voor ogen zou hebben. 

• Op woensdag - na de ontmoeting tussen Rusland en de speciale Amerikaanse gezant Witkoff - zou Trump gezegd hebben dat Rusland bereid is om zich terug te trekken uit de regio's Zaporizja en Cherson in ruil voor de controle over Donetsk. 

• Op donderdag zou Witkoff die bewering hebben ingetrokken, en zou er sprake zijn van een terugtrekking en een bevriezing van de frontlinie

• Vrijdag zou Europa een derde gesprek geëist hebben om de verwarring op te helderen. Volgens Witkoff lag er toen maar één aanbod op tafel: de eenzijdige terugtrekking van Oekraïne uit Donetsk in ruil voor een staakt-het-vuren, een voorstel dat op veel weerstand botste. 

"Men probeert nu nog vanuit Oekraïense en Europese zijde volop tegengas te bieden, door aan het Amerikaanse team allerlei boodschappen mee te geven over wat al dan niet aanvaardbaar is." 

"We zullen dan zien wat er vrijdag precies besproken zal worden."

De rest van de wereld lijkt de gebeurtenissen tussen Rusland en Oekraïne maar wat aan te zien, al weten we niet aan welke touwtjes er achter de schermen getrokken worden. 

Zo heeft het Kremlin laten weten dat Poetin de leiders van China en India doorheen de week op de hoogte gehouden heeft van zijn gesprekken met de Verenigde Staten. Er waren ook telefoongesprekken met Zuid-Afrika, Wit-Rusland, Kazachstan, de Verenigde Arabische Emiraten en Oezbekistan. Ook met Brazilië onderhoudt Poetin nog steeds contacten. 

Aan de andere kant heeft president Trump heel wat ongenoegen geoogst met zijn importtarieven. Zuid-Afrika kreeg kritiek omdat het zijn blanke minderheid slecht zou behandelen, Brazilië moet stoppen om voormalig president Bolsonaro te vervolgen, en enkele dagen geleden nog kondigde Trump aan dat India nog eens 25 procent extra moet betalen, omdat het land "enorme hoeveelheden Russische olie koopt".  

Van die strubbelingen zou Poetin wel eens kunnen profiteren. 

Eigenlijk kunnen we niet anders dan besluiten dat het wachten, wachten, wachten is om te kijken wat de ontmoeting tussen Trump en Poetin zal opleveren en tegen welke prijs er mogelijk een akkoord uit de bus zou komen.