Zomeractiviteiten in gevangenis van Oudenaarde: "Tijdens het schaken kan ik een slechte dag even van me afzetten" 

“Komaan Bompie, gogogo!” Een groep gedetineerden moedigt de senior onder hen aan om op de binnenplaats van de gevangenis een parcours met fitnessoefeningen zo snel mogelijk af te leggen. Hun werkactiviteiten liggen in de zomer drie weken stil en in die weken organiseren gedetineerden er zomerspelen.

Een van hen is de ‘fitnessfatik’: hij geeft tips aan gedetineerden in de fitnessruimte en chronometreert vandaag hoe snel elke gedetineerde het parcours aflegt. “Toen ik toekwam in de gevangenis kreeg ik zware medicatie voor mijn agressieproblemen. Maar toen leerde ik hier fitnessen en merkte ik dat ik mijn woede zo beter kan kanaliseren en meer helder kan nadenken. Als ik de gevangenis op een dag mag verlaten, hoop ik ooit personal trainer te kunnen worden.”

Heather Loontjens, cultuur- en sportcoördinator voor De Rode Antraciet in Oudenaarde, vindt het belangrijk dat gedetineerden mee het aanbod bepalen: “Door hen verantwoordelijkheid te geven, krijg je veel terug zonder dat je het moet afdwingen. Gedetineerden weten het beste zelf waar ze nood aan hebben en hun ideeën hebben een groter draagvlak en meer deelnemers. Zo zien we ook hun zelfwaarde stijgen.”

Binnenkort opent in de gevangenis een muzieklokaal, de fitnessfatik hoopt er te leren zingen en doneerde z’n ukelele: “Die heb ik gekocht tijdens een moeilijke periode. Door me op de ukelele te leren uitdrukken, ben ik daar doorgekomen. Dat wil ik ook andere gedetineerden schenken.”

Wat verderop krijgen een vijftal gedetineerden schaakles van een vrijwilliger: “Hier ligt je focus volledig op het schaakspel en kan je het even van je afzetten dat je een slechte dag hebt gehad of geen bezoek kreeg. Niet iedereen kan hier lezen of schrijven en we hebben verschillende achtergronden, maar we spreken allemaal de taal van het schaken. Tijdens het schaken ben ik even weg van mijn kleine cel en de harde realiteit.” 

Want de realiteit is hard. In Oudenaarde zijn er op dit moment 183 gedetineerden voor 132 plaatsen. Het gaat enerzijds om langgestraften, anderzijds om beklaagden die nog voor de rechter moeten verschijnen. “We moeten mensen op de grond leggen en merken dat er zo meer spanningen en agressie-incidenten plaatsvinden. Frustraties ontstaan bijvoorbeeld door tekorten aan hoofdkussens of andere basisbenodigdheden”, vertelt inrichtingshoofd Vanessa Bury.

Voldoende personeel vinden is moeilijk, binnenkort vertrekken ook nog enkele mensen met pensioen. “Onze medewerkers steken veel tijd en energie in bereikbaar zijn, praten met de gedetineerden en voor hen naar oplossingen zoeken. De deuren van de cel kunnen nu soms minder vaak open dan we zouden willen.”

Maar cultuur- en sportactiviteiten schrappen door de zware druk van de overbevolking en het personeelstekort, is voor haar geen goede optie: “Het is niet evident om daaraan vast te houden maar cultuur, sport en onderwijs zijn basisrechten en helpen gedetineerden bij hun re-integratie. Als je daar niet op inzet, draag je bij aan hogere recidivecijfers.”

Sinds deze week geldt een nieuw noodplan voor de gevangenissen. Met die noodwet wil minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) gedetineerden sneller laten vertrekken uit de gevangenis om zo plaats te maken voor anderen. Ze wil daarnaast ook een 2.000-tal extra plaatsen creëren tegen 2030. 

Bury is optimistisch: “Omdat er vanalles aan het bewegen is. We moeten goed uitzoeken voor welke doelgroepen straffen nodig blijven en waar er alternatieven mogelijk zijn. Voor de veiligheid van zowel de medewerkers als de gedetineerden moet er snel iets veranderen. Dus ik hoop dat die resultaten er eerder sneller dan later zullen zijn.”