Israël wil Gaza-Stad bezetten: wat houdt het plan in en wat zijn de gevolgen voor de Palestijnse bevolking? 

Niet de volledige Gazastrook dus, maar - voorlopig - enkel Gaza-Stad bezetten: dat is het plan dat het Israëlische veiligheidskabinet na een vergadering van zo'n 10 uur afgelopen nacht heeft goedgekeurd. Nochtans had premier Benjamin Netanyahu de voorbije dagen met vuur voor een volledige bezetting van de Gazastrook gepleit.    

Het is gissen naar de exacte reden voor wat een afgezwakt plan lijkt, maar het lijkt erop dat die afzwakking er komt door de tegenstand binnen de Israëlische samenleving. Zowel de legertop, de oppositie als de families van de gijzelaars kantten zich de voorbije dagen openlijk tegen een verdere bezetting van de Gazastrook en de voortzetting van de oorlog in het algemeen.

Legerchef Eyal Zamir maakte duidelijk dat een volledige bezetting niet alleen het leven van de resterende gijzelaars in gevaar zou brengen, maar ook een enorme druk op het Israëlische leger zou leggen. Volgens hem zou het leger 1 tot 2 jaar nodig hebben om de strook volledig te bezetten, met in het begin een periode van zo'n 5 maanden van intensieve gevechten. Maar ook voor Gaza-Stad alleen zal Israël duizenden extra militairen moeten inzetten. En dat terwijl het leger het steeds moeilijker heeft om reservisten te motiveren om hun dienst te komen doen.

Ook dit afgezwakte plan is dus niet naar de wens van de legertop. De vraag is ook of het bij Gaza-Stad zal blijven. Anonieme bronnen melden dat het veiligheidskabinet eigenlijk al het licht op groen zou hebben gezet voor een volledige bezetting, maar daar nog niet over heeft gecommuniceerd. 

Momenteel is zo'n 75 procent van de Gazastrook onder Israëlisch militair bestuur, zo zegt het leger zelf. (De VN-organisatie OCHA heeft het over meer dan 85 procent, vanwege de vele evacuatiebevelen die er gelden.) De overige 25 procent bestaat uit Gaza-Stad, in het noorden, en enkele vluchtelingenkampen in het centrum van de Gazastrook (zie kaart). In principe heeft Hamas het in dat gebied nog voor het zeggen, maar de vraag is hoe sterk het staat na 22 maanden oorlog. Een bezetting van Gaza-Stad zou erop neerkomen dat het Israëlische leger het hele noorden controleert en ook alle grote stedelijke gebieden in de Gazastrook.

Zowat de meerderheid van de 2 miljoen Palestijnen in de Gazastrook zou momenteel in het gebied verblijven dat niet door het Israëlische leger wordt gecontroleerd. Hoeveel mensen er momenteel in Gaza-Stad verblijven, is niet zo duidelijk. Het is in elk geval de grootste stad in de Gazastrook. Voor de oorlog woonden er in de hele stedelijke agglomeratie meer dan 800.000 mensen. Velen van hen zijn sinds het begin van de oorlog al verschillende keren ontheemd. Wellicht gaat het nog altijd om honderdduizenden mensen.

Wat wel duidelijk is, is dat de Israëlische regering al die mensen wil verplichten om opnieuw te evacueren. In de verklaring na de marathonvergadering vannacht staat dat de Palestijnen in Gaza-Stad tot 7 oktober de tijd krijgen om naar het zuiden van de Gazastrook te trekken. Zo'n 2 maanden dus. De deadline valt allicht niet toevallig samen met de tweede verjaardag van de terreuraanval van Hamas in het zuiden van Israël. 

Daarna zou het Israëlische leger met een nieuw grondoffensief starten in de stad, met de bedoeling om alle overgebleven Hamas-strijders te doden en Hamas te "verslaan", zoals Netanyahu het noemt. Dat zal allicht uitdraaien op een ware stadsoorlog tussen het leger en Hamas, met mogelijk veel extra doden tot gevolg. Eenmaal Gaza-Stad onder Israëlische controle is, zou dan mogelijk ook de strook langs de zee (zie kaart) in het offensief worden meegenomen, wat uiteindelijk toch op een volledige bezetting zou neerkomen.

Of Netanyahu's plan - Hamas verslaan - zal slagen, is maar de vraag. In maart schond hij eenzijdig het staakt-het-vuren met Hamas en in mei besliste hij om met een nieuwe grootschalige grondoperatie te starten. Maar die leverde niet de verwachte resultaten op. Hamas mag dan wel verzwakt zijn, het blijft de dominante Palestijnse gewapende organisatie in de strook. En het nieuwe offensief bracht ook geen enkele gijzelaar terug naar Israël. 

Er wordt vanuit gegaan dat de meeste gijzelaars - levend en dood - zich in het gebied bevinden dat nog niet door Israël wordt gecontroleerd. Mogelijk is dat vooral in (of onder) Gaza-Stad. Daar een nieuw offensief starten, zou het leven van de gijzelaars in gevaar kunnen brengen, waarschuwde de legertop al meermaals. Hamas heeft er ook mee gedreigd om gijzelaars te doden als het Israëlische leger de overige 25 procent zou binnentrekken. Eerder deed het dat al toen het leger Rafah binnenviel.

Ook voor de bevolking van de Gazastrook dreigt een nieuwe humanitaire catastrofe. Vele honderdduizenden mensen worden verplicht om opnieuw te verhuizen en samen te drommen op een alsmaar kleiner stuk grond. Nu al heerst er een grote hongercrisis in de Gazastrook en het is geweten dat het in de vluchtelingenkampen aan zowat alle nodige basisvoorzieningen ontbreekt.

In de verklaring van de regering over het nieuwe plan staat dat Israël humanitaire hulp zal verlenen aan de burgerbevolking buiten de gevechtszones. Eerder werd al gezegd dat de Israëlische humanitaire organisatie Gaza Humanitarian Foundation (GHF) de verdeelpunten van 3 naar 16 zou uitbreiden. De voedselverdeling via GHF is echter omstreden. Ze verloopt in een enorme chaos en Israëlische militairen schieten geregeld op de vele hulpzoekende Palestijnen. De voorbije maanden zouden daarbij al honderden mensen zijn gedood.

Critici van de Israëlische premier zeggen dat het zijn uiteindelijke bedoeling is om de Palestijnen ertoe aan te zetten om vrijwillig uit de Gazastrook te emigreren. De regering richtte daarvoor overigens al een bureau voor vrijwillige emigratie op. Israël probeert ook andere landen te motiveren om Palestijnen uit de Gazastrook op te nemen.

Dat past ook in de plannen van de extreemrechtse ministers binnen zijn regering. Zij komen er openlijk voor uit dat Israël het bestuur in de Gazastrook weer moet overnemen, de Palestijnen verdreven moeten worden en Israëlische kolonisten het gebied opnieuw moeten gaan bewonen.

Voor de Palestijnen in de Gazastrook en met name Gaza-Stad wordt het dus bang afwachten hoe dit nieuwe offensief zal verlopen. Maar ook over wat er op de lange termijn met de Gazastrook moet gebeuren, blijft de regering-Netanyahu vaag.

Ze heeft wel nog eens 5 voorwaarden vastgelegd waaraan voldaan moet worden, voordat Israël de oorlog wil beëindigen. Dat zijn de volledige ontwapening van Hamas, de terugkeer van de resterende 50 gijzelaars (levend of dood), de demilitarisering van de Gazastrook, een Israëlische veiligheidscontrole over de strook en een alternatief bestuur voor Hamas. Dat zou dan een burgerregering moeten zijn zónder leden van Hamas, maar ook zonder de Palestijnse Autoriteit (die de Palestijnse gebieden op de Westelijke Jordaanoever bestuurt).

Netanyahu spreekt ook over een overname van de veiligheidscontrole door Arabische troepen. De vraag is hoeveel landen daarvoor staan te springen. Jordanië heeft alvast afwijzend gereageerd. De Arabische landen in de regio willen bovendien dat de Palestijnse Autoriteit een rol blijft spelen. De plannen over Arabische troepen en een burgerregering mogen dan zowat het concreetste zijn waarmee de regering-Netanyahu de voorbije 22 maanden op de proppen is gekomen, veel slaagkans lijkt het plan niet te hebben.

Maar voor het zover is, is één zaak duidelijk: de oorlog gaat voorlopig onverminderd voort. Netanyahu zou wel aangegeven hebben dat de operatie in Gaza-Stad elk moment kan worden stopgezet als Hamas akkoord gaat met de eisen van Israël. De vraag is hoe oprecht de premier dat meent. Veel Israëli's beschuldigen hem ervan dat hij het leven van de resterende gijzelaars al lang heeft opgeofferd voor politieke doeleinden (het voortbestaan van zijn regering) en eigenbelang (uit de handen van justitie blijven).