In Frankrijk heeft de rechter een wet teruggedraaid die een controversieel insecticide opnieuw zou toelaten. Dat insecticide, acetamiprid, is schadelijk voor bijen en zou ook gevolgen kunnen hebben voor de menselijke gezondheid. Landbouwers hadden ervoor geijverd om het pesticide opnieuw te mogen gebruiken, maar de Grondwettelijke Raad oordeelde donderdag dat dat in strijd is met het recht op een gezond leefmilieu.
Meer dan 2 miljoen handtekeningen in Frankrijk: controversieel insecticide wordt dan toch niet toegelaten
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Frankrijk is deze zomer in de ban van een insecticide. Acetamiprid is een neonicotinoïde, een klasse van insecticiden die mee verantwoordelijk wordt gehouden voor massale bijensterfte. Maar de neurotoxische stof, die inwerkt op de hersenen en het zenuwstelsel, zou ook gevolgen hebben voor de menselijke gezondheid, en dan in het bijzonder voor de ontwikkeling van de foetus.
In Frankrijk is acetamiprid sinds 2020 verboden. In de EU is de stof nog toegelaten, maar in 2024 stipte de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid EFSA aan dat "er grote onduidelijkheid bestaat over de toxiciteit voor de ontwikkeling van de hersenen."
Bovendien pleitte Frankrijk zelf in 2020 en 2022 nog bij de Europese Commissie voor een verbod op de stof. Frankrijk wees toen onder andere op een Zwitserse studie die resten van de stof had aangetroffen in het hersenvocht van kinderen.
Wet-Duplomb
Net dat pesticide, dat vooral gebruikt wordt door telers van bieten en hazelnoten, wilde het Franse parlementslid Laurent Duplomb (Les Républicains) opnieuw toelaten.
Duplomb, zelf ook de eigenaar van een landbouwbedrijf, zag dat als een concurrentiemaatregel waardoor landbouwers onder dezelfde voorwaarden zouden kunnen werken als de boeren uit EU-lidstaten die acetamiprid wel toelaten. Net als in ons land rolde er in 2024 een golf van boerenprotesten door Frankrijk.
Op 26 mei diende Duplomb een wetsvoorstel in met een pakket versoepelingen voor landbouwers. Dat wetsvoorstel, de zogenoemde wet-Duplomb, werd op 8 juli door het parlement aangenomen.
"Belediging voor wetenschappers"
Dat leidde tot veel ophef. Een petitie die werd opgestart door een 23-jarige studente haalde in een mum van tijd 2,1 miljoen handtekeningen. Wetenschappers, imkers, artsen en zelfs chef-koks lieten hun ongenoegen de vrije loop tijdens betogingen en in open brieven in de media.
In de Franse krant Le Monde riep een groep wetenschappers de Grondwettelijke Raad op om "toekomstige generaties te beschermen." Volgens hen zou het voorstel "zonder twijfel de gezondheid van jongeren, kinderen en ongeborenen in gevaar brengen."
De Franse imkervakbond UNAF beschuldigde Duplomb er dan weer van "één sector, die van de imkers, te vernietigen om een andere te redden."
Ook honderden chef-koks uitten hun ongenoegen in Le Monde. "Wij zitten in de business van mensen voeden, niet vergiftigen", schreven ze in een opgemerkte open brief.
"We zijn geschokt door de blindheid van onze politici en hun steeds meer duidelijke banden met de agrobusiness." Ze noemden de wet ook nog "een belediging voor onze wetenschappers, de boeren die elke dag zonder pesticiden werken, de volksgezondheid en ons beroep."
Ook 20.000 handtekeningen voor Belgisch verbod
Gisteren draaide de Grondwettelijke Raad de wet-Duplomb terug, of toch het onderdeel dat acetamiprid opnieuw zou toelaten. De Raad oordeelde dat de wetgever "de wettelijke garanties heeft weggenomen op het recht op een evenwichtig en gezond milieu, zoals gegarandeerd door artikel 1 van het Milieucharter."
Verschillende artsengroeperingen en verenigingen van kankerpatiënten vierden de beslissing als een overwinning. Zo zei Jean-Marcel Mourgues van de Franse Orde der Artsen dat hij "tevreden" was met de beslissing. "Het gaat om niets minder dan de gezondheid van onze medeburgers en het voorkomen van mogelijke ernstige ziekten", zo verklaarde hij bij het Franse persbureau AFP.
Volgens Fleur Breteau, oprichtster van het collectief Cancer Colère, toonde de beslissing dan weer aan dat "de controle op de macht werkt", al riep ze meteen op om de hele wet-Duplomb af te voeren.
Een petitie van Ecolo om de stof ook in ons land te verbieden, haalde al 20.000 handtekeningen
Tijdens de hele polemiek hield de Franse president Emmanuel Macron zich op de vlakte. Hij verklaarde na het oordeel van de Raad alleen dat hij er "kennis van heeft genomen" en dat hij de beslissing zal bekrachtigen.
De grootste landbouwbonden van Frankrijk, FNSEA en Coordination Rurale, hekelden dan weer de beslissing. Zij vonden dat "bepaalde landbouwsectoren simpelweg worden opgegeven" of "opgeofferd" worden. Luc Smessaert, vicevoorzitter van FNSEA, wees er op de Franse zender TF1 op dat acetamiprid "in 26 van de 27 EU-landen toegelaten is. Dat creëert verstoringen."
Ook in België blijft de pesticide acetamiprid toegelaten. Een petitie van de franstalige groene partij Ecolo om de stof ook in ons land te verbieden, haalde al 20.000 handtekeningen.
In 2033 herevalueert de Europese Commissie de toelating voor de stof in de EU.
