Waarom de Antwerp Pride naast regenbogen ook plaats maakt voor Palestijnse vlaggen: "Wij doen per definitie aan politiek"

Tussen de talloze regenboogvlaggen die vandaag wapperen op de parade van de Antwerp Pride, zullen ook verschillende Palestijnse symbolen te zien zijn. In de marge van het event is opgeroepen om te protesteren tegen de oorlog in Gaza en de levensomstandigheden van de mensen daar.

De oproep werd kracht bijgezet door een open brief van het Antwerp Queers Arts Festival, geschreven door auteur Saskia De Coster en scenarist Angelo Tijssens. "Het gaat over bestaansrecht. Niemand mag meer bestaan dan een ander", aldus De Coster. "Ik besef dat de historiek van het conflict complex is, maar de huidige situatie is dat niet."

"Natuurlijk is er in veel landen nog marge voor betere LGBTQI-rechten en is er een tendens om die rechten te schrappen, dus die strijd moet nog steeds gevoerd worden. We mogen onze eigen geschiedenis niet vergeten, dat het niet altijd makkelijk was en we moeten solidair zijn met mensen die als groep niet mogen bestaan en het nu ongelooflijk moeilijk hebben. Mensenrechten zijn universeel of ze zijn het niet."

Het is een boodschap die ze bij de organisatie van de Antwerp Pride onderschrijven. "We waren op de hoogte van de open brief en hebben ook een korte toespraak gehouden op hun manifestatie van afgelopen dinsdag", laat woordvoeder Wilfried Eetezonne weten.

"Het Pride-thema dit jaar is 'Do not just march. Listen. Act. Commit' en iedereen kleurt dat in zoals die dat wil. Voor ons is het wel een oproep om bewust deel te nemen. Weet dat mensenrechten geen grabbelton is waar je het recht uit mag kiezen dat voor jou het best past." 

De Pride heeft een specifieke ontstaansgeschiedenis, als een reactie op de Stonewall-rellen in New York in 1968 na een inval van de politie in de homobar The Stonewall Inn. De roep voor meer rechten voor de LGBTQI-gemeenschap is de dragende boodschap geworden van de events.

2 onderwerpen die zeker in hun geschiedenis ver van elkaar af lijken te liggen. Is de Pride dan de juiste plaats om de Palestijnen te ondersteunen? "Nee, het is niet de juiste plaats. Er is nergens een goede plek, maar we moeten blijven zoeken naar openingen waar het kan", aldus De Coster.

"Wat ik een gekke ironie vind, is dat men zich tegenwoordig afvraagt of de Pride en de festiviteiten 'met pluimen in uw gat' nog nodig zijn. De Pride heeft haar feestelijke opening op het stadhuis, omringd en gevierd door verkozenen. Maar dat gebeurt in een bubbel, zonder context, zonder geschiedenis, zonder aandacht voor wat er gebeurt op andere plaatsen."

"We gebruiken de Pride als een forum. Als een spreekbuis om te zeggen dat wij als queerburgers hier aandacht voor willen, dat mensenrechten op een gruwelijke wijze geschonden worden."

Het is die gemene deler die enkele bedenkingen oproept bij Ignaas Devisch, professor medische filosofie en ethiek aan UGent. "Voor alle duidelijkheid, ik heb begrip voor de koppeling en ondersteun beide protestbewegingen. Maar ik wil wel de vraag opperen of ze een direct verband met elkaar hebben."

"Als je het zo algemeen formuleert, heeft alles met alles te maken. Je kan dat alleen maar argumenteren vanuit het idee dat elke overtreding van de mensenrechten een gelijkaardig proces heeft en dat alles dus analoog is aan elkaar. Dat voelt een beetje kunstmatig aan, waarmee ik niet wil zeggen dat ik het proces niet legitiem vind. Maar het mist zo aan slagkracht."

Toch hecht de organisatie van de Pride veel belang aan protest en strijd voor mensenrechten als fundament van de viering. "We hebben afgelopen maanden en jaren gezien hoe kwetsbaar onze rechten zijn in de ons omliggende landen", vertelt Eetezonne. 

"We zien het gebeuren in Italië en het Verenigd Koninkrijk. Nederland, vroeger een gidsland, staat nu op plaats 13 in de Rainbow Index. Wie had er anderhalf jaar geleden kunnen denken dat mensen uit onze gemeenschap problemen zouden kunnen krijgen aan de douane als we naar de VS reizen?"

"Mensenrechten krijgen is een lang en moeilijk proces, maar je bent ze snel kwijt. Ook al hebben we in België veel bereikt, en dat mag gevierd worden, moeten we waakzaam blijven dat we geen stappen terug zetten, ook naar de rest van de wereld."

Wat dan met de rechten van queer-mensen in de Palestijnse gebieden? Rapporten van Human Rights Watch leren dat relaties tussen mensen van hetzelfde geslacht bij wet verboden zijn 'als hun fysieke interacties ingaan tegen de natuurlijke orde' en Palestina staat 151e van de 197 landen op de Equality Index van Equaldex. Met een score van 19 op 100 eindigt het op dezelfde hoogte als Syrië en net voor Liberia.

De Coster: "Dit gaat over een basis aan mensenrechten. Als je elkaar dood trappelt om aan eten te raken, gaat het zelfs niet over wie je lief is of wat je identiteit is. Dit is een roep om aandacht, een grote 'j'accuse' vanwege de afschuwelijke tamheid van onze verkozenen, die liever selfies posten dan actie ondernemen."

Met de dagelijkse beelden uit Gaza zien sommige mensen het als een morele plicht om je hierover uit te spreken. "We zien laatste jaren wel vaker dat er veel meer polarisering is in debatten. In het jargon wordt dat de ‘issue arena’ genoemd", vult marketingexpert Kristien Vermoesen van communicatiebureau FINN aan.

"Er zijn veel meer ‘issues’ in de maatschappij en als organisatie word je makkelijk meegetrokken in een discours, pro of contra, waar je zelf niet altijd een mening over hebt. In dit geval is het aan de Antwerp Pride om kleur te bekennen."

"Maar dat is in dit geval, met zo'n gevoelig onderwerp, wel tricky. Je kan al snel beschuldigd worden van mee te heulen met de ene of de andere kant van het debat."

Devisch waarschuwt in die context voor "een veralgemeend slachtofferschap" dat de twee situaties aan elkaar gelijkstelt. "Terwijl het leed van de mensen in Gaza van een totaal andere orde is, zonder afbreuk te doen aan de strijd voor gelijke rechten voor de LGBTQI-gemeenschap."

"Als je kijkt naar de wreedaardigheid waarmee al zeker een stuk land en ook bijna een volledig volk wordt weggevaagd, valt dat alleen maar vanuit een specifieke context en situatie te bestrijden", is hij van mening. "Je stelt je ook vatbaar op voor de kritiek dat je selectief bent in je verontwaardiging."

Terwijl het vanuit de Pride als een evidentie wordt ervaren om zich uit te spreken. "Wij doen per definitie aan politiek. Als je opkomt voor mensenrechten kan je dat niet loskoppelen van de politiek."

"Elke delegatie is vrij te bepalen welke vlag of slogans ze meedragen zolang dit past binnen ons reglement. Aan mensen die zich op dit moment niet achter de Palestijnse vlag kunnen scharen, vraag ik: respecteer elkaars mening vandaag. We kunnen daarover praten en discussiëren, maar respecteer elkaar, want daar gaat de Pride-gedachte over."

En Eetezonne erkent ook de problematische situatie waarin queer-mensen in Gaza zich ook al voor de oorlog in bevonden. "Maar op een gegeven moment is het menselijk leed zo groot dat je over je schaduw moet stappen. Wij tonen dat we er zijn voor hen in de hoop, misschien is het naïef, dat de toekomst beter wordt voor iedereen en mensenrechten gerespecteerd worden. Dat geldt voor alle partijen die een rol hebben in deze tragedie."

De organisatie verwacht alleszins wel redelijk wat symbolen en slogans die verwijzen naar de oorlog in Gaza. "Dat past ook binnen ons reglement. Zolang er niet opgeroepen wordt tot geweld, racisme of antisemitisme en het vreedzaam gebeurt."

Dan rest de vraag of de twee boodschappen elkaar niet voor de voeten lopen. Kan het één een platform zijn voor het ander en nemen ze geen zonlicht van elkaar af?

De koppeling is alleszins iets waar Vermoesen de meerwaarde van in ziet. "Ze surfen mee op de bekendheid van een organisatie. Het is een gekend concept en een slim idee, want het werkt. Anders zouden we er nu niet over praten."

De communicatie-expert ziet ook een kader waarin de twee oproepen naast elkaar kunnen staan. "Organisaties en merken kunnen verschillende boodschappen delen, zolang die in dezelfde sets van waarden verankerd zijn."

"Het Antwerp Queer Arts Festival heeft zelf inhoudelijk goed de link gelegd tussen de twee thema’s. Ze stellen dat LGBTQI-rechten mensenrechten zijn en dat je daarin niet selectief mag zijn. Ze hebben ‘common ground’ gevonden. Maar dan nog kan je in dit geval snel beschuldigd worden van mee te heulen met de ene of de andere kant van het debat."

Ook Devisch is op zijn hoede. "Als je alles aan elkaar koppelt, breng je de legitieme acties in een 'één-pot-nat-verhaal', wat de kritiek erop ook makkelijker maakt. Ik zou eerder deelnemen aan protest tegen de genocidale acties op zich, omdat ik denk dat ze dan allebei meer tot hun recht komen."

"Het hangt ervan af waar je de accenten legt", besluit de organisatie van de Pride. "Het gaat voor ons ook over bijvoorbeeld vrouwenrechten, abortus, de situatie in Haïti of de uitroeiing van de Oeigoeren. Dat past allemaal binnen de invulling van ons thema."

 "We roepen politieke partijen ook om kleur te bekennen en vragen aan bedrijven om een heel jaar lang hun engagement te tonen. En de boodschap voor omstaanders is: blijf wakker en kritisch als de mensenrechten bij ons of elders in de wereld in het gedrang komen."