Op Facebook en Instagram duiken massaal valse advertenties op van banken en kranten die uitnodigen om lid te worden van WhatsAppgroepen rond beleggen. VRT NWS keek 2 weken undercover mee en vond een uitgebreid netwerk van groepen met valse profielen en een vals handelsplatform. Volgens Meta zitten er criminele oplichtingscentra achter, die gebruikmaken van dwangarbeid.
Wat gebeurt er in de frauduleuze WhatsAppgroepen met beleggingstips? VRT NWS zocht het uit
In het kort:
Valse advertenties op Facebook en Instagram lokken Belgen naar frauduleuze WhatsAppgroepen met beleggingstips.
Onderzoek van VRT NWS toont dat oplichters op verschillende manieren persoonlijke gegevens verzamelen
Volgens Meta zitten criminele oplichtingscentra achter de groepen, vaak gedreven door dwangarbeid in Zuidoost-Azië.
Al sinds juli circuleren er veel advertenties van De Tijd, Belfius en Bolero op Facebook en Instagram die reclame maken voor WhatsAppgroepen met beleggingstips. Via de Meta-advertentiebibliotheek vond VRT NWS intussen al meer dan 15.000 verschillende advertenties gericht op Belgen, waarvan bijna 10.000 in het Nederlands. In juli alleen al werden de Nederlandstalige advertenties meer dan 4 miljoen keer bekeken.
Maar wat gebeurt er nu precies in die groepen? VRT NWS ging op onderzoek en vertoefde 2 weken in de groepen, op zoek naar de oplichting achter de advertenties.
De introductie
Wanneer we op een advertentie klikken wordt ons een korte vragenlijst voorgeschoteld over onze beleggingservaring waarna we via een link naar WhatsApp worden geleid. Daar opent een gesprek met de vermeende moderator van de groep die ons de link naar de groepschat geeft. Bij zowat alle advertenties worden we via die weg telkens door een andere moderator toegelaten in een WhatsAppgroep. Alle moderatoren lijken jonge vrouwen op basis van hun profielfoto zoals te zien hieronder.
In de groepen gebeurt op het eerste gezicht niets illegaals. Er worden dagelijks aandelen aanbevolen en de leden van de groep worden uitgenodigd een screenshot van hun aankooptransactie te delen. Sommige leden doen zoals gevraagd. Ook in een privéchat worden we door de moderator aangespoord om hetzelfde te doen.
De moderator fungeert tegelijkertijd als onze persoonlijke assistent en belooft het aandeel op te volgen en ons te laten weten wanneer we het moeten verkopen. We sturen zoals gevraagd een foto van een transactie, die getrukeerd is weliswaar. We betaalden niet echt voor een aandeel.
De aandelen bestaan wel echt maar het advies uit de groepen is op niets gebaseerd. Je zal er dus niet snel rijk van worden.
Verzamelen van persoonlijke info
De oplichting gebeurt niet via de aandelen, maar wel via de informatie die je deelt in de WhatsAppgroepen. "Door mee te doen in die groepen verzamelen de oplichters persoonlijke gegevens die ze later kunnen gebruiken om je op te lichten", zegt expert cybercriminaliteit Mathieu Verschraege. Denk bijvoorbeeld aan iemand die zich voordoet als een bankmedewerker.
De woordvoerder van de federale politie noemt de WhatsAppgroepen "een trechtersysteem om de ‘juiste’ mensen te kiezen als slachtoffer". "De groepen zijn een pool van potentiële slachtoffers voor beleggingsfraude en phishing."
Valse profielen
De moderatoren lijken telkens een handvol echte mensen toe te laten in een groep die voornamelijk gevuld is met valse profielen, zodat ze het gesprek helemaal kunnen sturen. Volgens de woordvoerder van Orange zijn een groot deel van de telefoonnummers achter de valse accounts verbonden aan prepaid-simkaarten die makkelijk van eigenaar kunnen veranderen.
Hoewel die valse profielen typisch Vlaamse namen dragen, doet hun taalgebruik vermoeden dat ze berichten uit een andere taal vertalen.
Ook de profielfoto's verraden de valse profielen. Bij sommige wordt een profielfoto gebruikt van echte mensen, zoals onderstaande foto van Yves Coppieters, minister van Gezondheid van de Franse Gemeenschap (Les Engagés).
Het feit dat sommige personen exact hetzelfde zeggen in verschillende groepen verraadt dat de oplichters (wellicht veel) kopieën maken van dezelfde groep.
Er komt ook elke avond een zelfverklaarde professor de markt analyseren. Mensen die meevolgen kunnen punten verdienen door op het juiste moment een codewoord zoals ‘777’ te reageren. De valse profielen doen gretig mee en de moderator houdt opnieuw persoonlijk onze score bij, want met genoeg punten zouden we zaken zoals een koffiemachine of zelfs een laptop kunnen winnen. Bij winst deel je opnieuw persoonlijke informatie, namelijk je volledige adres.
De verschillende groepen vertonen veel gelijkenissen. Ze werken allemaal met een puntensysteem en doen zich vaak voor als Amerikaanse banken en investeringsbedrijven zoals J.P. Morgan, Stifel of Emminence Capital. Dat laatste wordt volgens de FSMA 'cloned firm'-fraude genoemd.
De strategieën
Na een weekje netjes mee te doen met de groepschats worden we gecontacteerd door twee mensen uit twee verschillende groepen via WhatsApp. Ze zeggen onervaren te zijn en vragen ons om hulp met beleggen. We worden niet alleen gevraagd of we al geïnvesteerd hebben en in wat, maar de gesprekken leiden ook naar vragen over persoonlijke informatie zoals leeftijd, woonplaats en werk. Op die manier komen de oplichters opnieuw aan informatie die ze kunnen gebruiken voor phishing of kunnen verkopen.
In één groepschat wordt na een week van beleggingsadvies plots een ‘copy trading'-strategie voorgesteld. Dat is een manier van beleggen waarbij je de transacties van iemand anders kopieert. De moderator laat ons hiervoor een app downloaden die lijkt op een handelsplatform.
De naam van de app 'SXMT' vinden we terug in artikels waarin een Duitse advocaat valse apps van handelsplatformen oplijst. De app staat ook pas recent in de appstore en heeft nog geen enkele review, wat verdacht is. Bijna de helft van de meldingen die de FSMA in 2024 ontving heeft te maken met dit soort frauduleuze onlinetradingplatformen.
Op het valse handelsplatform, dat het logo van Saxo Bank draagt, wordt aan jou gevraagd om een kopie te maken van je identiteitskaart en je bankgegevens in te vullen. Om geld op het platform op te laden krijgen we 60 minuten de tijd om geld over te maken op een Italiaans rekeningnummer, een typische strategie om een gevoel van dringendheid te creëren bij het slachtoffer.
Link met Zuidoost-Aziatische oplichtingscentra
De ontwikkelaar van de app draagt de naam ‘Nguyen Duc Duy’, wellicht het Vietnamese equivalent van Jan Peeters. Ook bij de eigenaars van de facebookpagina’s, de advertenties en de WhatsApp-accounts vonden we doorheen het onderzoek onder meer Vietnamese, Chinese en Thaise namen, vermoedelijk door onvoorzichtigheid van de oplichters.
Meta berichtte enkele dagen geleden over het verwijderen van 6,8 miljoen WhatsApp-accounts gelinkt aan oplichting en spreekt over "criminele oplichtingscentra, vaak gedreven door dwangarbeid, voornamelijk in Zuidoost-Azië."
Het verdict is duidelijk. De criminele oplichtingscentra achter de WhatsAppgroepen proberen niet alleen geld van hun slachtoffers afhandig te maken, maar ook om persoonlijke informatie te vergaren voor allerlei andere vormen van fraude nadien of om te verkopen.
